بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

به نام خدا که رحمتش بی اندازه است و مهربانی اش همیشگی.

به نام خداوند بخشنده مهربان

In the name of Allah, Most Gracious, Most Merciful

شروع الله کا نام لے کر جو بڑا مہربان نہایت رحم والا ہے.

تَبَارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

همیشه سودمند و با برکت است آنکه فرمانروایی [همه هستی] به دست اوست و او بر هر کاری تواناست.

بزرگوار خدایی که سلطنت ملک هستی به دست قدرت اوست و بر همه چیز تواناست.

blessed be he in whose hand is the kingdom, he is powerful over all things,

وہ ذات با برکت ہے جس کے ہاتھ میں سب حکومت ہے اور وہ ہر چیز پر قادر ہے

الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيَاةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا وَهُوَ الْعَزِيزُ الْغَفُورُ

آنکه مرگ و زندگی را آفرید تا شما را بیازماید که کدامتان نیکوکارترید، و او توانای شکست ناپذیر و بسیار آمرزنده است.

خدایی که مرگ و زندگانی را آفرید که شما بندگان را بیازماید تا کدام نیکوکارتر (و خلوص اعمالش بیشتر) است و او مقتدر و بسیار آمرزنده است.

who created death and life that he might examine which of you is best in deeds, and he is the almighty, the forgiving,

جس نے موت اور زندگی کو پیدا کیا تاکہ تمہیں آزمائيں کہ تم میں کس کے کام اچھے ہیں اور وہ غالب بخشنے والا ہے

الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ طِبَاقًا مَّا تَرَى فِي خَلْقِ الرَّحْمَنِ مِن تَفَاوُتٍ فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرَى مِن فُطُورٍ

آنکه هفت آسمان را بر فراز یکدیگر آفرید. در آفرینش [خدای] رحمان، خلل و نابسامانی و ناهمگونی نمی بینی، پس بار دیگر بنگر آیا هیچ خلل و نابسامانی و ناهمگونی می بینی؟

آن خدایی که هفت آسمان بلند را به طبقاتی منظم بیافرید و هیچ در نظم خلقت خدای رحمان بی‌نظمی و نقصان نخواهی یافت، باز بارها به دیده عقل بنگر تا هیچ نقص و خلل هرگز در آن توانی یافت؟

who created the seven heavens, one above the other. you cannot see any inconsistency in the creation of the merciful. return your gaze, do you see any crack!

جس نے سات آسمان اوپر تلے بنائے تو رحمان کی اس صنعت میں کوئی خلل نہ دیکھے گا تو پھر نگاہ دوڑا کیا تجھے کوئی شگاف دکھائی دیتا ہے

ثُمَّ ارْجِعِ الْبَصَرَ كَرَّتَيْنِ يَنقَلِبْ إِلَيْكَ الْبَصَرُ خَاسِأً وَهُوَ حَسِيرٌ

سپس بار دیگر بنگر تا دیده ات در حالی که خسته و کم سو شده [و از یافتن خلل، نابسامانی و ناهمگونی فرو مانده] و درمانده گشته است، به سویت باز گردد.

باز دوباره به چشم بصیرت دقت کن تا دیده خرد زبون و خسته (نقصی نیافته) به سوی تو باز گردد.

then return your gaze once more and yet again, your gaze comes back to you dazzled, and tired.

پھر دوبارہ نگاہ کر تیری طرف نگاہ ناکام لوٹ آئے گی اور وہ تھکی ہوئی ہو گی

وَلَقَدْ زَيَّنَّا السَّمَاء الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَجَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِّلشَّيَاطِينِ وَأَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابَ السَّعِيرِ

همانا ما آسمان دنیا را با چراغ هایی آراستیم و آنها را تیرهایی برای راندن شیطان ها قرار دادیم، و برای آنان [در آخرت] آتشی افروخته، آماده کرده ایم؛

و ما آسمان دنیا را به چراغهای انجم رخشان زیب و زیور دادیم و به تیر شهاب آن ستارگان شیاطین را راندیم و عذاب آتش فروزان را بر آنها مهیّا ساختیم.

we have adorned the lower heaven with lamps, and we made them a stoning for the satans, we have prepared the punishment of the blaze for them.

اور ہم نے دنیا کے آسمان کو چراغوں سے آراستہ کیا ہے اور ہم نے انہیں شیطانوں کو مارنے کے لیے آلہ بنا دیا ہے اور ہم نے ان کے لیے بھڑکتی آگ کا عذاب تیار کر رکھا ہے

وَلِلَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ عَذَابُ جَهَنَّمَ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ

و برای کسانی که به پروردگارشان کافر شدند، عذاب دوزخ است و بد بازگشت گاهی است.

و بر آنان که به خدای خود کافر شدند عذاب جهنّم که بسیار بد منزلگاهی است مهیّاست.

and for those who disbelieve in their lord there awaits the punishment of gehenna (hell) an evil arrival!

اور جنہوں نے اپنے رب کا انکار کیا ہے ان کے لیے جہنم کا عذاب ہے اور وہ بہت ہی بری جگہ ہے

إِذَا أُلْقُوا فِيهَا سَمِعُوا لَهَا شَهِيقًا وَهِيَ تَفُورُ

هنگامی که در آن افکنده شوند از آن در حالی که در جوش و فوران است، صدایی هولناک و دلخراش می شنوند.

که چون به آن جهنّم در افتند فریاد منکری چون شهیق خران از آتش چون دیگ جوشان می‌شنوند.

when they are cast into it they shall hear it sighing, while it boils

جب اس میں ڈالے جائیں گے تو اس کے شور کی آواز سنیں گے اور وہ جوش مارتی ہوگی

تَكَادُ تَمَيَّزُ مِنَ الْغَيْظِ كُلَّمَا أُلْقِيَ فِيهَا فَوْجٌ سَأَلَهُمْ خَزَنَتُهَا أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَذِيرٌ

نزدیک است که از شدت خشم متلاشی و پاره پاره شود. هرگاه گروهی در آن افکنده شوند، نگهبانانش از آنان می پرسند: آیا شما را بیم دهنده ای نیامد؟

(دوزخ از خشم کافران) نزدیک است شکافته و قطعه قطعه شود، هر فوجی را که به آتش در افکنند خازنان جهنّم از آنها پرسند: آیا پیغمبری برای راهنمایی شما نیامد؟

nearly bursting apart out of rage. every time a host is cast therein, its keepers will ask them: `did no one come to warn you? `

