احْشُرُوا الَّذِينَ ظَلَمُوا وَأَزْوَاجَهُمْ وَمَا كَانُوا يَعْبُدُونَ

[آن گاه ندا رسد:] ستمکاران و هم ردیفان آنان و معبودهایی را که همواره به جای خدا می پرستیدند، گرد آورید.

(و خطاب شود که) اینک ستمکاران را حاضر کنید با همسران (یا پیروان) و آنچه معبود ایشان بود،

gather together the evildoers, their wives, and that they were worshipping,

انہیں جمع کر دو جنہوں نے ظلم کیا اور ان کی بیویوں کو اور جن کی وہ عبادت کرتے تھے

مِن دُونِ اللَّهِ فَاهْدُوهُمْ إِلَى صِرَاطِ الْجَحِيمِ

پس همه را به سوی راه دوزخ راهنمایی کنید.

که به جز خدا می‌پرستیدند، و همه را به راه دوزخ راه نمایید.

other than allah, and guide them to the path of hell!

سوائے الله کے پھر انہیں جہنم کے راستے کی طرف ہانک کر لے جاؤ

وَقِفُوهُمْ إِنَّهُم مَّسْئُولُونَ

آنان را نگه دارید که حتماً مورد بازپرسی قرار می گیرند.

و (در موقف حساب) نگاهشان دارید که در کارشان سخت مسئولند.

and halt them so that they may be questioned.

اور انہیں کھڑا کر و ان سے دریافت کرنا ہے

مَا لَكُمْ لَا تَنَاصَرُونَ

[به آنان گویند:] شما را چه شده که یکدیگر را [برای رهایی از عذاب] یاری نمی دهید؟

(به آنان خطاب شود که) چرا شما (در دفع عذاب) به یکدیگر نصرت نمی‌کنید؟

`why do you not help one another?

تمہیں کیا ہوا کہ آپس میں ایک دوسرےے کی مدد نہیں کرتے

بَلْ هُمُ الْيَوْمَ مُسْتَسْلِمُونَ

[نه اینکه نمی توانند یکدیگر را یاری دهند] بلکه آنان امروز فروتنانه تسلیم [قدرت حق] هستند،

بلکه در این روز آنها همه سخت تسلیم و ذلیلند.

no, today they will resign themselves in submission,

بلکہ آج کے دن وہ سر جھکائے کھڑے ہوں گے

وَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ يَتَسَاءلُونَ

به یکدیگر رو کرده از هم می پرسند: [این چه وضعی است؟]

و در آن هنگامه برخی از آنان به بعضی دیگر رو نموده (یعنی مرئوسین با رؤسا) سؤال و جواب کنند.

and approach each other with questions,

اور ایک دوسرے کی طرف متوجہ ہو کر پوچھے گا

قَالُوا إِنَّكُمْ كُنتُمْ تَأْتُونَنَا عَنِ الْيَمِينِ

[پس پیروان گمراه به پیشوایان گمراه کننده] می گویند: همانا شما از راه خیرخواهی به سوی ما می آمدید، [ولی کارتان جز فریب و نیرنگ نبود!]

گویند: شما بودید که از سمت راست (و چپ برای فریب) ما می‌آمدید.

saying: `you used to come to us from the right hand. `

کہیں گے بے شک تم ہمارے پاس دائیں طرف سے آتے تھے

قَالُوا بَل لَّمْ تَكُونُوا مُؤْمِنِينَ

می گویند: [ما را تقصیری نیست] بلکه خود شما اهل ایمان نبودید،

آنها جواب دهند (که به ما مربوط نیست) بلکه شما خود ایمان نیاوردید.

but they reply: `rather, you were not believers.

کہیں گے بلکہ تم خود ہی ایمان والے نہیں تھے

وَمَا كَانَ لَنَا عَلَيْكُم مِّن سُلْطَانٍ بَلْ كُنتُمْ قَوْمًا طَاغِينَ

و ما را بر شما هیچ تسلطی نبود، بلکه شما مردمی طغیان گر و سرکش بودید.

و ما بر شما تسلط و حجتی نداشتیم بلکه شما خودتان طاغی و سرکش مردمی بودید.

we had no authority over you, but you were an insolent nation.

اور ہمیں تم پر کوئی زور نہیں تھا بلکہ تم ہی سرکش لوگ تھے

فَحَقَّ عَلَيْنَا قَوْلُ رَبِّنَا إِنَّا لَذَائِقُونَ

اکنون فرمان عذاب پروردگارمان بر ما محقق و ثابت شد که همه ما چشندگان عذاب خواهیم بود.

پس امروز بر همه ما وعده (انتقام) خدایمان حتمی است، و البته عذاب را خواهیم چشید.

the statement of our lord is realized against us, and we are tasting it,

پھر ہم سب پر ہمارے رب کا قول پورا ہو گیا کہ ہم سب عذاب چکھنے والے ہیں

فَأَغْوَيْنَاكُمْ إِنَّا كُنَّا غَاوِينَ

[سبک مغزی و تعصّب شما زمینه گمراهی شما شد] پس ما شما را گمراه کردیم؛ زیرا خودمان گمراه بودیم،

و ما شما را بدین سبب گمراه کردیم که خود گمراه بودیم.

we perverted you, indeed, we were perverts. `

پھر ہم نے تمہیں بھی گمراہ کیا ہم خود بھی گمراہ تھے

فَإِنَّهُمْ يَوْمَئِذٍ فِي الْعَذَابِ مُشْتَرِكُونَ

پس بی تردید همه 2آنان در آن روز در عذاب شریک اند،

و در آن روز آنها همه در عذاب مشترکند.

therefore, on that day they will all share our punishment.

پھر اس دن عذاب میں وہ سب یکساں ہو ں گے

إِنَّا كَذَلِكَ نَفْعَلُ بِالْمُجْرِمِينَ

ما با می رمان این گونه رفتار می کنیم؛

ما چنین از بد کاران انتقام می‌کشیم.

as such we shall deal with the evildoers.

بے شک ہم مجرمو ں سے ایسا ہی سلوک کیا کرتے ہیں

إِنَّهُمْ كَانُوا إِذَا قِيلَ لَهُمْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ يَسْتَكْبِرُونَ

زیرا آنان چنین بودند که هر زمان به آنان می گفتند: معبودی جز خدا نیست، تکبّر می کردند،

آنها بودند که چون لا اله الاّ اللّه (کلمه توحید) به ایشان گفته می‌شد (از قبول آن) سرکشی می‌کردند.

for when it was said to them: `there is no god except allah, ` they were always proud

بے شک وہ ایسے تھے کہ جب ان سے کہا جاتا تھا کہ سوائے الله کے اور کوئی معبود نہیں تو وہ تکبر کیا کرتے تھے

وَيَقُولُونَ أَئِنَّا لَتَارِكُوا آلِهَتِنَا لِشَاعِرٍ مَّجْنُونٍ

و [همواره] می گفتند: آیا باید به خاطر شاعری دیوانه معبودان خود را رها کنیم؟!

