احْشُرُوا الَّذِينَ ظَلَمُوا وَأَزْوَاجَهُمْ وَمَا كَانُوا يَعْبُدُونَ

[آن گاه ندا رسد:] ستمکاران و هم ردیفان آنان و معبودهایی را که همواره به جای خدا می پرستیدند، گرد آورید.

(و خطاب شود که) اینک ستمکاران را حاضر کنید با همسران (یا پیروان) و آنچه معبود ایشان بود،

gather together the evildoers, their wives, and that they were worshipping,

مِن دُونِ اللَّهِ فَاهْدُوهُمْ إِلَى صِرَاطِ الْجَحِيمِ

پس همه را به سوی راه دوزخ راهنمایی کنید.

که به جز خدا می‌پرستیدند، و همه را به راه دوزخ راه نمایید.

other than allah, and guide them to the path of hell!

وَقِفُوهُمْ إِنَّهُم مَّسْئُولُونَ

آنان را نگه دارید که حتماً مورد بازپرسی قرار می گیرند.

و (در موقف حساب) نگاهشان دارید که در کارشان سخت مسئولند.

and halt them so that they may be questioned.

مَا لَكُمْ لَا تَنَاصَرُونَ

[به آنان گویند:] شما را چه شده که یکدیگر را [برای رهایی از عذاب] یاری نمی دهید؟

(به آنان خطاب شود که) چرا شما (در دفع عذاب) به یکدیگر نصرت نمی‌کنید؟

`why do you not help one another?

بَلْ هُمُ الْيَوْمَ مُسْتَسْلِمُونَ

[نه اینکه نمی توانند یکدیگر را یاری دهند] بلکه آنان امروز فروتنانه تسلیم [قدرت حق] هستند،

بلکه در این روز آنها همه سخت تسلیم و ذلیلند.

no, today they will resign themselves in submission,

وَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ يَتَسَاءلُونَ

به یکدیگر رو کرده از هم می پرسند: [این چه وضعی است؟]

و در آن هنگامه برخی از آنان به بعضی دیگر رو نموده (یعنی مرئوسین با رؤسا) سؤال و جواب کنند.

and approach each other with questions,

قَالُوا إِنَّكُمْ كُنتُمْ تَأْتُونَنَا عَنِ الْيَمِينِ

[پس پیروان گمراه به پیشوایان گمراه کننده] می گویند: همانا شما از راه خیرخواهی به سوی ما می آمدید، [ولی کارتان جز فریب و نیرنگ نبود!]

گویند: شما بودید که از سمت راست (و چپ برای فریب) ما می‌آمدید.

saying: `you used to come to us from the right hand. `

قَالُوا بَل لَّمْ تَكُونُوا مُؤْمِنِينَ

می گویند: [ما را تقصیری نیست] بلکه خود شما اهل ایمان نبودید،

آنها جواب دهند (که به ما مربوط نیست) بلکه شما خود ایمان نیاوردید.

but they reply: `rather, you were not believers.

وَمَا كَانَ لَنَا عَلَيْكُم مِّن سُلْطَانٍ بَلْ كُنتُمْ قَوْمًا طَاغِينَ

و ما را بر شما هیچ تسلطی نبود، بلکه شما مردمی طغیان گر و سرکش بودید.

و ما بر شما تسلط و حجتی نداشتیم بلکه شما خودتان طاغی و سرکش مردمی بودید.

we had no authority over you, but you were an insolent nation.

فَحَقَّ عَلَيْنَا قَوْلُ رَبِّنَا إِنَّا لَذَائِقُونَ

اکنون فرمان عذاب پروردگارمان بر ما محقق و ثابت شد که همه ما چشندگان عذاب خواهیم بود.

پس امروز بر همه ما وعده (انتقام) خدایمان حتمی است، و البته عذاب را خواهیم چشید.

the statement of our lord is realized against us, and we are tasting it,

فَأَغْوَيْنَاكُمْ إِنَّا كُنَّا غَاوِينَ

[سبک مغزی و تعصّب شما زمینه گمراهی شما شد] پس ما شما را گمراه کردیم؛ زیرا خودمان گمراه بودیم،

و ما شما را بدین سبب گمراه کردیم که خود گمراه بودیم.

we perverted you, indeed, we were perverts. `

فَإِنَّهُمْ يَوْمَئِذٍ فِي الْعَذَابِ مُشْتَرِكُونَ

پس بی تردید همه 2آنان در آن روز در عذاب شریک اند،

و در آن روز آنها همه در عذاب مشترکند.

therefore, on that day they will all share our punishment.

إِنَّا كَذَلِكَ نَفْعَلُ بِالْمُجْرِمِينَ

ما با می رمان این گونه رفتار می کنیم؛

ما چنین از بد کاران انتقام می‌کشیم.

as such we shall deal with the evildoers.