ایسا معلوم ہو گا کہ جوش کی وجہ سے ابھی پھٹ پڑے گی جب اس میں ایک گروہ ڈالا جائے گا تو ان سے دوزخ کے داروغہ پوچھیں گے کیاتمہارے پاس کوئی ڈرانے والا نہیں آیا تھا

قَالُوا بَلَى قَدْ جَاءنَا نَذِيرٌ فَكَذَّبْنَا وَقُلْنَا مَا نَزَّلَ اللَّهُ مِن شَيْءٍ إِنْ أَنتُمْ إِلَّا فِي ضَلَالٍ كَبِيرٍ

می گویند: چرا، بیم دهنده آمد، ولی او را انکار کردیم و گفتیم: خدا هیچ چیز نازل نکرده است؛ شما بیم دهندگان جز در گمراهی بزرگی نیستید؛

آنها در جواب گویند: آری، ما را رسول بیم دهنده حق آمد ولی ما تکذیب او کردیم و گفتیم که خدا چیزی (از آسمان) نفرستاده و جز اینکه شما رسولان سخت به گمراهی و ضلالتید هیچ نیست.

`yes, indeed` they will reply, `but we belied the warner (messenger) saying: `allah has not sent down anything, you are but in great error! `

وہ کہیں گے ہاں بے شک ہمارے پاس ڈرنے والا آیا تھا پر ہم نے جھٹلا دیا اور کہہ دیا کہ الله نے کچھ بھی نازل نہیں کیا تم خود بڑی گمراہی میں پڑے ہوئے ہو

وَقَالُوا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَا كُنَّا فِي أَصْحَابِ السَّعِيرِ

و می گویند: اگر ما [دعوت سعادت بخش آنان را] شنیده بودیم، یا [در حقایقی که برای ما آوردند] تعقّل کرده بودیم، در میان [آتش] اهل آتش سوزان نبودیم.

و گویند: اگر ما در دنیا (سخن انبیا) می‌شنیدیم یا به دستور عقل رفتار می‌کردیم (امروز) از دوزخیان نبودیم.

and they will then say: `if only we had listened and understood we should not now be among the inhabitants of the blaze. `

اور کہیں گے کہ اگر ہم نے سنا یا سمجھا ہوتا تو ہم دوزخیوں میں نہ ہوتے

فَاعْتَرَفُوا بِذَنبِهِمْ فَسُحْقًا لِّأَصْحَابِ السَّعِيرِ

پس به گناه خود اعتراف می کنند. و مرگ و دوری از رحمت بر اهل آتش سوزان باد.

آنجا به گناه خود معترف شوند (که سودی ندارد و خطاب قهر فرا رسد) که اهل آتش افروخته (قهر، از رحمت حق) دور باد.

so it is that they confess their sins. curse the inhabitants of the blaze!

پھر وہ اپنے گناہ کا اقرار کریں گے سو دوزخيوں پر پھٹکار ہے

إِنَّ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُم بِالْغَيْبِ لَهُم مَّغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ كَبِيرٌ

بی تردید کسانی که در نهان از پروردگارشان می ترسند، برای آنان آمرزش و پاداشی بزرگ است.

همانا آنان که از خدای خود در پنهان می‌ترسند آنها را آمرزش و پاداش بزرگ (بهشت ابد) خواهد بود.

but those who fear their lord in the unseen, for them there is forgiveness and a great wage.

بے شک جو لوگ اپنے رب سے بن دیکھے ڈرتے ہیں ان کے لیے بخشش اور بڑا اجر ہے

وَأَسِرُّوا قَوْلَكُمْ أَوِ اجْهَرُوا بِهِ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

و گفتارتان را پنهان کنید یا آن را آشکار سازید، مسلماً او به نیّات و اسرار سینه ها داناست.

و شما سخن پنهان گویید یا آشکار، در علم حق یکسان است، که خدا به اسرار دلها هم البته داناست.

(whether you) speak in secret or aloud, he knows the innermost of the chests.

اور تم اپنی بات کو چھپاؤ یا ظاہر کرو بے شک وہ سینوں کے بھید خوب جانتا ہے

أَلَا يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ

آیا کسی که [همه موجودات را] آفریده است، نمی داند؟ و حال آنکه او لطیف و آگاه است.

آیا آن خدایی که خلق را آفریده عالم به اسرار آنها نیست؟و حال آنکه او بر باطن و ظاهر همه امور عالم آگاه است.

shall he who has created (all things) not know? he is the subtle, the aware.

بھلا وہ نہیں جانتا جس نے (سب کو) پیدا کیا وہ بڑا باریک بین خبردار ہے

هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ ذَلُولًا فَامْشُوا فِي مَنَاكِبِهَا وَكُلُوا مِن رِّزْقِهِ وَإِلَيْهِ النُّشُورُ

اوست که زمین را برای شما رام قرار داد، بنابراین بر اطراف و جوانب آن راه روید و از روزی خدا بخورید، و برانگیختن مردگان و رستاخیز به سوی اوست.

او آن خدایی است که زمین را برای شما نرم و هموار گردانید پس شما در پست و بلندی‌های آن حرکت کنید و از روزی او خورید و (بدانید که) بازگشت همه خلایق به سوی اوست.

it is he who has made the earth submissive to you. walk about in its land and eat of his provision. to him is the resurrection.

وہی تو ہے جس نے تمہارے لیے زمین کو نرم کر دیا سو تم اس کے راستوں میں چلو پھر اور الله کے رزق میں سے کھاؤ اور اسی کے پاس پھر کر جانا ہے

أَأَمِنتُم مَّن فِي السَّمَاء أَن يَخْسِفَ بِكُمُ الأَرْضَ فَإِذَا هِيَ تَمُورُ

آیا از کسی که [حاکمیت و فرمانروایی اش] در آسمان قطعی است [چه رسد در زمین] خود را در امان دیده اید، از اینکه [با شکافتن زمین] شما را در آن فرو برد در حالی که زلزله و جنبش موج آسایش را ادامه دهد؟

آیا از (قهر) خدایی که در آسمان مقتدر و حکمفرماست ایمنید که شما را به زمین فرو برد در حالی که زمین به موج و اضطراب در افتد؟

do you feel secure that he who is in the heaven will not cause the earth to swallow you up while it shakes?