و می‌گفتند: آیا ما به خاطر شاعر دیوانه‌ای دست از خدایان خود برداریم؟!

and said: `are we to renounce our gods for the sake of a mad poet? `

اور وہ کہتے تھے کیا ہم اپنے معبودوں کو ایک شاعر دیوانہ کے کہنے سے چھوڑ دیں گے

بَلْ جَاء بِالْحَقِّ وَصَدَّقَ الْمُرْسَلِينَ

[چنین نیست که می پندارید] بلکه او حق را آورده و پیامبران را تصدیق کرده است.

(چنین نیست که آنها پنداشتند) بلکه (محمّد صلی الله علیه و آله پیغمبر بزرگی است که برای تعلیم و هدایت خلق عالم) با برهان روشن حق آمد و (حجت و معجزاتش) صدق پیغمبران پیشین را نیز اثبات کرد.

no, indeed, he has brought the truth, and confirmed the messengers.

بلکہ وہ حق لایا ہے اور اس نے سب رسولوں کی تصدیق کی ہے

إِنَّكُمْ لَذَائِقُو الْعَذَابِ الْأَلِيمِ

بی تردید شما [کوردلان] عذاب دردناک را خواهید چشید،

شما (که او را تکذیب کردید امروز) عذاب سخت و دردناک خواهید چشید.

you shall certainly taste the painful punishment:

بے شک اب تم دردناک عذاب چکھو گے

وَمَا تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ

و جز آنچه که همواره انجام می دادید، پاداش داده نمی شوید،

و جز به کردارتان مجازات نمی‌شوید.

but you shall not be recompensed except for what you were doing.

اور تمہیں وہی بدلہ دیا جائے گا جو تم کیا کرتے تھے

إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ

جز بندگان خالص شده خدا [که از هر کیفری در امانند،]

(امروز همه مسئولند) جز بندگان پاک برگزیده خدا.

but for the sincere worshipers of allah,

مگر جو الله کے خاص بندے ہیں

أُوْلَئِكَ لَهُمْ رِزْقٌ مَّعْلُومٌ

برای آنان رزق و روزی معین و ویژه ای است،

آنان را (در بهشت ابد) روزی جسمانی و روحانی (بی حساب) معیّن است.

there is waiting for them a known provision;

یہی لوگ ہیں جن کے لیے رزق معلوم ہے

فَوَاكِهُ وَهُم مُّكْرَمُونَ

میوه هایی [گوناگون] در حالی که مورد اکرام خواهند بود،

میوه‌های گوناگون بهشتی، و هم آنها (در آن عالم جاودانی) بزرگوار و محترمند.

fruits. and they are receivers of generosity

میوے اور انہیں کوعزت دی جائے گی

فِي جَنَّاتِ النَّعِيمِ

در بهشت های پر نعمت،

در آن بهشت پر نعمت متنعّمند.

in the gardens of delight,

نعمتوں کے باغوں میں

عَلَى سُرُرٍ مُّتَقَابِلِينَ

در حالی که بر تخت هایی روبه روی یکدیگر [تکیه زده اند،]

بر تختهای عالی رو به روی یکدیگر نشسته‌اند.

sitting face to face upon couches,

ایک دوسرے کے سامنے تختوں پر

يُطَافُ عَلَيْهِم بِكَأْسٍ مِن مَّعِينٍ

جامی از نوشیدنی زلال و پاک گرداگردشان می گردانند،

(حور و غلمان) با جام شراب طهور بر آنان دور می‌زنند.

a goblet from a spring shall be passed round to them

ان میں صاف شراب کا دور چل رہا ہوگا

بَيْضَاء لَذَّةٍ لِّلشَّارِبِينَ

[نوشیدنی] سپید [و درخشنده] و لذت بخش برای نوشندگان،

شرابی سپید و روشن که آشامندگان لذت کامل برند.

white, a delight to the drinkers,

سفید پینے والوں کے لیے لذیذ ہوگی

لَا فِيهَا غَوْلٌ وَلَا هُمْ عَنْهَا يُنزَفُونَ

نه در آن مایه فساد [جسم و عقل] است، و نه از آن مست و بیهوش می شوند،

نه در آن می‌خمار و دردسری و نه مستی و مدهوشی است.

there is neither sickness in it, nor intoxication.

نہ اس میں درد سر ہوگا اور نہ انہیں اس سے نشہ ہوگا

وَعِنْدَهُمْ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ عِينٌ

و در کنارشان زنانی هستند که فقط به شوهرانشان عشق می ورزند.

و در بزم حضورشان حوران زیبا چشمی است که (جز به شوهر خود) به هیچ کس ننگرند.

and with them will be maidens (houris) who restrain their wide glances

اور ان کے پاس نیچی نگاہ والی بڑی آنکھوں والی ہوں گی

كَأَنَّهُنَّ بَيْضٌ مَّكْنُونٌ

گویا آنان [از سپیدی] تخم شترمرغی هستند که [زیر پر و بال] پوشیده شده اند [و هرگز دست کسی به آنان نرسیده است.]

گویی آن حوران (در سفیدی و لطافت) بیضه مکنونند[یعنی تخم شتر مرغ که بسیار خوشرنگ است و شتر مرغ آن را با پر خویش می‌پوشاند تا غبار بر آن ننشیند. (م) ].

as if they were hidden pearls.

گویا کہ وہ پردہ میں رکھے ہوئے انڈے ہیں

فَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ يَتَسَاءلُونَ

پس برخی از آنان به برخی دیگر رو کرده از [حال] یکدیگر می پرسند.

در آنجا مؤمنان بعضی با بعضی به صحبت روی کنند.

they will go to one another asking each other questions.

پس وہ ایک دوسرے کی طرف متوجہ ہو کر آپس میں سوال کریں گے

قَالَ قَائِلٌ مِّنْهُمْ إِنِّي كَانَ لِي قَرِينٌ

گوینده ای از آنان می گوید: همانا من [در دنیا] هم نشینی داشتم.