إِنَّهُمْ كَانُوا إِذَا قِيلَ لَهُمْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ يَسْتَكْبِرُونَ

زیرا آنان چنین بودند که هر زمان به آنان می گفتند: معبودی جز خدا نیست، تکبّر می کردند،

آنها بودند که چون لا اله الاّ اللّه (کلمه توحید) به ایشان گفته می‌شد (از قبول آن) سرکشی می‌کردند.

for when it was said to them: `there is no god except allah, ` they were always proud

وَيَقُولُونَ أَئِنَّا لَتَارِكُوا آلِهَتِنَا لِشَاعِرٍ مَّجْنُونٍ

و [همواره] می گفتند: آیا باید به خاطر شاعری دیوانه معبودان خود را رها کنیم؟!

و می‌گفتند: آیا ما به خاطر شاعر دیوانه‌ای دست از خدایان خود برداریم؟!

and said: `are we to renounce our gods for the sake of a mad poet? `

بَلْ جَاء بِالْحَقِّ وَصَدَّقَ الْمُرْسَلِينَ

[چنین نیست که می پندارید] بلکه او حق را آورده و پیامبران را تصدیق کرده است.

(چنین نیست که آنها پنداشتند) بلکه (محمّد صلی الله علیه و آله پیغمبر بزرگی است که برای تعلیم و هدایت خلق عالم) با برهان روشن حق آمد و (حجت و معجزاتش) صدق پیغمبران پیشین را نیز اثبات کرد.

no, indeed, he has brought the truth, and confirmed the messengers.

إِنَّكُمْ لَذَائِقُو الْعَذَابِ الْأَلِيمِ

بی تردید شما [کوردلان] عذاب دردناک را خواهید چشید،

شما (که او را تکذیب کردید امروز) عذاب سخت و دردناک خواهید چشید.

you shall certainly taste the painful punishment:

وَمَا تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ

و جز آنچه که همواره انجام می دادید، پاداش داده نمی شوید،

و جز به کردارتان مجازات نمی‌شوید.

but you shall not be recompensed except for what you were doing.

إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ

جز بندگان خالص شده خدا [که از هر کیفری در امانند،]

(امروز همه مسئولند) جز بندگان پاک برگزیده خدا.

but for the sincere worshipers of allah,

أُوْلَئِكَ لَهُمْ رِزْقٌ مَّعْلُومٌ

برای آنان رزق و روزی معین و ویژه ای است،

آنان را (در بهشت ابد) روزی جسمانی و روحانی (بی حساب) معیّن است.

there is waiting for them a known provision;

فَوَاكِهُ وَهُم مُّكْرَمُونَ

میوه هایی [گوناگون] در حالی که مورد اکرام خواهند بود،

میوه‌های گوناگون بهشتی، و هم آنها (در آن عالم جاودانی) بزرگوار و محترمند.

fruits. and they are receivers of generosity

فِي جَنَّاتِ النَّعِيمِ

در بهشت های پر نعمت،

در آن بهشت پر نعمت متنعّمند.

in the gardens of delight,

عَلَى سُرُرٍ مُّتَقَابِلِينَ

در حالی که بر تخت هایی روبه روی یکدیگر [تکیه زده اند،]

بر تختهای عالی رو به روی یکدیگر نشسته‌اند.

sitting face to face upon couches,

يُطَافُ عَلَيْهِم بِكَأْسٍ مِن مَّعِينٍ

جامی از نوشیدنی زلال و پاک گرداگردشان می گردانند،

(حور و غلمان) با جام شراب طهور بر آنان دور می‌زنند.

a goblet from a spring shall be passed round to them

بَيْضَاء لَذَّةٍ لِّلشَّارِبِينَ

[نوشیدنی] سپید [و درخشنده] و لذت بخش برای نوشندگان،

شرابی سپید و روشن که آشامندگان لذت کامل برند.

white, a delight to the drinkers,

لَا فِيهَا غَوْلٌ وَلَا هُمْ عَنْهَا يُنزَفُونَ

نه در آن مایه فساد [جسم و عقل] است، و نه از آن مست و بیهوش می شوند،

نه در آن می‌خمار و دردسری و نه مستی و مدهوشی است.

there is neither sickness in it, nor intoxication.

وَعِنْدَهُمْ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ عِينٌ

و در کنارشان زنانی هستند که فقط به شوهرانشان عشق می ورزند.

و در بزم حضورشان حوران زیبا چشمی است که (جز به شوهر خود) به هیچ کس ننگرند.

and with them will be maidens (houris) who restrain their wide glances

كَأَنَّهُنَّ بَيْضٌ مَّكْنُونٌ

گویا آنان [از سپیدی] تخم شترمرغی هستند که [زیر پر و بال] پوشیده شده اند [و هرگز دست کسی به آنان نرسیده است.]

گویی آن حوران (در سفیدی و لطافت) بیضه مکنونند[یعنی تخم شتر مرغ که بسیار خوشرنگ است و شتر مرغ آن را با پر خویش می‌پوشاند تا غبار بر آن ننشیند. (م) ].

as if they were hidden pearls.

فَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ يَتَسَاءلُونَ

پس برخی از آنان به برخی دیگر رو کرده از [حال] یکدیگر می پرسند.

در آنجا مؤمنان بعضی با بعضی به صحبت روی کنند.

they will go to one another asking each other questions.

قَالَ قَائِلٌ مِّنْهُمْ إِنِّي كَانَ لِي قَرِينٌ

گوینده ای از آنان می گوید: همانا من [در دنیا] هم نشینی داشتم.