کیا تم اس سے ڈرتے نہیں جو آسمان میں ہے کہ وہ تمہیں زمین میں دھنسا دے پس یکایک وہ لرزنے لگے

أَمْ أَمِنتُم مَّن فِي السَّمَاء أَن يُرْسِلَ عَلَيْكُمْ حَاصِبًا فَسَتَعْلَمُونَ كَيْفَ نَذِيرِ

آیا از کسی که حاکمیت و فرمانروایی اش در آسمان قطعی است [چه رسد در زمین] خود را در امان دیده اید از اینکه توفانی سخت [که با خود ریگ و سنگ می آورد] بر شما فرستد؟ پس به زودی خواهید دانست که بیم دادن من چگونه است!

آیا از قهر خدای مقتدری که در (زمین و) آسمان حکمفرماست ایمنید که تندبادی بفرستد و بر سر شما سنگ ببارد تا بدانید که وعده عذاب من چگونه است؟

do you feel secure that he who is in the heaven will not loose against you a squall of pebbles then you shall know how was my warning.

کیا تم اس سے نڈر ہو گئے ہو جو آسمان میں ہے وہ تم پر پتھر برسا دے پھر تمہیں معلوم ہو جائے گا کہ میرا ڈرانا کیسا ہے

وَلَقَدْ كَذَّبَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ فَكَيْفَ كَانَ نَكِيرِ

و مسلماً کسانی که پیش از آنان بودند [آیات خدا و پیامبران را انکار کردند] ، پس [بنگر] عذاب من چگونه بود!

و همانا امم پیش از اینها نیز (رسولان ما را) تکذیب کردند پس (بنگرید) چگونه سخت آنها را هلاک کردم.

those who have gone before you also belied (their messengers) then how was my disapproval!

اور ان سے پہلے لوگ بھی جھٹلا چکے ہیں پھر ہماری ناراضگی کاکیا نتیجہ ہوا

أَوَلَمْ يَرَوْا إِلَى الطَّيْرِ فَوْقَهُمْ صَافَّاتٍ وَيَقْبِضْنَ مَا يُمْسِكُهُنَّ إِلَّا الرَّحْمَنُ إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ بَصِيرٌ

آیا ندانسته اند که پرندگان بالای سرشان را در حالی که بال می گشایند و می بندند، فقط [خدای] رحمان در فضا نگه می دارد؟ یقیناً او بر همه چیز بیناست.

آیا مرغان هوا را نمی‌نگرند که بالای سرشان پر گشوده، گاه بی‌حرکت و گاه با حرکت بال پرواز می‌کنند؟کسی جز خدای مهربان آنها را (در فضا) نگاه نمی‌دارد، که او به احوال همه موجودات کاملا بیناست.

do they not observe the birds above them, spreading their wings and folding them? none, except the merciful holds them. surely, he sees all things.

اور کیا انہوں نے اپنے اوپر پرندوں کو پر کھولتے اور سکیڑتے ہوئے نہیں دیکھا جنہیں رحمان کے سوا کوئی نہیں تھام رہا بے شک وہ ہر چیز کو دیکھ رہاہے

أَمَّنْ هَذَا الَّذِي هُوَ جُندٌ لَّكُمْ يَنصُرُكُم مِّن دُونِ الرَّحْمَنِ إِنِ الْكَافِرُونَ إِلَّا فِي غُرُورٍ

آیا آن کیست [از] سپاهتان که شما را به هنگام نزول عذاب در برابر خدای رحمان یاری دهد؟ کافران جز دچار فریب [شیطان] نیستند.

آیا آن کیست که سپاه و مددکار شما باشد و همه‌گونه شما را در برابر خدای مهربان یاری تواند کرد؟پس کافران جز در غرور و فریبی بیش نیستند.

or, who is it that shall be your host to help you, other than the merciful? indeed, the unbelievers are only deluded.

بھلا وہ تمہارا کون سا لشکر ہے جو رحمنٰ کے مقابلہ میں تمہاری مدد کرے گا کچھ نہیں کافر تو دھوکے میں پڑے ہوئے ہیں

أَمَّنْ هَذَا الَّذِي يَرْزُقُكُمْ إِنْ أَمْسَكَ رِزْقَهُ بَل لَّجُّوا فِي عُتُوٍّ وَنُفُورٍ

یا کیست آنکه به شما روزی دهد، اگر خدا روزی اش را از شما باز دارد؟ [نه اینکه حقیقت را نمی دانند] بلکه در سرکشی و نفرتِ [از حق سرسختی و] پافشاری می کنند.

آیا آن کیست که اگر خدا از شما رزق خود باز گیرد او روزی به شما تواند داد؟بلکه کافران دانسته در طغیان و عصیان لجاج ورزند و از حق اعراض می‌کنند.

or, who is it that shall provide for you if he withholds his provision? yet they persist in arrogance and aversion.

بھلا وہ کون ہے جو تم کو روزی دے گا اگر وہ اپنی روزی بند کر لے کچھ نہیں بلکہ وہ سرکشی اور نفرت میں اڑے بیٹھے ہیں

أَفَمَن يَمْشِي مُكِبًّا عَلَى وَجْهِهِ أَهْدَى أَمَّن يَمْشِي سَوِيًّا عَلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ

آیا کسی که نگونسار و به صورت افتاده حرکت می کند، هدایت یافته تر است یا آنکه راست قامت بر راه راست می رود؟

آیا آن کس که (در کفر و جهالت) سرنگون به رو در افتاده یا آن که با قامت راست به راه راست (ایمان) است کدام بهتر هدایت یافته‌اند؟

what, is he who walks, falling upon his face, more guided than he who walks upright on a straight path!

پس کیا وہ شخص جو اپنے منہ کے بل اوندھا چلتا ہے وہ زیادہ راہِ راست پر ہے یا وہ جو سیدھے راستے پر سیدھا چلا جاتا ہے

قُلْ هُوَ الَّذِي أَنشَأَكُمْ وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ قَلِيلًا مَّا تَشْكُرُونَ

بگو: اوست که شما را آفرید و برای شما گوش و دیده و دل قرار داد، ولی اندکی سپاس می گزارید.

بگو: اوست خدایی که شما را از نیستی به هستی آورد و دو گوش و چشم (شنوا و بینا) و دل (هوشیار) به شما عطا کرد (تا شکر نعمتش گویید) حال آنکه بسیار کم از نعم او شکرگزاری می‌کنید.

say: `it is he who has created you and given to you hearing, sight and hearts but little is it that you thank`

کہہ دو اسی نے تم کو پیدا کیا ہے اور تمہارے لیے کان اور آنکھ اور دل بھی بنائے ہیں (مگر )تم بہت ہی کم شکر کرتے ہو

قُلْ هُوَ الَّذِي ذَرَأَكُمْ فِي الْأَرْضِ وَإِلَيْهِ تُحْشَرُونَ

بگو: اوست که شما را در زمین آفرید و به سوی او محشور می شوید.