یکی از آنها گوید: (ای رفیقان بهشتی) مرا (در دنیا) همنشینی (کافر) بود.

one of them will say: `i had a companion

ان میں سے ایک کہنے والا کہے گا کہ میرا ایک ساتھی تھا

يَقُولُ أَئِنَّكَ لَمِنْ الْمُصَدِّقِينَ

[که همواره از روی تعجب به من] می گفت: آیا تو از باور دارندگان [رستاخیز و زنده شدن مردگان] هستی؟

که با من می‌گفت: آیا تو (وعده‌های بهشت و قیامت را) باور می‌کنی؟

who would say: "are you among the believers (of the resurrection)?

وہ کہا کرتا تھا کہ کیا تو تصدیق کرنے والوں میں ہے

أَئِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا وَعِظَامًا أَئِنَّا لَمَدِينُونَ

آیا زمانی که ما مردیم و خاک استخوان شدیم، حتماً [زنده می شویم و] پاداشمان می دهند؟

آیا چون مردیم و استخوان ما خاک راه شد باز (زنده شویم و) پاداش و کیفری یابیم؟

when we are dead and turned to dust and bones, shall we be recompensed?"

کیا جب ہم مر جائیں گے اور مٹی اور ہڈیاں ہوجائیں گے تو کیا ہمیں بدلہ دیا جائے گا

قَالَ هَلْ أَنتُم مُّطَّلِعُونَ

[سپس به دوستان بهشتی خود] می گوید: آیا شما با من به دوزخ سر می کشید [تا از هم نشینم خبری بگیرید که در کجا و در چه حالی است؟]

باز (این گوینده بهشتی به رفیقان) گوید: آیا می‌خواهید نظر کنید (و آن رفیق کافر را اینک در دوزخ بنگرید).

and he will reply: `are you looking down (into hell)? `

کہے گا کیا تم بھی دیکھنا چاہتے ہو

فَاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَوَاء الْجَحِيمِ

پس خود او به دوزخ سر می کشد و هم نشینش را وسط دوزخ می بیند.

آن گاه خود بنگرد و او را در میان دوزخ (معذّب) بیند.

then, he will look and see him in the midst of hell.

پس وہ جھانکے گا تو اسے دوزح کے درمیان دیکھے گا

قَالَ تَاللَّهِ إِنْ كِدتَّ لَتُرْدِينِ

[به او] می گوید: به خدا سوگند نزدیک بود، مرا به هلاکت بیندازی.

به او گوید: قسم به خدا که نزدیک بود مرا (همچون خود) هلاک گردانی.

`by allah, ` he will say, `you almost destroyed me!

کہے گا الله کی قسم! تو تو قریب تھا کہ مجھے ہلاک ہی کر دے

وَلَوْلَا نِعْمَةُ رَبِّي لَكُنتُ مِنَ الْمُحْضَرِينَ

و اگر توفیق و رحمت پروردگارم نبود، حتماً از احضارشدگان [در دوزخ] بودم.

و اگر نعمت و لطف خدای من (نگهدار) نبود من هم به دوزخ (نزد تو) از حاضر شدگان بودم.

but for the favor of allah i should have surely been among those who were arraigned (with you in hell).

اور اگر میرے رب کا فضل نہ ہوتا تو میں بھی حاضر کیے ہوئے مجرموں میں ہوتا

أَفَمَا نَحْنُ بِمَيِّتِينَ

[آن گاه به دوستان بهشتی خود می گوید:] آیا ما [برای همیشه در بهشتیم و] هرگز نمی میریم؟

(و از خوشحالی گوید) آیا دیگر ما را مرگی نخواهد بود؟

what then, shall we not die

پس کیا اب ہم مرنے والے نہیں

إِلَّا مَوْتَتَنَا الْأُولَى وَمَا نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ

[و] جز همان مرگ نخستین [که در دنیا سراغمان آمد مرگی دیگر به سراغمان نخواهد آمد] و ما هرگز عذاب نخواهیم شد؟ [شگفتا! چه لطف خاصی از سوی خدا به ما شده است!]

جز همان مرگ اول (که در دنیا مردیم) و دیگر هیچ رنج و عذابی بر ما نخواهد بود؟

except our first death, and shall we not be punished? `

مگر ہمارا پہلی بار کا مرنا اور ہمیں عذاب نہیں دیا جائے گا

إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

بی تردید این همان کامیابی بزرگ است.

این است همان سعادت و رستگاری بزرگ.

indeed, this is the mighty victory,

بے شک یہی بڑی کامیابی ہے

لِمِثْلِ هَذَا فَلْيَعْمَلْ الْعَامِلُونَ

پس باید برای چنین پاداشی عمل کنندگان عمل کنند.

آنان که سعی و عملی می‌کنند باید بر مثل این (بهشت جاودانی) کنند (نه بر دنیای دو روزه فانی).

and for the like of this let the workers work.

ایسی ہی کامیابی کے لیے عمل کرنے والوں کو عمل کرنا چاہیے

أَذَلِكَ خَيْرٌ نُّزُلًا أَمْ شَجَرَةُ الزَّقُّومِ

آیا این [بهشت جاودان پر نعمت] برای پذیرایی بهتر است یا درخت زقّوم؟

آیا این پذیرایی (و مقام عالی) بهتر است یا درخت زقّوم جهنم؟

is this a better hospitality or the tree of azzakkum!

کیا یہ اچھی مہمانی ہے یا تھوہر کا درخت

إِنَّا جَعَلْنَاهَا فِتْنَةً لِّلظَّالِمِينَ

ما آن را برای ستمکاران مایه شکنجه و عذاب قرار داده ایم.

که آن درخت را ما بلای جان ستمکاران عالم گردانیدیم.

we have made this (tree) a trial for the evildoers.

بے شک ہم نے اسے ظالموں کے لئےآزمائش بنایاہے

إِنَّهَا شَجَرَةٌ تَخْرُجُ فِي أَصْلِ الْجَحِيمِ

آن درختی است که در قعر دوزخ می روید،

آن زقوم به حقیقت درختی است که از بن دوزخ برآید.

it is a tree that grows from the bottom of hell;

بے شک وہ ایک درخت ہے جو دوزخ کی جڑ میں اُگتا ہے

طَلْعُهَا كَأَنَّهُ رُؤُوسُ الشَّيَاطِينِ

شکوفه هایش مانند سرهای شیاطین [بسیار بدنما و زشت] است.

میوه‌اش (در خباثت) گویی سرهای شیاطین است.

its spathes are like the heads of satans

اس کا پھل گویا کہ سانپوں کے پھن ہیں

فَإِنَّهُمْ لَآكِلُونَ مِنْهَا فَمَالِؤُونَ مِنْهَا الْبُطُونَ

پس این منکران لجوج حتماً از آن می خورند و شکم ها را از آن پر می کنند.