یکی از آنها گوید: (ای رفیقان بهشتی) مرا (در دنیا) همنشینی (کافر) بود.

one of them will say: `i had a companion

يَقُولُ أَئِنَّكَ لَمِنْ الْمُصَدِّقِينَ

[که همواره از روی تعجب به من] می گفت: آیا تو از باور دارندگان [رستاخیز و زنده شدن مردگان] هستی؟

که با من می‌گفت: آیا تو (وعده‌های بهشت و قیامت را) باور می‌کنی؟

who would say: "are you among the believers (of the resurrection)?

أَئِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا وَعِظَامًا أَئِنَّا لَمَدِينُونَ

آیا زمانی که ما مردیم و خاک استخوان شدیم، حتماً [زنده می شویم و] پاداشمان می دهند؟

آیا چون مردیم و استخوان ما خاک راه شد باز (زنده شویم و) پاداش و کیفری یابیم؟

when we are dead and turned to dust and bones, shall we be recompensed?"

قَالَ هَلْ أَنتُم مُّطَّلِعُونَ

[سپس به دوستان بهشتی خود] می گوید: آیا شما با من به دوزخ سر می کشید [تا از هم نشینم خبری بگیرید که در کجا و در چه حالی است؟]

باز (این گوینده بهشتی به رفیقان) گوید: آیا می‌خواهید نظر کنید (و آن رفیق کافر را اینک در دوزخ بنگرید).

and he will reply: `are you looking down (into hell)? `

فَاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَوَاء الْجَحِيمِ

پس خود او به دوزخ سر می کشد و هم نشینش را وسط دوزخ می بیند.

آن گاه خود بنگرد و او را در میان دوزخ (معذّب) بیند.

then, he will look and see him in the midst of hell.

قَالَ تَاللَّهِ إِنْ كِدتَّ لَتُرْدِينِ

[به او] می گوید: به خدا سوگند نزدیک بود، مرا به هلاکت بیندازی.

به او گوید: قسم به خدا که نزدیک بود مرا (همچون خود) هلاک گردانی.

`by allah, ` he will say, `you almost destroyed me!

وَلَوْلَا نِعْمَةُ رَبِّي لَكُنتُ مِنَ الْمُحْضَرِينَ

و اگر توفیق و رحمت پروردگارم نبود، حتماً از احضارشدگان [در دوزخ] بودم.

و اگر نعمت و لطف خدای من (نگهدار) نبود من هم به دوزخ (نزد تو) از حاضر شدگان بودم.

but for the favor of allah i should have surely been among those who were arraigned (with you in hell).

أَفَمَا نَحْنُ بِمَيِّتِينَ

[آن گاه به دوستان بهشتی خود می گوید:] آیا ما [برای همیشه در بهشتیم و] هرگز نمی میریم؟

(و از خوشحالی گوید) آیا دیگر ما را مرگی نخواهد بود؟

what then, shall we not die

إِلَّا مَوْتَتَنَا الْأُولَى وَمَا نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ

[و] جز همان مرگ نخستین [که در دنیا سراغمان آمد مرگی دیگر به سراغمان نخواهد آمد] و ما هرگز عذاب نخواهیم شد؟ [شگفتا! چه لطف خاصی از سوی خدا به ما شده است!]

جز همان مرگ اول (که در دنیا مردیم) و دیگر هیچ رنج و عذابی بر ما نخواهد بود؟

except our first death, and shall we not be punished? `

إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

بی تردید این همان کامیابی بزرگ است.

این است همان سعادت و رستگاری بزرگ.

indeed, this is the mighty victory,

لِمِثْلِ هَذَا فَلْيَعْمَلْ الْعَامِلُونَ

پس باید برای چنین پاداشی عمل کنندگان عمل کنند.

آنان که سعی و عملی می‌کنند باید بر مثل این (بهشت جاودانی) کنند (نه بر دنیای دو روزه فانی).

and for the like of this let the workers work.

أَذَلِكَ خَيْرٌ نُّزُلًا أَمْ شَجَرَةُ الزَّقُّومِ

آیا این [بهشت جاودان پر نعمت] برای پذیرایی بهتر است یا درخت زقّوم؟

آیا این پذیرایی (و مقام عالی) بهتر است یا درخت زقّوم جهنم؟

is this a better hospitality or the tree of azzakkum!

إِنَّا جَعَلْنَاهَا فِتْنَةً لِّلظَّالِمِينَ

ما آن را برای ستمکاران مایه شکنجه و عذاب قرار داده ایم.

که آن درخت را ما بلای جان ستمکاران عالم گردانیدیم.

we have made this (tree) a trial for the evildoers.

إِنَّهَا شَجَرَةٌ تَخْرُجُ فِي أَصْلِ الْجَحِيمِ

آن درختی است که در قعر دوزخ می روید،

آن زقوم به حقیقت درختی است که از بن دوزخ برآید.

it is a tree that grows from the bottom of hell;

طَلْعُهَا كَأَنَّهُ رُؤُوسُ الشَّيَاطِينِ

شکوفه هایش مانند سرهای شیاطین [بسیار بدنما و زشت] است.