بگو: اوست خدایی که شما را در زمین (از خاک) برانگیخت و (پس از مرگ) باز به سوی او محشور می‌شوید.

say: `it was he who created you, dispersing you in the earth, and to him you shall be gathered. `

کہہ دو اسی نے تمہیں زمین میں پھیلایا ہے اور اسی کے پاس جمع کر کے لائے جاؤ گے

وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْوَعْدُ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ

و می گویند: اگر راستگویید این وعده وقوع [رستاخیز] کی خواهد بود؟

و کافران (به تمسخر) گویند: این وعده قیامت کی خواهد بود اگر شما راست می‌گویید؟

they ask: `when will this promise come, if you speak truthfully? `

اور وہ کہتے ہیں کہ یہ وعدہ کب ہو گا اگر تم سچے ہو

قُلْ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِندَ اللَّهِ وَإِنَّمَا أَنَا نَذِيرٌ مُّبِينٌ

بگو: دانش و آگاهی [این حقیقت] فقط نزد خداست و من تنها بیم دهنده ای آشکارم.

بگو: علم آن تنها نزد خداست و من منحصرا وظیفه‌ام این است که شما را (از عذاب حق) بترسانم.

say: `the knowledge (of that) is with allah; i am only a clear warner. `

کہہ دو اس کی خبر تو الله ہی کو ہے اور میں تو صاف صاف ڈرانے والا ہوں

فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً سِيئَتْ وُجُوهُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَقِيلَ هَذَا الَّذِي كُنتُم بِهِ تَدَّعُونَ

پس زمانی که آن [وعده داده شده] را از نزدیک ببینند، چهره کافران درهم و زشت گردد [و به آنان گویند:] این است همان چیزی که آن را [از روی مسخره] می خواستید.

که چون کافران آن عذاب سخت را نزدیک خود به چشم مشاهده کنند رخسار آنها (از خوف) زشت و سیاه شود و به آنها گویند: این همان عذابی است که جدّا درخواست می‌کردید.

then, when they see it drawing near, the faces of the unbelievers will be blackened, and it is said: `this is what you were promised. `

پھر جب وہ اسے قریب دیکھیں گے تو ان کی صورتیں بگڑ جائیں گی جو کافر ہیں اور کہا جائے گا یہ وہی ہے جسے تم دنیا میں مانگا کرتے تھے

قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَهْلَكَنِيَ اللَّهُ وَمَن مَّعِيَ أَوْ رَحِمَنَا فَمَن يُجِيرُ الْكَافِرِينَ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ

بگو: به من خبر دهید اگر خدا من را و هر که را با من است هلاک کند، یا مورد رحمت قرار دهد، پس چه کسی کافران را از عذاب دردناک پناه خواهد داد؟

بگو: چه تصور می‌کنید؟اگر خدا من و مؤمنانی که با منند همه را هلاک کند یا لطف و رحمت فرماید آیا آنان که کافرند چه کسی از عذاب دردناک (دوزخ) نجاتشان خواهد داد؟

say: `what do you think, if allah destroys me and those with me, or has mercy upon us, who then will protect the unbelievers from the painful punishment? `

کہہ دو بھلادیکھو تو سہی اگر الله مجھے اور میرے ساتھ والوں کو ہلاک کرے یا ہم پر رحم کرے پھر وہ کون ہے جو منکروں کو دردناک عذاب سے بچا سکے

قُلْ هُوَ الرَّحْمَنُ آمَنَّا بِهِ وَعَلَيْهِ تَوَكَّلْنَا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ فِي ضَلَالٍ مُّبِينٍ

بگو: اوست رحمان، به او ایمان آوردیم، و بر او توکل کردیم، پس به زودی خواهید دانست چه کسی در گمراهی آشکار است.

بگو: (آن که من شما را به سوی او می‌خوانم) او خدای مهربان است که ما به او ایمان آورده و بر او توکل کردیم و به زودی شما را معلوم شود کیست که آشکارا به ضلالت و گمراهی است؟

say: `he is the merciful. in him we believe and in him we put all our trust. indeed, you shall soon know who is in clear error. `

کہہ دو وہی رحمنٰ ہے ہم اس پر ایمان لائے اور اسی پر ہم نے بھروسہ بھی کررکھا پس عنقریب تم جان لو گے کون صریح گمراہی میں ہے

قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ مَاؤُكُمْ غَوْرًا فَمَن يَأْتِيكُم بِمَاء مَّعِينٍ

بگو: به من خبر دهید اگر آب مورد بهره برداری شما [چون آب رودها، چشمه ها، سدها و چاه ها] در زمین فرو رود [تا آنجا که از دسترس شما خارج گردد] پس کیست که برایتان آب روان و گوارا بیاورد؟!

بگو: چه تصوّر می‌کنید؟اگر آب (که مایه زندگانی) شما (است) همه به زمین فرو رود (جز خدا) کیست که باز آب روان و گوارا برای شما پدید آرد؟

say: `what do you think. if your water should sink into the earth in the morning, who then would bring you running water? `

کہہ دو بھلا دیکھو تو سہی اگر تمہارا پانی خشک ہو جائے تو وہ کون ہے جو تمہارے پاس صاف پانی لے آئے گا

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

به نام خدا که رحمتش بی اندازه است و مهربانی اش همیشگی.

به نام خداوند بخشنده مهربان

In the name of Allah, Most Gracious, Most Merciful

شروع الله کا نام لے کر جو بڑا مہربان نہایت رحم والا ہے.

ن وَالْقَلَمِ وَمَا يَسْطُرُونَ

ن، سوگند به قلم و آنچه می نویسند،

ن (قسم به نون که شاید نام نور و ناصر حق یا لوح نور خداست) و قسم به قلم (علم فعلی ازلی) و آنچه (تا ابد در لوح محفوظ عالم) خواهند نگاشت.

noon. by the pen and that (the angels) write,

نۤ قلم کی قسم ہے اور اس کی جو اس سے لکھتے ہیں

مَا أَنتَ بِنِعْمَةِ رَبِّكَ بِمَجْنُونٍ

که به سبب نعمت و رحمت پروردگارت [که نبوّت، دانش و بصیرت است] تو می نون نیستی؛

که تو به لطف و رحمت پروردگارت هرگز دیوانه نیستی.

you are not, because of the favor of your lord, mad.