اهل دوزخ از آن درخت (خباثت) آن طور می‌خورند که شکمها پر می‌سازند.

on it they shall feed, and with it they shall fill their bellies.

پس بے شک وہ اس میں سے کھائیں گے پھر اس سے اپنے پیٹ بھر لیں گے

ثُمَّ إِنَّ لَهُمْ عَلَيْهَا لَشَوْبًا مِّنْ حَمِيمٍ

آن گاه به ناچار روی آن [به عنوان نوشیدنی] مخلوطی از آب بسیار داغ و متعفّن برای آنان خواهد بود!

پس از خوردن زقّوم دوزخ بر آنها آمیزه‌ای از شراب سوزان خواهد بود.

on top of it they shall have a brew of boiling water,

پھر اس پر ان کو کھولتا ہوا پانی (پیپ وغیرہ سے) ملا کر دیا جائے گا

ثُمَّ إِنَّ مَرْجِعَهُمْ لَإِلَى الْجَحِيمِ

سپس بازگشتشان حتماً به سوی دوزخ است.

و باز هم رجوعشان به سوی (عذاب دایم) جهنّم است.

then their return is to hell.

پھر بے شک دوزخ کی طرف ان کا لوٹنا ہو گا

إِنَّهُمْ أَلْفَوْا آبَاءهُمْ ضَالِّينَ

[سزاوار بودنشان در قیامت به این همه عذاب به سبب این است که] آنان پدرانشان را گمراه یافتند،

چرا که آنها پدرانشان را در ضلالت و گمراهی یافتند.

they found their fathers in error,

کیوں کہ انہوں نے اپنے باپ دادوں کو گمراہ پایا تھا

فَهُمْ عَلَى آثَارِهِمْ يُهْرَعُونَ

و [با اینکه می دانستند گمراهند بدون اندیشه و تأمل] عجولانه از پی آنان می رفتند!

و باز از پی آنها شتابان می‌رفتند.

yet they run in their footsteps,

پھر وہ ان کے پیچھے دوڑتے چلے گئے

وَلَقَدْ ضَلَّ قَبْلَهُمْ أَكْثَرُ الْأَوَّلِينَ

و به راستی پیش از اینان بیشتر پیشینیان گمراه شدند،

و قبل از اینان بیشتر پیشینیان هم سخت گمراه بودند.

yet before them most of the ancients went astray,

اور البتہ ان سے پہلے بہت سے اگلے لوگ گمراہ ہو چکے ہیں

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا فِيهِم مُّنذِرِينَ

و بی تردید ما در میان آنان بیم دهندگانی فرستادیم.

و ما رسولانی برای بیم و پند بر آنها فرستادیم.

though we had sent among them warners.

اور البتہ ہم نے ان میں ڈرانے والے بھیجے تھے

فَانظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُنذَرِينَ

پس با تأمل بنگر سرانجام بیم داده شدگان چگونه بود؟

(همه را تکذیب کردند) پس بنگر تا عاقبت کار آن امتهای بیم داده شده (گمراه) به چه (سختی و هلاکت) انجامید.

see then the end of those who were warned,

پھر دیکھ جنہیں ڈرایا گیا تھا ان کا کیا انجام ہوا

إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ

[همه هلاک شدند] جز بندگان خالص شده خدا،

جز بندگان پاک برگزیده خدا (همه هلاک شدند).

except the sincere worshipers of allah.

مگر الله کے خالص بندے

وَلَقَدْ نَادَانَا نُوحٌ فَلَنِعْمَ الْمُجِيبُونَ

و نوح ما را ندا کرد [و ما ندایش را اجابت کردیم] پس ما به راستی نیکو اجابت کننده ای هستیم،

و همانا نوح ما را (بر یاری خود) ندا کرد و ما او را چه نیکو اجابت کردیم.

noah called to us, and we are the best to answer.

اور ہمیں نوح نے پکارا پس ہم کیا خوب جواب دینے والے ہیں

وَنَجَّيْنَاهُ وَأَهْلَهُ مِنَ الْكَرْبِ الْعَظِيمِ

و او و خاندانش را از آن اندوه بزرگ نجادت دادیم.

و او را با اهل بیتش (و پیروانش) همه را از اندوه و بلای بزرگ (هلاکت غرق) نجات دادیم.

we saved him and his people from the great distress,

اور ہم نے اسے اور اس کے گھر والوں کو بڑی مصیبت سے نجات دی

وَجَعَلْنَا ذُرِّيَّتَهُ هُمْ الْبَاقِينَ

و تنها ذریه او را [در زمین] باقی گذاشتیم،

و نژاد و اولاد او را روی زمین باقی داشتیم.

and we made his offspring the survivors.

اور ہم نے اس کی اولاد ہی کو باقی رہنے والی کر دیا

وَتَرَكْنَا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ

و در میان آیندگان برای او نام نیک به جا گذاشتیم؛

و در میان آیندگان نام نیکویش بگذاشتیم.

and we let it remain upon him in the latter:

اور ہم نے ان کے لیے پیچھے آنے والے لوگوں میں یہ بات رہنے دی

سَلَامٌ عَلَى نُوحٍ فِي الْعَالَمِينَ

سلام بر نوح در میان جهانیان.

سلام و تحیّت بر نوح (خدا پرست) در میان عالمیان باد.

`peace be upon noah among all the worlds. `

کہ سارے جہان میں نوح پر سلام ہو

إِنَّا كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ

به راستی ما نیکوکاران را این گونه پاداش می دهیم.

ما نیکوکاران را چنین پاداش می‌دهیم.

as such we recompense the gooddoers,

بے شک ہم نیکو کاروں کو ایسا ہی بدلہ دیا کرتے ہیں

إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِينَ

بی تردید او از بندگان مؤمن ما بود.

که او به حقیقت از بندگان با ایمان ما بود.

he was one of our believing worshipers.

بے شک وہ ہمارے ایماندار بندوں میں تھے

ثُمَّ أَغْرَقْنَا الْآخَرِينَ

سپس دیگران را غرق کردیم؛

آن گاه دیگران را همه غرق دریای هلاک گردانیدیم.

afterwards we drowned the others.

پھر ہم نے دوسروں کو غرق کر دیا

وَإِنَّ مِن شِيعَتِهِ لَإِبْرَاهِيمَ

و به راستی ابراهیم از پیروان نوح بود،

و از پیروان نوح (در دعوت به توحید و خدا پرستی) به حقیقت ابراهیم (خلیل) بود.

of his party was abraham.