میوه‌اش (در خباثت) گویی سرهای شیاطین است.

its spathes are like the heads of satans

فَإِنَّهُمْ لَآكِلُونَ مِنْهَا فَمَالِؤُونَ مِنْهَا الْبُطُونَ

پس این منکران لجوج حتماً از آن می خورند و شکم ها را از آن پر می کنند.

اهل دوزخ از آن درخت (خباثت) آن طور می‌خورند که شکمها پر می‌سازند.

on it they shall feed, and with it they shall fill their bellies.

ثُمَّ إِنَّ لَهُمْ عَلَيْهَا لَشَوْبًا مِّنْ حَمِيمٍ

آن گاه به ناچار روی آن [به عنوان نوشیدنی] مخلوطی از آب بسیار داغ و متعفّن برای آنان خواهد بود!

پس از خوردن زقّوم دوزخ بر آنها آمیزه‌ای از شراب سوزان خواهد بود.

on top of it they shall have a brew of boiling water,

ثُمَّ إِنَّ مَرْجِعَهُمْ لَإِلَى الْجَحِيمِ

سپس بازگشتشان حتماً به سوی دوزخ است.

و باز هم رجوعشان به سوی (عذاب دایم) جهنّم است.

then their return is to hell.

إِنَّهُمْ أَلْفَوْا آبَاءهُمْ ضَالِّينَ

[سزاوار بودنشان در قیامت به این همه عذاب به سبب این است که] آنان پدرانشان را گمراه یافتند،

چرا که آنها پدرانشان را در ضلالت و گمراهی یافتند.

they found their fathers in error,

فَهُمْ عَلَى آثَارِهِمْ يُهْرَعُونَ

و [با اینکه می دانستند گمراهند بدون اندیشه و تأمل] عجولانه از پی آنان می رفتند!

و باز از پی آنها شتابان می‌رفتند.

yet they run in their footsteps,

وَلَقَدْ ضَلَّ قَبْلَهُمْ أَكْثَرُ الْأَوَّلِينَ

و به راستی پیش از اینان بیشتر پیشینیان گمراه شدند،

و قبل از اینان بیشتر پیشینیان هم سخت گمراه بودند.

yet before them most of the ancients went astray,

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا فِيهِم مُّنذِرِينَ

و بی تردید ما در میان آنان بیم دهندگانی فرستادیم.

و ما رسولانی برای بیم و پند بر آنها فرستادیم.

though we had sent among them warners.

فَانظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُنذَرِينَ

پس با تأمل بنگر سرانجام بیم داده شدگان چگونه بود؟

(همه را تکذیب کردند) پس بنگر تا عاقبت کار آن امتهای بیم داده شده (گمراه) به چه (سختی و هلاکت) انجامید.

see then the end of those who were warned,

إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ

[همه هلاک شدند] جز بندگان خالص شده خدا،

جز بندگان پاک برگزیده خدا (همه هلاک شدند).

except the sincere worshipers of allah.

وَلَقَدْ نَادَانَا نُوحٌ فَلَنِعْمَ الْمُجِيبُونَ

و نوح ما را ندا کرد [و ما ندایش را اجابت کردیم] پس ما به راستی نیکو اجابت کننده ای هستیم،

و همانا نوح ما را (بر یاری خود) ندا کرد و ما او را چه نیکو اجابت کردیم.

noah called to us, and we are the best to answer.

وَنَجَّيْنَاهُ وَأَهْلَهُ مِنَ الْكَرْبِ الْعَظِيمِ

و او و خاندانش را از آن اندوه بزرگ نجادت دادیم.

و او را با اهل بیتش (و پیروانش) همه را از اندوه و بلای بزرگ (هلاکت غرق) نجات دادیم.

we saved him and his people from the great distress,

وَجَعَلْنَا ذُرِّيَّتَهُ هُمْ الْبَاقِينَ

و تنها ذریه او را [در زمین] باقی گذاشتیم،

و نژاد و اولاد او را روی زمین باقی داشتیم.

and we made his offspring the survivors.

وَتَرَكْنَا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ

و در میان آیندگان برای او نام نیک به جا گذاشتیم؛

و در میان آیندگان نام نیکویش بگذاشتیم.

and we let it remain upon him in the latter:

سَلَامٌ عَلَى نُوحٍ فِي الْعَالَمِينَ

سلام بر نوح در میان جهانیان.

سلام و تحیّت بر نوح (خدا پرست) در میان عالمیان باد.

`peace be upon noah among all the worlds. `

إِنَّا كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ

به راستی ما نیکوکاران را این گونه پاداش می دهیم.

ما نیکوکاران را چنین پاداش می‌دهیم.

as such we recompense the gooddoers,

إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِينَ

بی تردید او از بندگان مؤمن ما بود.

که او به حقیقت از بندگان با ایمان ما بود.

he was one of our believing worshipers.

ثُمَّ أَغْرَقْنَا الْآخَرِينَ

سپس دیگران را غرق کردیم؛

آن گاه دیگران را همه غرق دریای هلاک گردانیدیم.

afterwards we drowned the others.