آپ الله کے فضل سے دیوانہ نہیں ہیں

وَإِنَّ لَكَ لَأَجْرًا غَيْرَ مَمْنُونٍ

و بی تردید برای تو پاداشی دایم و همیشگی است؛

و البته تو را پاداشی نامحدود است.

indeed, there is an unfailing wage for you.

اور آپ کے لیے تو بے شمار اجر ہے

وَإِنَّكَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِيمٍ

و یقیناً تو بر بلندای سجایای اخلاقی عظیمی قرار داری.

و در حقیقت تو به نیکو خلقی عظیم آراسته‌ای.

surely, you (prophet muhammad) are of a great morality.

اور بے شک آپ تو بڑے ہی خوش خلق ہیں

فَسَتُبْصِرُ وَيُبْصِرُونَ

پس به زودی می بینی و [منکران هم] می بینند،

و به زودی تو و مخالفانت مشاهده می‌کنید.

you shall see and they will see

پس عنقریب آپ بھی دیکھ لیں گے اور وہ بھی دیکھ لیں گے

بِأَييِّكُمُ الْمَفْتُونُ

که کدام یک از شما دچار جنون اند؛

که از شما کدام یک (به اوهام و خیالات باطل) مفتون و دیوانه‌اند.

which of you is the demented.

کہ تم میں سے کون دیوانہ ہے

إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَن ضَلَّ عَن سَبِيلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ

بی تردید پروردگارت بهتر می داند چه کسی از راه او گمراه شده، و او به راه یافتگان داناتر است.….

البته خدایت داناتر است که از راه خدا گمراه کیست و بهتر می‌داند که هدایت یافتگان عالم کیانند.

indeed, your lord knows very well those who strayed from his path, and those who are guided.

بے شک آپ کا رب ہی خوب جانتا ہے کہ کون اس کی راہ سے بہکا ہے اور وہ ہدایت پانے والوں کو بھی خوب جانتا ہے

فَلَا تُطِعِ الْمُكَذِّبِينَ

از تکذیب کنندگان [قرآن و نبوّت] فرمان مبر.

پس هرگز از مردم کافری که آیات خدا را تکذیب می‌کنند پیروی مکن.

therefore, do not obey those who belie,

پس آپ جھٹلانےوالوں کا کہا نہ مانیں

وَدُّوا لَوْ تُدْهِنُ فَيُدْهِنُونَ

دوست دارند نرمی کنی تا نرمی کنند،

کافران بسیار مایلند که تو با آنها مداهنه و مداراکنی (و متعرض بتهاشان نشوی) تا آنها هم (به نفاق) با تو مداهنه و مدارا کنند.

they wish you would compromise, then, they would compromise.

وہ تو چاہتے ہیں کہ کہیں آپ نرمی کریں تو وہ بھی نرمی کریں

وَلَا تُطِعْ كُلَّ حَلَّافٍ مَّهِينٍ

و از هر سوگند خورده زبون و فرومایه فرمان مبر،

و تو هرگز اطاعت مکن احدی از منافقان دون را که دایم (به دروغ) سوگند می‌خورند.

and do not obey every mean swearer,

اور ہر قسمیں کھانے والے ذلیل کا کہا نہ مان

هَمَّازٍ مَّشَّاء بِنَمِيمٍ

آنکه بسیار عیب جوست، و برای سخن چینی در رفت و آمد است،

و آن کس که دایم عیبجویی و سخن‌چینی می‌کند.

the backbiter who goes about slandering,

جو طعنے دینے والا چغلی کھانے والا ہے

مَنَّاعٍ لِّلْخَيْرِ مُعْتَدٍ أَثِيمٍ

به شدت بازدارنده [مردم] از کار خیر و متجاوز و گنهکار است.

و خلق را هر چه بتواند از خیر باز می‌دارد و به ظلم و بدکاری می‌کوشد.

those who hinder good, the guilty aggressor,

نیکی سے روکنے والا حد سے بڑھاہوا گناہگار ہے

عُتُلٍّ بَعْدَ ذَلِكَ زَنِيمٍ

گذشته از این ها کینه توز و بی اصل و نسب است،

با این همه عیب، باز متکبر است و خشن با آنکه حرامزاده و بی‌اصل و نسب است.

the crude of low character

بڑا اجڈ اس کے بعد بد اصل بھی ہے

أَن كَانَ ذَا مَالٍ وَبَنِينَ

[سرکشی و یاغی گری اش] برای آن [است] که دارای ثروت و فرزندان فراوان است.

(پیرو چنین کسی) برای این که مال و فرزندان بسیار دارد (نباید شد).

because he has wealth and sons.

اس لئے کہ وہ مال اور اولاد والا ہے

إِذَا تُتْلَى عَلَيْهِ آيَاتُنَا قَالَ أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ

هنگامی که آیات ما را بر او می خوانند، گوید: افسانه های پیشینیان است!

در صورتی که چون آیات ما را بر او تلاوت کنند گوید: این سخنان افسانه پیشینیان است.

when our verses are recited to him, he says: `they are but fairytales of the ancients! `

جب اس پر ہماری آیتیں پڑھی جاتی ہیں تو کہتا ہے پہلوں کی کہانیاں ہیں

سَنَسِمُهُ عَلَى الْخُرْطُومِ

به زودی بر بینیِ [پر باد و خرطوم مانند] ش داغ رسوایی و خواری می نهیم.

به زودی بر خرطوم و بینی‌اش داغ (شمشیر) نهیم. (این آیات در حقّ ولید مغیره عمّ ابو جهل که روز بدر بر حسب وعده حق به شمشیر علی علیه السلام بینی‌اش بشکافت نازل آمد ولی بر هر که مانند اوست تا ابد شامل است).

we shall mark him upon his nose!

عنقریب ہم اس کی ناک پر داغ لگائیں گے

إِنَّا بَلَوْنَاهُمْ كَمَا بَلَوْنَا أَصْحَابَ الْجَنَّةِ إِذْ أَقْسَمُوا لَيَصْرِمُنَّهَا مُصْبِحِينَ

بی تردید ما آنان را [که در مکه بودند] آزمودیم همان گونه که صاحبان آن باغ را [در منطقه یمن] آزمودیم، هنگامی که سوگند خوردند که صبحگاهان حتماً میوه های باغ را بچینند،

ما کافران را (به قحط و سختی) آزمودیم چنانکه اهل آن بستان را آزمودیم، که قسم خوردند که صبحگاه میوه‌اش را بچینند (تا فقیران آگاه نشوند).

we have tried them as we tried the owners of the garden who had sworn that in the morning they would reap it,

بے شک ہم نے ان کو آزمایا ہے جیسا کہ ہم نے باغ والوں کو آزمایا تھا جب انہوں نے قسم کھائی تھی کہ وہ ضرور صبح ہوتے ہی اس کا پھل توڑ لیں گے

وَلَا يَسْتَثْنُونَ

و چیزی از آن را [برای تهیدستان و نیازمندان] استثنا نکردند.