اور بے شک اسی کے طریق پر چلنے والوں میں ابراھیم بھی تھا

إِذْ جَاء رَبَّهُ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ

هنگامی که با دلی پاک به سوی پروردگارش آمد.

که با قلبی پاک و سالم (از شرک) به سوی پروردگار خویش آمد.

(remember when) he came to his lord with a pure heart;

جب کہ وہ پاک دل سے اپنے رب کی طرف رجوع ہوا

إِذْ قَالَ لِأَبِيهِ وَقَوْمِهِ مَاذَا تَعْبُدُونَ

[یاد کن] هنگامی را که به پدر و قومش گفت: چیست آنچه می پرستید؟

هنگامی که با پدر (یعنی عموی) خود و قومش گفت: شما به پرستش چه مشغولید؟

and when he said to his father and to his nation: `what do you worship?

جب کہ ا س نے اپنے باپ اور اپنی قوم سے کہا تم کس چیز کی عبادت کرتے ہو

أَئِفْكًا آلِهَةً دُونَ اللَّهِ تُرِيدُونَ

آیا به جای خدا معبودان دروغین را می خواهید.

آیا رواست که به دروغ خدایانی به جای خدای یکتا بر می‌گزینید؟

it is falsehood that you desire gods other than allah!

کیا تم جھوٹے معبودوں کو الله کے سوا چاہتے ہو

فَمَا ظَنُّكُم بِرَبِّ الْعَالَمِينَ

پس گمانتان به پروردگار جهانیان چیست؟ [که غیر او را می پرستید،]

پس در این صورت به خدای جهانیان چه گمان می‌برید (و از قهر و انتقام خدا چگونه نمی‌ترسید).

what do you think of the lord of the worlds? `

پھر تمہارا پروردگارِ عالم کی نسبت کیا خیال ہے

فَنَظَرَ نَظْرَةً فِي النُّجُومِ

[چون از او دعوت کردند که شبانه به مراسم عیدشان برود] نگاهی به ستارگان انداخت،

آن گاه (ابراهیم تدبیری اندیشید و) به ستارگان آسمان نگاهی کرد.

he cast a glance at the stars

پھر اس نے ایک بار ستاروں میں غور سے دیکھا

فَقَالَ إِنِّي سَقِيمٌ

و گفت: به راستی من بیمارم.

و با قومش گفت که من بیمارم (و نتوانم به جشن عید بتان آیم).

and said: `surely, i am sick (of what you worship)! `

پھر کہا بے شک میں بیمار ہوں

فَتَوَلَّوْا عَنْهُ مُدْبِرِينَ

پس پشت کنان از او روی گرداندند.

قوم از او دست کشیده برگشتند (و از بتخانه در پی نشاط عید به باغ و صحرا شتافتند).

but they turned their backs and went away from him.

پس وہ لوگ اس کے ہاں سے پیٹھ پھیر کر واپس پھرے

فَرَاغَ إِلَى آلِهَتِهِمْ فَقَالَ أَلَا تَأْكُلُونَ

او هم مخفیانه به سوی بت هایشان رفت و [از روی ریشخند] گفت: آیا غذا نمی خورید؟

ابراهیم (که بتخانه را خلوت یافت) قصد بتهای آنان کرد و گفت: آیا شما غذا نمی‌خورید؟

then he turned to their gods, and said: `what do you eat?

پس وہ چپکے سے ان کے معبودوں کے پاس گیا پھر کہا کیاتم کھاتے نہیں

مَا لَكُمْ لَا تَنطِقُونَ

شما را چه شده که سخن نمی گویید؟

چرا سخن نمی‌گویید؟ (شما چه خدایان بی‌اثر باطلی هستید!)

what is the matter with you, that you do not speak? `

تمہیں کیا ہوا کہ تم بولتے نہیں

فَرَاغَ عَلَيْهِمْ ضَرْبًا بِالْيَمِينِ

پس [به آنها روی آورد و] با دست راست ضربه ای کاری بر آنها کوبید [و خردشان کرد.]

و محکم (با تبر) بر بتان زد (و جز بت بزرگ همه را درهم شکست).

and he turned upon them striking them with the right hand.

پھر وہ بڑے زور کے ساتھ دائیں ہاتھ سے ان کے توڑنے پر پل پڑا

فَأَقْبَلُوا إِلَيْهِ يَزِفُّونَ

مردم با شتاب به سوی او آمدند.

قوم (آگه شدند و) با شتاب (از پی انتقام) به سوی او آمدند.

thereafter they (the people) came to him in haste.

پھر وہ اس کی طرف دوڑتے ہوئے بڑھے

قَالَ أَتَعْبُدُونَ مَا تَنْحِتُونَ

[به آنان] گفت: آیا آنچه را [با دست خود] می تراشید، می پرستید؟!

ابراهیم گفت: آیا رواست که شما چیزی به دست خود بتراشید و آن را پرستش کنید؟

he said: `do you worship what you, yourselves have carved

کہا کیا تم پوجتے ہو جنہیں تم خود تراشتے ہو

وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ وَمَا تَعْمَلُونَ

در حالی که خدا شما را و آنچه را می سازید، آفریده است.

در صورتی که شما و آنچه (از بتان) می‌سازید همه را خدا آفریده.

when it is allah who created you and all that you do? `

حالانکہ الله ہی نے تمہیں پیدا کیا اور جو تم بناتے ہو

قَالُوا ابْنُوا لَهُ بُنْيَانًا فَأَلْقُوهُ فِي الْجَحِيمِ

گفتند: برای او بنایی بسازید [که گنجایش آتش فراوانی داشته باشد] پس او را در آتش شعلهور بیندازید.

(قوم حجت و برهانش نشنیدند و) گفتند: باید بر او آتشخانه‌ای بسازید و او را در آتش افکنید.

they replied: `build for him a building and cast him into the fire. `

انہوں نے کہا ا س کے لیے ایک مکان بناؤ پھر اس کو آگ میں ڈال دو

فَأَرَادُوا بِهِ كَيْدًا فَجَعَلْنَاهُمُ الْأَسْفَلِينَ

پس خواستند به او نیرنگی زنند، ولی ما آنان را پست و شکست خورده کردیم.

نمرودیان قصد مکر و ستمش کردند ما هم آنان را خوار و نابود ساختیم (و آتش را بر او گلستان کردیم).

their desire was to outwit him, but we made them to be the humiliated.