وَإِنَّ مِن شِيعَتِهِ لَإِبْرَاهِيمَ

و به راستی ابراهیم از پیروان نوح بود،

و از پیروان نوح (در دعوت به توحید و خدا پرستی) به حقیقت ابراهیم (خلیل) بود.

of his party was abraham.

إِذْ جَاء رَبَّهُ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ

هنگامی که با دلی پاک به سوی پروردگارش آمد.

که با قلبی پاک و سالم (از شرک) به سوی پروردگار خویش آمد.

(remember when) he came to his lord with a pure heart;

إِذْ قَالَ لِأَبِيهِ وَقَوْمِهِ مَاذَا تَعْبُدُونَ

[یاد کن] هنگامی را که به پدر و قومش گفت: چیست آنچه می پرستید؟

هنگامی که با پدر (یعنی عموی) خود و قومش گفت: شما به پرستش چه مشغولید؟

and when he said to his father and to his nation: `what do you worship?

أَئِفْكًا آلِهَةً دُونَ اللَّهِ تُرِيدُونَ

آیا به جای خدا معبودان دروغین را می خواهید.

آیا رواست که به دروغ خدایانی به جای خدای یکتا بر می‌گزینید؟

it is falsehood that you desire gods other than allah!

فَمَا ظَنُّكُم بِرَبِّ الْعَالَمِينَ

پس گمانتان به پروردگار جهانیان چیست؟ [که غیر او را می پرستید،]

پس در این صورت به خدای جهانیان چه گمان می‌برید (و از قهر و انتقام خدا چگونه نمی‌ترسید).

what do you think of the lord of the worlds? `

فَنَظَرَ نَظْرَةً فِي النُّجُومِ

[چون از او دعوت کردند که شبانه به مراسم عیدشان برود] نگاهی به ستارگان انداخت،

آن گاه (ابراهیم تدبیری اندیشید و) به ستارگان آسمان نگاهی کرد.

he cast a glance at the stars

فَقَالَ إِنِّي سَقِيمٌ

و گفت: به راستی من بیمارم.

و با قومش گفت که من بیمارم (و نتوانم به جشن عید بتان آیم).

and said: `surely, i am sick (of what you worship)! `

فَتَوَلَّوْا عَنْهُ مُدْبِرِينَ

پس پشت کنان از او روی گرداندند.

قوم از او دست کشیده برگشتند (و از بتخانه در پی نشاط عید به باغ و صحرا شتافتند).

but they turned their backs and went away from him.

فَرَاغَ إِلَى آلِهَتِهِمْ فَقَالَ أَلَا تَأْكُلُونَ

او هم مخفیانه به سوی بت هایشان رفت و [از روی ریشخند] گفت: آیا غذا نمی خورید؟

ابراهیم (که بتخانه را خلوت یافت) قصد بتهای آنان کرد و گفت: آیا شما غذا نمی‌خورید؟

then he turned to their gods, and said: `what do you eat?

مَا لَكُمْ لَا تَنطِقُونَ

شما را چه شده که سخن نمی گویید؟

چرا سخن نمی‌گویید؟ (شما چه خدایان بی‌اثر باطلی هستید!)

what is the matter with you, that you do not speak? `

فَرَاغَ عَلَيْهِمْ ضَرْبًا بِالْيَمِينِ

پس [به آنها روی آورد و] با دست راست ضربه ای کاری بر آنها کوبید [و خردشان کرد.]

و محکم (با تبر) بر بتان زد (و جز بت بزرگ همه را درهم شکست).

and he turned upon them striking them with the right hand.

فَأَقْبَلُوا إِلَيْهِ يَزِفُّونَ

مردم با شتاب به سوی او آمدند.

قوم (آگه شدند و) با شتاب (از پی انتقام) به سوی او آمدند.

thereafter they (the people) came to him in haste.

قَالَ أَتَعْبُدُونَ مَا تَنْحِتُونَ

[به آنان] گفت: آیا آنچه را [با دست خود] می تراشید، می پرستید؟!

ابراهیم گفت: آیا رواست که شما چیزی به دست خود بتراشید و آن را پرستش کنید؟

he said: `do you worship what you, yourselves have carved

وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ وَمَا تَعْمَلُونَ

در حالی که خدا شما را و آنچه را می سازید، آفریده است.

در صورتی که شما و آنچه (از بتان) می‌سازید همه را خدا آفریده.

when it is allah who created you and all that you do? `

قَالُوا ابْنُوا لَهُ بُنْيَانًا فَأَلْقُوهُ فِي الْجَحِيمِ

گفتند: برای او بنایی بسازید [که گنجایش آتش فراوانی داشته باشد] پس او را در آتش شعلهور بیندازید.

(قوم حجت و برهانش نشنیدند و) گفتند: باید بر او آتشخانه‌ای بسازید و او را در آتش افکنید.

they replied: `build for him a building and cast him into the fire. `

فَأَرَادُوا بِهِ كَيْدًا فَجَعَلْنَاهُمُ الْأَسْفَلِينَ

پس خواستند به او نیرنگی زنند، ولی ما آنان را پست و شکست خورده کردیم.

نمرودیان قصد مکر و ستمش کردند ما هم آنان را خوار و نابود ساختیم (و آتش را بر او گلستان کردیم).

their desire was to outwit him, but we made them to be the humiliated.