و هیچ استثناء نکردند (ان شاء اللَه نگفتند و به خواست خدا معتقد نبودند).

without adding to their swearing, (allah willing, inshaallah).

اور انشاالله بھی نہ کہا تھا

فَطَافَ عَلَيْهَا طَائِفٌ مِّن رَّبِّكَ وَهُمْ نَائِمُونَ

پس در حالی که صاحبان باغ در خواب بودند، بلایی فراگیر از سوی پروردگارت آن باغ را فرا گرفت.

بدین سبب همان شب هنوز به خواب بودند که از جانب خدا آتش عذابی نازل شد.

then, a visitation from your lord came down upon it while they slept,

پھر تو اس پر رات ہی میں آپ کے رب کی طرف سے ایک جھونکا چل گیا درآنحالیکہ وہ سونے والے تھے

فَأَصْبَحَتْ كَالصَّرِيمِ

پس [آن باغ] به صورت شبی تاریک درآمد [و جز خاکستر چیزی در آن دیده نمی شد!]

و بامدادان درختهای آن بستان چون خاکستری سیاه گردید.

and in the morning it was if the garden had been reaped.

پھر وہ کٹی ہوئی کھیتی کی طرح ہو گیا

فَتَنَادَوا مُصْبِحِينَ

وهنگام صبح یکدیگر را آوازدادند،

صبحگاه یکدیگر را صدا کردند.

(then) in the morning they called out to one another, saying:

پھر وہ صبح کو پکارنے لگے

أَنِ اغْدُوا عَلَى حَرْثِكُمْ إِن كُنتُمْ صَارِمِينَ

که اگر قصد چیدن میوه دارید بامدادان به سوی کشتزار و باغتان حرکت کنید؛

که برخیزید اگر میوه بستان را خواهید چید به بستانتان روید.

`come out to your tillage if you want to reap! `

کہ اپنے کھیت پر سویرے چلو اگر تم نے پھل توڑنا ہے

فَانطَلَقُوا وَهُمْ يَتَخَافَتُونَ

پس به راه افتادند در حالی که آهسته به هم می گفتند:

آنها سوی بستان روان شده و آهسته سخن می‌گفتند.

and so they departed, whispering to one another:

پھر وہ آپس میں چپکے چپکے یہ کہتے ہوئے چلے

أَن لَّا يَدْخُلَنَّهَا الْيَوْمَ عَلَيْكُم مِّسْكِينٌ

امروز نباید نیازمندی در این باغ بر شما وارد شود

که امروز مواظب باشید فقیری در این باغ بر شما وارد نشود.

`no needy person shall set foot in it today. `

کہ تمہارے باغ میں آج کوئی محتاج نہ آنے پائے

وَغَدَوْا عَلَى حَرْدٍ قَادِرِينَ

و بامدادان به قصد اینکه تهیدستان را محروم گذارند به سوی باغ روان شدند.

و صبحدم با شوق و عزم و توانایی (بر منع فقیران) به باغ رفتند.

and they went out early, determined in their resolve.

اور وہ سویرے ہی بڑے اہتمام سے پھل توڑنے کی قدرت کا خیال کر کے چل پڑے

فَلَمَّا رَأَوْهَا قَالُوا إِنَّا لَضَالُّونَ

پس چون [به باغ رسیدند و آن را نابود] دیدند، گفتند: یقیناً ما گمراه بوده ایم [که چنان تصمیم خلاف حقّی درباره مستمندان و تهیدستان گرفتیم.]

چون باغ را به آن حال دیدند با خود گفتند: (باغ ما نه اینست) ما یقین راه را گم کرده‌ایم؟

but when they saw it they said: `we have surely gone astray.

پس جب انہوں نے اسے دیکھا تو کہنے لگےکہ ہم تو راہ بھول گئے ہیں

بَلْ نَحْنُ مَحْرُومُونَ

بلکه ما [از لطف خدا هم] محرومیم.

یا بلکه (باغ همان است و) ما (به قهر خدا از میوه‌اش) محروم شده‌ایم؟

no, rather, we have been prevented! `

بلکہ ہم تو بدنصیب ہیں

قَالَ أَوْسَطُهُمْ أَلَمْ أَقُل لَّكُمْ لَوْلَا تُسَبِّحُونَ

عاقل ترینشان گفت: آیا به شما نگفتم که چرا خدا را [به پاک بودن از هر عیب و نقصی] یاد نمی کنید [و چرا او را از انتقام گرفتن درمانده می دانید؟!]

یک نفر بهترین اولاد و عادلترین‌شان به آنها گفت: من به شما نگفتم چرا (شکر نعمت و) تسبیح و ستایش خدا را بجا نیاورید؟

(whereupon) the best among them said: `did i not say to you to exalt (allah)? `

پھر ان میں سے اچھے آدمی نے کہا کیامیں نے تمہیں نہیں کہا تھا کہ تم کس لیے تسبیح نہیں کرتے

قَالُوا سُبْحَانَ رَبِّنَا إِنَّا كُنَّا ظَالِمِينَ

گفتند: پروردگارا! تو را به پاکی می ستاییم، مسلماً ما ستمکار بوده ایم.

آنان همه گفتند: خدای ما (از ظلم) منزّه است، آری ما خود (در حق خویش) ستم کردیم.

`exaltations to allah, our lord, ` they said, `we were truly harmdoers. `

انہوں نے کہا ہمارا رب پاک ہے بے شک ہم ظالم تھے

فَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ يَتَلَاوَمُونَ

پس به یکدیگر رو کرده به سرزنش و ملامت هم پرداختند.

و رو به یکدیگر کرده به ملامت و نکوهش هم پرداختند.

and they came blaming one another.

پھر ایک دوسرے کی طرف متوجہ ہو کر آپس میں ملامت کرنے لگے

قَالُوا يَا وَيْلَنَا إِنَّا كُنَّا طَاغِينَ

گفتند: وای بر ما که طغیان گر بوده ایم.