پس انہوں نے اس سے داؤ کرنے کا ارادہ کیا سو ہم نے انہیں ذلیل کر دیا

وَقَالَ إِنِّي ذَاهِبٌ إِلَى رَبِّي سَيَهْدِينِ

و [وقتی از این مهلکه جان سالم به در برد] گفت: به راستی من به سوی پروردگارم می روم، و [او] به زودی مرا راهنمایی خواهد کرد.

و ابراهیم (پس از نجات از بیداد نمرودیان به قومش) گفت: من (با کمال اخلاص) به سوی خدای خود می‌روم که البته هدایتم خواهد فرمود.

he said: `i will go to my lord; he will guide me.

اور کہا میں نے اپنے رب کی طرف جانے والا ہوں وہ مجھے راہ بتائے گا

رَبِّ هَبْ لِي مِنَ الصَّالِحِينَ 0

پروردگارا! مرا فرزندی که از صالحان باشد عطا کن.

بار الها، مرا فرزند صالحی که از بندگان شایسته تو باشد عطا فرما.

my lord, grant me a righteous (son). `

اے میرے رب! مجھے ایک صالح (لڑکا) عطا کر

فَبَشَّرْنَاهُ بِغُلَامٍ حَلِيمٍ 0

پس ما او را به پسری بردبار مژده دادیم.

پس مژده پسر بردباری به او دادیم.

and we gave him the glad tidings of a very gentle son (ishmael).

پس ہم نے اسے ایک لڑکے حلم والے کی خوشخبری دی

فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قَالَ يَا بُنَيَّ إِنِّي أَرَى فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ فَانظُرْ مَاذَا تَرَى قَالَ يَا أَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ سَتَجِدُنِي إِن شَاء اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِينَ 0

هنگامی که با او به [مقام] سعی رسید، گفت: پسرکم! همانا من در خواب می بینم که تو را ذبح می کنم، پس با تأمل بنگر رمی تو چیست؟ گفت: پدرم آنچه به آن مأمور شده ای انجام ده اگر خدا بخواهد مرا از شکیبایان خواهی یافت.

آن گاه که (آن پسر رشد یافت و) با او به سعی و عمل شتافت (یا در جهد و عبادت یا در سعی صفا و مروه با پدر همراه شد) ابراهیم گفت: ای فرزند عزیزم، من در عالم خواب چنین می‌بینم که تو را قربانی (راه خدا) می‌کنم، در این واقعه تو را چه نظری است؟جواب داد: ای پدر، هر چه مأموری انجام ده که ان شاء اللّه مرا از بندگان با صبر و شکیبا خواهی یافت.

and when he reached the age of traveling with him, he said: `my son, while i was sleeping i saw that i shall slaughter (sacrifice) you, tell me what is your opinion. ` he replied: `father, do as you are ordered (by allah). allah willing, you shall find me one of those who are steadfast. `

پھر جب وہ اس کے ہمراہ چلنے پھرنے لگا کہا اے بیٹے! بے شک میں خواب میں دیکھتا ہوں کہ میں تجھے ذبح کر کر رہا ہوں پس دیکھ تیری کیا رائےہے کہا اے ابا! جو حکم آپ کو ہوا ہے کر دیجیئے آپ مجھے انشاالله صبر کرنے والوں میں پائیں گے

فَلَمَّا أَسْلَمَا وَتَلَّهُ لِلْجَبِينِ 0

پس هنگامی که آن دو تسلیم [خواسته خدا] شدند و ابراهیم، جبین او را به زمین نهاد [تا ذبحش کند]

پس چون هر دو تسلیم امر حق گشتند و او را (برای کشتن) به روی در افکند.

and when they had both submitted, and his son had laid down prostrate upon his forehead,

پس جب دونوں نے قبول کر لیا اور اس نے پیشانی کے بل ڈال دیا

وَنَادَيْنَاهُ أَنْ يَا إِبْرَاهِيمُ 0

و او را ندا دادیم که ای ابراهیم!

و ما در آن حال (که کارد به گلویش کشید) خطاب کردیم که ای ابراهیم،

we called to him, saying: `o abraham,

اور ہم نے اسے پکارا کہ اے ابراھیم!

قَدْ صَدَّقْتَ الرُّؤْيَا إِنَّا كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ 0

خوابت را تحقق دادی [و فرمان پروردگارت را اجرا کردی] ، به راستی ما نیکوکاران را این گونه پاداش می دهیم [که نیّت پاک و خالصشان را به جای عمل می پذیریم.]

تو مأموریت عالم رؤیا را انجام دادی (کارد را از گلویش بردار) . ما نیکو کاران را چنین نیکو پاداش می‌دهیم.

you have confirmed your vision. ` as such we recompense the gooddoers.

تو نے خواب سچا کر دکھایا بے شک ہم اسی طرح ہم اسی طرح نیکو کاروں کو بدلہ دیا کرتے ہیں

إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْبَلَاء الْمُبِينُ 0

به یقین این همان آزمایش روشن بود.

این ابتلا همان امتحانی است که (حقیقت حال اهل ایمان را) روشن می‌کند (که در راه خدا از هر چیز می‌گذرند).

that was indeed a clear trial.

البتہ یہ صریح آزمائش ہے

وَفَدَيْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ 0

و ما اسماعیل را در برابر قربانی بزرگی [از ذبح شدن] رهانیدیم،

و بر او (گوسفندی فرستاده و) ذبح بزرگی فدا ساختیم.

so, we ransomed him with a mighty sacrifice,

اور ہم نے ایک بڑا ذبیحہ ا سکے عوض دیا

وَتَرَكْنَا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ 0

و در میان آیندگان برای او [نام نیک] به جا گذاشتیم.

و ثنای او را در میان آیندگان وا گذاردیم.

and we let it (the beautiful praise) remain upon him in the latter (generations),

اور ہم نے پیچھے آنے والوں میں یہ بات ان کے لیے رہنے دی

سَلَامٌ عَلَى إِبْرَاهِيمَ 0

سلام بر ابراهیم.

سلام و تحیّت خدا بر ابراهیم باد.

`peace be upon abraham! `

ابراھیم پر سلام ہو

كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ 1

[ما] نیکوکاران را این گونه پاداش می دهیم.

ما نیکوان را این چنین پاداش نیکو می‌دهیم.

as such we recompense the gooddoers.

اسی طرح ہم نیکو کاروں کو بدلہ دیا کرتے ہیں

إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِينَ 1

بی تردید او از بندگان مؤمن ما بود،

زیرا او از بندگان با ایمان ما بود.

he was one of our believing worshipers.