وَقَالَ إِنِّي ذَاهِبٌ إِلَى رَبِّي سَيَهْدِينِ

و [وقتی از این مهلکه جان سالم به در برد] گفت: به راستی من به سوی پروردگارم می روم، و [او] به زودی مرا راهنمایی خواهد کرد.

و ابراهیم (پس از نجات از بیداد نمرودیان به قومش) گفت: من (با کمال اخلاص) به سوی خدای خود می‌روم که البته هدایتم خواهد فرمود.

he said: `i will go to my lord; he will guide me.

رَبِّ هَبْ لِي مِنَ الصَّالِحِينَ 0

پروردگارا! مرا فرزندی که از صالحان باشد عطا کن.

بار الها، مرا فرزند صالحی که از بندگان شایسته تو باشد عطا فرما.

my lord, grant me a righteous (son). `

فَبَشَّرْنَاهُ بِغُلَامٍ حَلِيمٍ 0

پس ما او را به پسری بردبار مژده دادیم.

پس مژده پسر بردباری به او دادیم.

and we gave him the glad tidings of a very gentle son (ishmael).

فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قَالَ يَا بُنَيَّ إِنِّي أَرَى فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ فَانظُرْ مَاذَا تَرَى قَالَ يَا أَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ سَتَجِدُنِي إِن شَاء اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِينَ 0

هنگامی که با او به [مقام] سعی رسید، گفت: پسرکم! همانا من در خواب می بینم که تو را ذبح می کنم، پس با تأمل بنگر رمی تو چیست؟ گفت: پدرم آنچه به آن مأمور شده ای انجام ده اگر خدا بخواهد مرا از شکیبایان خواهی یافت.

آن گاه که (آن پسر رشد یافت و) با او به سعی و عمل شتافت (یا در جهد و عبادت یا در سعی صفا و مروه با پدر همراه شد) ابراهیم گفت: ای فرزند عزیزم، من در عالم خواب چنین می‌بینم که تو را قربانی (راه خدا) می‌کنم، در این واقعه تو را چه نظری است؟جواب داد: ای پدر، هر چه مأموری انجام ده که ان شاء اللّه مرا از بندگان با صبر و شکیبا خواهی یافت.

and when he reached the age of traveling with him, he said: `my son, while i was sleeping i saw that i shall slaughter (sacrifice) you, tell me what is your opinion. ` he replied: `father, do as you are ordered (by allah). allah willing, you shall find me one of those who are steadfast. `

فَلَمَّا أَسْلَمَا وَتَلَّهُ لِلْجَبِينِ 0

پس هنگامی که آن دو تسلیم [خواسته خدا] شدند و ابراهیم، جبین او را به زمین نهاد [تا ذبحش کند]

پس چون هر دو تسلیم امر حق گشتند و او را (برای کشتن) به روی در افکند.

and when they had both submitted, and his son had laid down prostrate upon his forehead,

وَنَادَيْنَاهُ أَنْ يَا إِبْرَاهِيمُ 0

و او را ندا دادیم که ای ابراهیم!

و ما در آن حال (که کارد به گلویش کشید) خطاب کردیم که ای ابراهیم،

we called to him, saying: `o abraham,

قَدْ صَدَّقْتَ الرُّؤْيَا إِنَّا كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ 0

خوابت را تحقق دادی [و فرمان پروردگارت را اجرا کردی] ، به راستی ما نیکوکاران را این گونه پاداش می دهیم [که نیّت پاک و خالصشان را به جای عمل می پذیریم.]

تو مأموریت عالم رؤیا را انجام دادی (کارد را از گلویش بردار) . ما نیکو کاران را چنین نیکو پاداش می‌دهیم.

you have confirmed your vision. ` as such we recompense the gooddoers.

إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْبَلَاء الْمُبِينُ 0

به یقین این همان آزمایش روشن بود.

این ابتلا همان امتحانی است که (حقیقت حال اهل ایمان را) روشن می‌کند (که در راه خدا از هر چیز می‌گذرند).

that was indeed a clear trial.

وَفَدَيْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ 0

و ما اسماعیل را در برابر قربانی بزرگی [از ذبح شدن] رهانیدیم،

و بر او (گوسفندی فرستاده و) ذبح بزرگی فدا ساختیم.

so, we ransomed him with a mighty sacrifice,

وَتَرَكْنَا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ 0

و در میان آیندگان برای او [نام نیک] به جا گذاشتیم.

و ثنای او را در میان آیندگان وا گذاردیم.

and we let it (the beautiful praise) remain upon him in the latter (generations),

سَلَامٌ عَلَى إِبْرَاهِيمَ 0

سلام بر ابراهیم.

سلام و تحیّت خدا بر ابراهیم باد.

`peace be upon abraham! `

كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ 1

[ما] نیکوکاران را این گونه پاداش می دهیم.

ما نیکوان را این چنین پاداش نیکو می‌دهیم.

as such we recompense the gooddoers.

إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِينَ 1

بی تردید او از بندگان مؤمن ما بود،

زیرا او از بندگان با ایمان ما بود.

he was one of our believing worshipers.