گفتند: ای وای بر ما که سخت سرکش بودیم.

they said `woe to us, truly we were insolent! `

انہوں نے کہا ہائے افسوس بے شک ہم سرکش تھے

عَسَى رَبُّنَا أَن يُبْدِلَنَا خَيْرًا مِّنْهَا إِنَّا إِلَى رَبِّنَا رَاغِبُونَ

امید است پروردگارمان بهتر از آن را به ما عوض دهد چون ما [از هر چیزی دل بریدیم و] به پروردگارمان راغب و علاقه مندیم.

اینک امیدواریم که پروردگار ما به جای آن، بستان بهتری به ما عطا کند، که (از این پس) ما همیشه به خدای خود مشتاقیم.

it may be that our lord will give us better than it in exchange. to our lord we humbly turn. `

شاید ہمارا رب ہمارے لیے اس سے بہتر باغ بدل دے بے شک ہم اپنے رب کی طرف رجوع کرنے والے ہیں

كَذَلِكَ الْعَذَابُ وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَكْبَرُ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ

چنین است عذاب [دنیا] و عذاب آخرت اگر معرفت و آگاهی داشتند، بزرگ تر است.

این گونه است عذاب (دنیا) و البته عذاب آخرت بسیار سخت‌تر است اگر مردم بدانند.

such was their punishment. but the punishment of the everlasting life is much greater, if they but knew.

عذاب یونہی ہوا کرتا ہے اور البتہ آخرت کا عذاب تو کہیں بڑھ کر ہے کاش وہ جانتے

إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ عِندَ رَبِّهِمْ جَنَّاتِ النَّعِيمِ

بی تردید برای پرهیزکاران نزد پروردگارشان بهشت های پرنعمت است.

(در آخرت) برای متقیان نزد پروردگارشان باغهای بهشت پرنعمت خواهد بود.

surely, the cautious shall have gardens of bliss with their lord.

بے شک پرہیزگاروں کے لیے ان کے رب کے ہاں نعمت کے باغ ہیں

أَفَنَجْعَلُ الْمُسْلِمِينَ كَالْمُجْرِمِينَ

آیا ما تسلیم شدگان [به فرمان ها و احکام خود] را چون می رمان قرار می دهیم؟

آیا هرگز اهل اسلام را با کافران بدکار یکسان قرار می‌دهیم؟

what, shall we make those who are submissive like the wrongdoers?

پس کیا ہم فرمانبرداروں کو مجرموں کی طرح کر دیں گے

مَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ

شما را چه شده؟ چگونه داوری می کنید؟!

شما را چیست؟چگونه شما (این چنین) حکم (ظالمانه) می‌کنید؟

what is the matter with you then, how do you judge?

تمہیں کیا ہوگیا کیسا فیصلہ کر رہے ہو

أَمْ لَكُمْ كِتَابٌ فِيهِ تَدْرُسُونَ

آیا شما را کتابی [آسمانی از نزد خدا] ست که در آن می خوانید

آیا شما را کتابی است (آسمانی) که در آن این حکم می‌خوانید؟

or, have you a book from which you study

کیا تمہارے پاس کوئی کتاب ہے جس میں تم پڑھتے ہو

إِنَّ لَكُمْ فِيهِ لَمَا تَخَيَّرُونَ

که در آن جهان هر چه را شما بخواهید و انتخاب کنید برای شما خواهد بود؟!

که هر آنچه به هوای نفس بخواهید شما را فراهم است؟

surely in it you shall have whatever you choose!

کہ بے شک تمہیں آخرت میں ملے گا جو تم پسند کرتے ہو

أَمْ لَكُمْ أَيْمَانٌ عَلَيْنَا بَالِغَةٌ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ إِنَّ لَكُمْ لَمَا تَحْكُمُونَ

یا شما را بر ما تا روز قیامت پیمان و سوگند استواری است که هر چه را به سود خود حکم کنید ویژه شماست؟!

یا شما را بر ما (به عدم عقاب) عهد و سوگند دائمی تا روز قیامت است که هر چه حکم فرمایید به یقین بر شما فراهم است؟

or, have you an oath from us that stretches to the day of resurrection (if so) you shall surely have what you judge!

کیا تمہارے لیے ہم نے قسمیں کھا لی ہیں جو قیامت تک چلی جائيں گی کہ بے شک تمہیں وہی ملے گا جو تم حکم کرو گے

سَلْهُم أَيُّهُم بِذَلِكَ زَعِيمٌ

از آنان بپرس کدامشان ضامن آن ادعاست [که مسلمان و می رم یکسانند؟!!]

از آنان بپرس تا کدام ضامن این پیمانند؟

ask them, which of them will guarantee that!

ان سے پوچھیئے کون سا ان میں اس بات کا ذمہ دار ہے

أَمْ لَهُمْ شُرَكَاء فَلْيَأْتُوا بِشُرَكَائِهِمْ إِن كَانُوا صَادِقِينَ

یا شریکانی [در ربوبیت خدا] دارند [که از آنان نزد خدا شفاعت کنند که در اجر و ثواب با مسلمانان یکسان شوند؟] پس اگر راستگویند، شریکانشان را [به میدان] آورند.

یا آنها گواهانی (بر دعوی خود) دارند؟اگر راست می‌گویند آن گواهان را حاضر کنند.

or, do they have associates? then let them bring their associates, if what they say is true!

کیا ان کے معبود ہیں پھر اپنے معبودوں کو لے آئيں اگر وہ سچے ہیں

يَوْمَ يُكْشَفُ عَن سَاقٍ وَيُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ فَلَا يَسْتَطِيعُونَ

[یاد کن] روزی را که کار بر آنان به شدت سخت و دشوار شود، [و آن روز که جای هیچ تکلیف و عبادتی نیست به عنوان سرزنش و ملامت] به سجده کردن دعوت شوند، ولی در خود قدرت و استطاعت [سجده کردن] نیابند!

در آن روز بسیار سخت به سجده خدا خوانده شوند و نتوانند.

on the day when the leg shall be bared, and they are ordered to prostrate themselves, they will be unable.

جس دن پنڈلی کھولی جائے گی اور وہ سجدہ کرنے کو بلائے جائیں گے تو وہ نہ کر سکیں گے

خَاشِعَةً أَبْصَارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ وَقَدْ كَانُوا يُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ وَهُمْ سَالِمُونَ

دیدگانشان از شرم و حیا، فرو افتاده، خواری و ذلت آنان را فرا گیرد و اینان [در دنیا] به سجده [بر خدا] دعوت می شدند در حالی که تندرست بودند [ولی از فرمان خدا متکبرانه روی می گرداندند.]