بے شک وہ ہمارے ایماندار بندوں میں سے تھے

وَبَشَّرْنَاهُ بِإِسْحَاقَ نَبِيًّا مِّنَ الصَّالِحِينَ 1

و ما او را به اسحاق که پیامبری از شایستگان بود مژده دادیم،

و باز مژده فرزندش اسحاق را که پیغمبری از شایستگان است به او دادیم.

then, we gave him the glad tidings of isaac, a prophet, one of the righteous,

اور ہم نے اسے اسحاق کی بشارت دی کہ وہ نبی (اور) نیک لوگو ں میں سے ہوگا

وَبَارَكْنَا عَلَيْهِ وَعَلَى إِسْحَاقَ وَمِن ذُرِّيَّتِهِمَا مُحْسِنٌ وَظَالِمٌ لِّنَفْسِهِ مُبِينٌ 1

و بر او و بر اسحاق برکت دادیم، و از دودمان آن دو برخی نیکوکارند و برخی آشکارا ستمکار بر خویشند،

و بر ابراهیم و اسحاق برکت و خیر بسیار عطا کردیم، و از فرزندانشان برخی صالح و نیکوکار و برخی دانسته و آشکار به نفس خود ستمکار شدند.

and we blessed him and isaac, and from their offspring are some gooddoers, and others who clearly wronged themselves.

اور ہم نے ابراھیم اور اسحاق پر برکتیں نازل کیں اور ان کی اولاد میں سے کوئی نیک بھی ہیں اور کوئی اپنے آپ پر کھلم کھلا ظلم کرنے والے ہیں

وَلَقَدْ مَنَنَّا عَلَى مُوسَى وَهَارُونَ 1

و به راستی ما به موسی و هارون نعمت دادیم،

و همانا ما بر موسی و هارون منّت گذاردیم.

we also favored moses and aaron

اور البتہ ہم نےموسیٰ اور ہارون پراحسان کیا

وَنَجَّيْنَاهُمَا وَقَوْمَهُمَا مِنَ الْكَرْبِ الْعَظِيمِ 1

و آن دو نفر و قومشان را از اندوه بزرگ نجات بخشیدیم،

و هر دو را با قومشان از بلای بزرگ (فرعونیان) نجات دادیم.

and we saved them with their nation from a great distress.

او رہم نے ان دونوں کو اور ان کی قوم کو بڑی مصیبت سے نجات دی

وَنَصَرْنَاهُمْ فَكَانُوا هُمُ الْغَالِبِينَ 1

و آنان را یاری دادیم در نتیجه پیروز شدند،

و آنها را یاری دادیم تا (بر فوعونیان) به حقیقت غالب شدند.

we helped them, and they became victorious,

اور ہم نے ان کی مدد کی پس وہی غالب رہے

وَآتَيْنَاهُمَا الْكِتَابَ الْمُسْتَبِينَ 1

و هر دو را کتاب بسیار روشنگر عطا کردیم،

و به آن دو (پیغمبر) کتاب (تورات) روشن بیان را عطا کردیم.

and we gave them the clear book,

اور ہم نے ان دونوں کو واضح کتاب دی

وَهَدَيْنَاهُمَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ 1

وبه راه راست هدایتشان نمودیم،

و هر دو را به راه راست (خداپرستی) هدایت کردیم.

and guided them upon the straight path.

اور ہم نے دونوں کو راہِ راست پر چلایا

وَتَرَكْنَا عَلَيْهِمَا فِي الْآخِرِينَ 1

و در میان آیندگان برای هر دو نفر نام نیک به جا گذاشتیم.

و برایشان نام نیک در میان آیندگان باقی گذاردیم.

and we let it (the beautiful praise) remain upon on both of them in the latter (generations),

اور ان کے لیے آئندہ نسلوں میں یہ باقی رکھا

سَلَامٌ عَلَى مُوسَى وَهَارُونَ 2

سلام بر موسی و هارون.

سلام و تحیّت بر موسی و هارون باد.

`peace be upon moses and aaron! `

کہ موسیٰ اور ہارون پر سلام ہو

إِنَّا كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ 2

ما نیکوکاران را این گونه پاداش می دهیم.

ما چنین نیکوان را پاداش نیکو می‌دهیم.

as such we recompense the gooddoers.

بے شک ہم اسی طرح نیکو کاروں کو بدلہ دیا کرتے ہیں

إِنَّهُمَا مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِينَ 2

بی تردید هر دو از بندگان مؤمن ما بودند،

زیرا هر دو از بندگان خاص با ایمان ما بودند.

they were among our believing worshipers.

بے شک وہ دونوں ہمارے ایماندار بندوں میں سے تھے

وَإِنَّ إِلْيَاسَ لَمِنْ الْمُرْسَلِينَ 2

و بی تردید الیاس از پیامبران بود.

و همانا الیاس یکی از رسولان بزرگ خدا بود.

and elias (el yaseen) was among the messengers.

اور بے شک الیاس رسولوں میں سے تھا

إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ أَلَا تَتَّقُونَ 2

[یاد کن] هنگامی را که به قومش گفت: آیا [از شرک وطغیان] نمی پرهیزید؟

وقتی که قومش را گفت: آیا خداترس و پرهیزکار نمی‌شوید (که ترک بت و خود پرستی کنید).

he asked his people: `do you not fear (allah)?

جب کہ اس نے اپنی قوم سے کہا کیا تم ڈرتے نہیں

أَتَدْعُونَ بَعْلًا وَتَذَرُونَ أَحْسَنَ الْخَالِقِينَ 2

آیا بت « بعل » را می پرستید و بهترین آفرینندگان را رها می کنید؟!

آیا بت بعل نام را (خدا) می‌خوانید و خدای بهترین آفریننده عالم را ترک می‌گویید؟

do you call on ba`lan (the idol baal) and abandon the best creator,

کیا تم بعل کو پکارتے ہو اور سب سے بہتر بنانے والے کو چھوڑدیتے ہو

اللَّهَ رَبَّكُمْ وَرَبَّ آبَائِكُمُ الْأَوَّلِينَ 2

خدا را که پروردگار شما و پروردگار پدران پیشین شماست.

همان خدایی که آفریننده شما و پدران گذشته شماست (نه بتان جماد).

allah is your lord and the lord of your fathers, the ancients. `

الله کو جو تمہارا رب ہے اور تمہارے پہلے باپ دادوں کا رب ہے

فَكَذَّبُوهُ فَإِنَّهُمْ لَمُحْضَرُونَ 2

پس او را انکار کردند، یقیناً آنان از احضار شدگان [در عذاب] خواهند بود،

قوم الیاس (رسالت) او را تکذیب کردند، بدین سبب (برای انتقام و عذاب به محشر) احضار می‌شوند.

but they belied him, so they will be among the arraigned (in hell),

پس انہوں نے اس کو جھٹلایا پس بے شک وہ حاضر کیے جائیں گے

إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ 2

جز بندگان خالص شده خدا [که از هر کیفری در امانند،]

(و همه هلاک شوند) جز بندگان پاک و برگزیده خدا.

except the sincere worshipers of allah.