وَبَشَّرْنَاهُ بِإِسْحَاقَ نَبِيًّا مِّنَ الصَّالِحِينَ 1

و ما او را به اسحاق که پیامبری از شایستگان بود مژده دادیم،

و باز مژده فرزندش اسحاق را که پیغمبری از شایستگان است به او دادیم.

then, we gave him the glad tidings of isaac, a prophet, one of the righteous,

وَبَارَكْنَا عَلَيْهِ وَعَلَى إِسْحَاقَ وَمِن ذُرِّيَّتِهِمَا مُحْسِنٌ وَظَالِمٌ لِّنَفْسِهِ مُبِينٌ 1

و بر او و بر اسحاق برکت دادیم، و از دودمان آن دو برخی نیکوکارند و برخی آشکارا ستمکار بر خویشند،

و بر ابراهیم و اسحاق برکت و خیر بسیار عطا کردیم، و از فرزندانشان برخی صالح و نیکوکار و برخی دانسته و آشکار به نفس خود ستمکار شدند.

and we blessed him and isaac, and from their offspring are some gooddoers, and others who clearly wronged themselves.

وَلَقَدْ مَنَنَّا عَلَى مُوسَى وَهَارُونَ 1

و به راستی ما به موسی و هارون نعمت دادیم،

و همانا ما بر موسی و هارون منّت گذاردیم.

we also favored moses and aaron

وَنَجَّيْنَاهُمَا وَقَوْمَهُمَا مِنَ الْكَرْبِ الْعَظِيمِ 1

و آن دو نفر و قومشان را از اندوه بزرگ نجات بخشیدیم،

و هر دو را با قومشان از بلای بزرگ (فرعونیان) نجات دادیم.

and we saved them with their nation from a great distress.

وَنَصَرْنَاهُمْ فَكَانُوا هُمُ الْغَالِبِينَ 1

و آنان را یاری دادیم در نتیجه پیروز شدند،

و آنها را یاری دادیم تا (بر فوعونیان) به حقیقت غالب شدند.

we helped them, and they became victorious,

وَآتَيْنَاهُمَا الْكِتَابَ الْمُسْتَبِينَ 1

و هر دو را کتاب بسیار روشنگر عطا کردیم،

و به آن دو (پیغمبر) کتاب (تورات) روشن بیان را عطا کردیم.

and we gave them the clear book,

وَهَدَيْنَاهُمَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ 1

وبه راه راست هدایتشان نمودیم،

و هر دو را به راه راست (خداپرستی) هدایت کردیم.

and guided them upon the straight path.

وَتَرَكْنَا عَلَيْهِمَا فِي الْآخِرِينَ 1

و در میان آیندگان برای هر دو نفر نام نیک به جا گذاشتیم.

و برایشان نام نیک در میان آیندگان باقی گذاردیم.

and we let it (the beautiful praise) remain upon on both of them in the latter (generations),

سَلَامٌ عَلَى مُوسَى وَهَارُونَ 2

سلام بر موسی و هارون.

سلام و تحیّت بر موسی و هارون باد.

`peace be upon moses and aaron! `

إِنَّا كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ 2

ما نیکوکاران را این گونه پاداش می دهیم.

ما چنین نیکوان را پاداش نیکو می‌دهیم.

as such we recompense the gooddoers.

إِنَّهُمَا مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِينَ 2

بی تردید هر دو از بندگان مؤمن ما بودند،

زیرا هر دو از بندگان خاص با ایمان ما بودند.

they were among our believing worshipers.

وَإِنَّ إِلْيَاسَ لَمِنْ الْمُرْسَلِينَ 2

و بی تردید الیاس از پیامبران بود.

و همانا الیاس یکی از رسولان بزرگ خدا بود.

and elias (el yaseen) was among the messengers.

إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ أَلَا تَتَّقُونَ 2

[یاد کن] هنگامی را که به قومش گفت: آیا [از شرک وطغیان] نمی پرهیزید؟

وقتی که قومش را گفت: آیا خداترس و پرهیزکار نمی‌شوید (که ترک بت و خود پرستی کنید).

he asked his people: `do you not fear (allah)?

أَتَدْعُونَ بَعْلًا وَتَذَرُونَ أَحْسَنَ الْخَالِقِينَ 2

آیا بت « بعل » را می پرستید و بهترین آفرینندگان را رها می کنید؟!

آیا بت بعل نام را (خدا) می‌خوانید و خدای بهترین آفریننده عالم را ترک می‌گویید؟

do you call on ba`lan (the idol baal) and abandon the best creator,

اللَّهَ رَبَّكُمْ وَرَبَّ آبَائِكُمُ الْأَوَّلِينَ 2

خدا را که پروردگار شما و پروردگار پدران پیشین شماست.

همان خدایی که آفریننده شما و پدران گذشته شماست (نه بتان جماد).

allah is your lord and the lord of your fathers, the ancients. `

فَكَذَّبُوهُ فَإِنَّهُمْ لَمُحْضَرُونَ 2

پس او را انکار کردند، یقیناً آنان از احضار شدگان [در عذاب] خواهند بود،

قوم الیاس (رسالت) او را تکذیب کردند، بدین سبب (برای انتقام و عذاب به محشر) احضار می‌شوند.

but they belied him, so they will be among the arraigned (in hell),

إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ 2

جز بندگان خالص شده خدا [که از هر کیفری در امانند،]

(و همه هلاک شوند) جز بندگان پاک و برگزیده خدا.

except the sincere worshipers of allah.