مگرجو الله کے خالص بندے ہیں

وَتَرَكْنَا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ 2

و در میان آیندگان برای او نام نیک به جا گذاشتیم.

و از او در میان آیندگان نام نیکو باقی گذاردیم.

and we let it (the beautiful praise) remain upon him in the latter (generations),

اور ہم نے اس پر پچھلے لوگوں میں چھوڑا

سَلَامٌ عَلَى إِلْ يَاسِينَ 3

سلام بر آل یاسین.

سلام بر الیاس (و آل یاسین) باد.

`peace be upon el yaseen! `

کہ الیاس پر سلام ہو

إِنَّا كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ 3

ما نیکوکاران را این گونه پاداش می دهیم.

ما نیکوان را چنین پاداش نیکو می‌دهیم.

as such we recompense the gooddoers.

بے شک ہم اسی طرح نیکو کاروں کو بدلہ دیا کرتے ہیں

إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِينَ 3

بی تردید او از بندگان مؤمن ما بود.

زیرا او از بندگان خاص با ایمان ما بود.

he was among our believing worshipers.

بے شک وہ ہمار ایماندار بندوں میں سے تھا

وَإِنَّ لُوطًا لَّمِنَ الْمُرْسَلِينَ 3

و بی تردید لوط از پیامبران بود.

و لوط هم یکی از رسولان خدا بود.

lot, too, was among the messengers.

اور بے شک لوط بھی رسولوں میں سے تھا

إِذْ نَجَّيْنَاهُ وَأَهْلَهُ أَجْمَعِينَ 3

[یاد کن] هنگامی را که او و همه اهلش را نجات دادیم،

وقتی که ما (خواستیم قوم او را کیفر کنیم) او و اهل بیتش همه را نجات دادیم.

we saved him and all his kinsmen,

جب کہ ہم نے اس کو اور اس کے سب گھر والوں کو نجات دی

إِلَّا عَجُوزًا فِي الْغَابِرِينَ 3

مگر پیرزنی را که در میان باقی ماندگان [در شهر] بود.

به جز پیر زالی (همسر او) که در میان قومی که هلاک شدند باقی ماند.

except an old woman who lingered,

مگر ایک بڑھیاکو جو عذاب پانے والوں میں رہ گئی

ثُمَّ دَمَّرْنَا الْآخَرِينَ 3

سپس دیگران را هلاک کردیم،

پس (از نجات لوط و اهلش) دیگران که بدکار بودند همه را هلاک ساختیم.

and we destroyed the others.

پھر ہم نے دوسروں کو ہلاک کر دیا

وَإِنَّكُمْ لَتَمُرُّونَ عَلَيْهِم مُّصْبِحِينَ 3

و شما همواره صبحگاهان [در مسیر سفرهایتان از کنار ویرانه های شهر] آنان گذر می کنید،

و شما مردم اینک بر دیار ویران قوم لوط می‌گذرید (و خرابه‌های آن را به چشم می‌نگرید) در صبح،

you pass by them in the morning

اور بے شک تم ان کے پاس سے صبح کے وقت گزرتے ہو

وَبِاللَّيْلِ أَفَلَا تَعْقِلُونَ 3

و نیز شبانگاهان، آیا تعقّل نمی کنید؟

و شام، آیا (چشم عبرت نمی‌گشایید و) عقل را کار نمی‌بندید؟

and at night, will you not understand?

اور رات میں بھی پس کیا تم عقل نہیں رکھتے

وَإِنَّ يُونُسَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ 3

و یونس از پیامبران بود.

و یونس نیز یکی از رسولان بزرگ خدا بود.

jonah, too, was one of the messengers.

اور بے شک یونس بھی رسولوں میں سے تھا

إِذْ أَبَقَ إِلَى الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ 4

[یاد کن] هنگامی را که به سوی آن کشتی پر [از جمعیت و بار] گریخت،

آن گاه که به کشتی پر جمعیتی گریخت (زیرا به قومش وعده عذاب داد و آنها از دل توبه و انابه کردند و خدا رفع عذاب کرد. او به دریای روم گریخت تا نزد قوم خجل و شرمنده نرود).

he ran away to the laden ship,

جب کہ وہ بھاگ گیا اس کشتی کی طرف جو بھری ہوئی تھی

فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنْ الْمُدْحَضِينَ 4

و با سرنشینان کشتی قرعه انداخت [و قرعه به نامش افتاد] و از مغلوب شدگان شد [و او را به دریا انداختند.]

(کشتی به خطر افتاد و اهل کشتی معتقد شدند که خطا کاری در میان آنهاست، خواستند قرعه زنند تا خطا کار را به قرعه تعیین کرده و غرق کنند) یونس قرعه زد و به نام خودش افتاد و از مغلوب شدگان (و غرق شوندگان) گردید.

and cast lots, and he was among the losers (of the lots that were cast).

پھر قرعہ ڈالا تو وہی خطا کاروں میں تھا

فَالْتَقَمَهُ الْحُوتُ وَهُوَ مُلِيمٌ 4

پس آن ماهی بزرگ او را بلعید، در حالی که سزاوار سرزنش بود.

و ماهی دریا او را به کام فرو برد و او در خور ملامت بود.

so the whale swallowed him, for he was blameworthy,

پھر اسے مچھلی نے لقمہ بنا لیا اوروہ پشیمان تھا

فَلَوْلَا أَنَّهُ كَانَ مِنْ الْمُسَبِّحِينَ 4

[و در شکم ماهی به تسبیح خدا مشغول شد که] اگر او از تسبیح کنندگان نبود،

و اگر او به ستایش و تسبیح خدا نپرداختی،

and had he not been among those who exalt (allah),

پس اگر یہ بات نہ ہوتی کہ وہ تسبیح کرنے والوں میں سے تھا

لَلَبِثَ فِي بَطْنِهِ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ 4

بی تردید تا روزی که مردم برانگیخته می شوند در شکم ماهی می ماند.

تا قیامت در شکم ماهی زیست کردی.

he would have lingered in its belly till the day they are resurrected.

تو وہ اس کے پیٹ میں اس دن تک رہتا جس میں لوگ اٹھائے جائیں گے