وَتَرَكْنَا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ 2

و در میان آیندگان برای او نام نیک به جا گذاشتیم.

و از او در میان آیندگان نام نیکو باقی گذاردیم.

and we let it (the beautiful praise) remain upon him in the latter (generations),

سَلَامٌ عَلَى إِلْ يَاسِينَ 3

سلام بر آل یاسین.

سلام بر الیاس (و آل یاسین) باد.

`peace be upon el yaseen! `

إِنَّا كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ 3

ما نیکوکاران را این گونه پاداش می دهیم.

ما نیکوان را چنین پاداش نیکو می‌دهیم.

as such we recompense the gooddoers.

إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِينَ 3

بی تردید او از بندگان مؤمن ما بود.

زیرا او از بندگان خاص با ایمان ما بود.

he was among our believing worshipers.

وَإِنَّ لُوطًا لَّمِنَ الْمُرْسَلِينَ 3

و بی تردید لوط از پیامبران بود.

و لوط هم یکی از رسولان خدا بود.

lot, too, was among the messengers.

إِذْ نَجَّيْنَاهُ وَأَهْلَهُ أَجْمَعِينَ 3

[یاد کن] هنگامی را که او و همه اهلش را نجات دادیم،

وقتی که ما (خواستیم قوم او را کیفر کنیم) او و اهل بیتش همه را نجات دادیم.

we saved him and all his kinsmen,

إِلَّا عَجُوزًا فِي الْغَابِرِينَ 3

مگر پیرزنی را که در میان باقی ماندگان [در شهر] بود.

به جز پیر زالی (همسر او) که در میان قومی که هلاک شدند باقی ماند.

except an old woman who lingered,

ثُمَّ دَمَّرْنَا الْآخَرِينَ 3

سپس دیگران را هلاک کردیم،

پس (از نجات لوط و اهلش) دیگران که بدکار بودند همه را هلاک ساختیم.

and we destroyed the others.

وَإِنَّكُمْ لَتَمُرُّونَ عَلَيْهِم مُّصْبِحِينَ 3

و شما همواره صبحگاهان [در مسیر سفرهایتان از کنار ویرانه های شهر] آنان گذر می کنید،

و شما مردم اینک بر دیار ویران قوم لوط می‌گذرید (و خرابه‌های آن را به چشم می‌نگرید) در صبح،

you pass by them in the morning

وَبِاللَّيْلِ أَفَلَا تَعْقِلُونَ 3

و نیز شبانگاهان، آیا تعقّل نمی کنید؟

و شام، آیا (چشم عبرت نمی‌گشایید و) عقل را کار نمی‌بندید؟

and at night, will you not understand?

وَإِنَّ يُونُسَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ 3

و یونس از پیامبران بود.

و یونس نیز یکی از رسولان بزرگ خدا بود.

jonah, too, was one of the messengers.

إِذْ أَبَقَ إِلَى الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ 4

[یاد کن] هنگامی را که به سوی آن کشتی پر [از جمعیت و بار] گریخت،

آن گاه که به کشتی پر جمعیتی گریخت (زیرا به قومش وعده عذاب داد و آنها از دل توبه و انابه کردند و خدا رفع عذاب کرد. او به دریای روم گریخت تا نزد قوم خجل و شرمنده نرود).

he ran away to the laden ship,

فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنْ الْمُدْحَضِينَ 4

و با سرنشینان کشتی قرعه انداخت [و قرعه به نامش افتاد] و از مغلوب شدگان شد [و او را به دریا انداختند.]

(کشتی به خطر افتاد و اهل کشتی معتقد شدند که خطا کاری در میان آنهاست، خواستند قرعه زنند تا خطا کار را به قرعه تعیین کرده و غرق کنند) یونس قرعه زد و به نام خودش افتاد و از مغلوب شدگان (و غرق شوندگان) گردید.

and cast lots, and he was among the losers (of the lots that were cast).

فَالْتَقَمَهُ الْحُوتُ وَهُوَ مُلِيمٌ 4

پس آن ماهی بزرگ او را بلعید، در حالی که سزاوار سرزنش بود.

و ماهی دریا او را به کام فرو برد و او در خور ملامت بود.

so the whale swallowed him, for he was blameworthy,

فَلَوْلَا أَنَّهُ كَانَ مِنْ الْمُسَبِّحِينَ 4

[و در شکم ماهی به تسبیح خدا مشغول شد که] اگر او از تسبیح کنندگان نبود،

و اگر او به ستایش و تسبیح خدا نپرداختی،

and had he not been among those who exalt (allah),

لَلَبِثَ فِي بَطْنِهِ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ 4

بی تردید تا روزی که مردم برانگیخته می شوند در شکم ماهی می ماند.

تا قیامت در شکم ماهی زیست کردی.

he would have lingered in its belly till the day they are resurrected.