چشمانشان ذلیل و ترسان، ذلّت و حسرت آنها را فرا گرفته و از این پیش (در دنیا) با تن سالم به سجده خدا آنها را می‌خواندند (ولی اجابت نکردند).

their eyes will be humbled, and humiliation shall spread over them for they were already ordered to prostrate themselves when they were undiminished.

ان کی آنکھیں جھکی ہوں گی ان پر ذلت چھا رہی ہو گی اوروہ پہلے (دنیا میں) سجدہ کے لیے بلائے جاتے تھے حالانکہ وہ صحیح سالم ہوتے تھے

فَذَرْنِي وَمَن يُكَذِّبُ بِهَذَا الْحَدِيثِ سَنَسْتَدْرِجُهُم مِّنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُونَ

پس مرا با کسانی که این قرآن را انکار می کنند واگذار، به زودی ما آنان را به تدریج از آن جا که نمی دانند [به سوی عذاب] می کشانیم؛

(ای رسول، تو کیفر) مکذّبان و منکران قرآن را به من واگذار که ما آنها را از آنجا که نفهمند (و گمان نعمت کنند) به عذاب سخت در افکنیم.

therefore, leave me with he who belied this discourse. we will draw them on little by little from where they do not know.

پس مجھے اور اس کلام کے جھٹلانے والوں کو چھوڑ دو ہم انہیں بتدریج (جہنم کی طرف) لے جائے گے اس طور پر کہ انہیں خبر بھی نہیں ہو گی

وَأُمْلِي لَهُمْ إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ

و [البته] آنان را مهلت می دهیم [تا گناهشان را در حال بی خبری به نهایت برسانند] ، بی تردید نقشه و تدبیر من استوار است.

و آنها را مهلت دهم که البته کید من قوی و بسیار سخت است.

i shall respite them, my stratagem is firm.

اور ہم انکو ڈھیل دیتے ہیں بے شک ہماری تدبیر زبردست ہے

أَمْ تَسْأَلُهُمْ أَجْرًا فَهُم مِّن مَّغْرَمٍ مُّثْقَلُونَ

[اینکه دعوتت را نمی پذیرند] مگر از آنان در برابر ابلاغ رسالت پاداشی می طلبی که از خسارت و زیانش سنگین بارند؟

آیا تو از کافران امت مزد رسالت خواهی که بار غرامتش بر آنها گران است؟

or, do you ask them for a wage, so that they are burdened with debt?

کیا آپ ان سے کچھ اجرت مانگتے ہیں کہ جس کا تاوان کا ان پر بوجھ پڑ رہا ہے

أَمْ عِندَهُمُ الْغَيْبُ فَهُمْ يَكْتُبُونَ

یا غیب نزد آنان است و آنان از روی آن] می نویسند [و خود با تکیه بر آن به ادعاهای خود یقین می کنند و به دیگران هم خبر می دهند؟

یا آنکه از عالم غیب آگاهند تا از آنجا چیزی بر نویسند؟

or, is the unseen with them, and they are writing it down!

یا ان کے پاس غیب کی خبر ہے کہ وہ اسے لکھ لیتے ہیں

فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَلَا تَكُن كَصَاحِبِ الْحُوتِ إِذْ نَادَى وَهُوَ مَكْظُومٌ

پس در برابر حکم و قضای پروردگارت [که هلاک کردن تدریجی این طاغیان است] شکیبا باش و مانند صاحب ماهی [یونس] مباش [که شتاب در آمدن عذاب را برای قومش خواست و به این علت در شکم ماهی محبوس شد] و در آن حال با دلی مالامال از اندوه، خدا را ندا داد.

باز تو برای حکم خدای خود صبر کن و مانند صاحب ماهی (یونس که از خشم در عذاب امت تعجیل کرد) مباش که (عاقبت پشیمان شد و در ظلمت زندان شکم ماهی افتاد و) به حال غم و اندوه (خدا را بر نجات خود) خواند.

so be patient with the judgement of your lord and do not be like the companion of the whale (jonah), when he called out choking inwardly.

پھر آپ اپنے رب کے حکم کا انتظار کریں اور مچھلی والے جیسے نہ ہوجائیں جب کہ اس نے اپنے رب کو پکارا اور وہ بہت ہی غمگین تھا

لَوْلَا أَن تَدَارَكَهُ نِعْمَةٌ مِّن رَّبِّهِ لَنُبِذَ بِالْعَرَاء وَهُوَ مَذْمُومٌ

اگر رحمت و لطفی از سوی پروردگارش او را در نیافته بود، یقیناً نکوهش شده به صحرایی بی آب و گیاه افکنده می شد.

که اگر لطف و رحمت پروردگارش در نیافتی با نکوهش به صحرای بی‌آب و گیاه در افتادی (و هلاک شدی).

had the favor of his lord not come upon him, he would have been blamed, cast upon the shore.

اگر اس کے رب کی رحمت اسے نہ سنبھال لیتی تو وہ برے حال سے چٹیل میدان میں پھینکا جاتا

فَاجْتَبَاهُ رَبُّهُ فَجَعَلَهُ مِنَ الصَّالِحِينَ

پس پروردگارش او را برگزید و از شایستگان قرار داد

باز (چون به درگاه حق نالید) خدایش برگزید و از صالحانش گردانید.

but his lord had chosen him and he placed him among the righteous.

پس اسے اس کے رب نے نوازا پھر اسے نیک بختو ں میں کر دیا

وَإِن يَكَادُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصَارِهِمْ لَمَّا سَمِعُوا الذِّكْرَ وَيَقُولُونَ إِنَّهُ لَمَجْنُونٌ

و کافران چون قرآن را شنیدند، نزدیک بود تو را با چشمانشان بلغزانند [و از پای درآورند] و می گویند: بی تردید او دیوانه است!

البته نزدیک است که کافران به چشمان (بد) خود (چشم زخمت زنند و) از پایت در آورند، آن گاه که آیات قرآن بشنوند و (چون در فصاحتش حیرت کنند از شدت حسد) گویند که این شخص عجب دیوانه است.

when the unbelievers hear the reminder, they nearly strike you down with their glances, and say: `surely, he is mad! `

اور بالکل قریب تھا کہ کافر آپ کو اپنی تیز نگاہوں سے پھسلا دیں جب کہ انہوں نے قرآن سنا اور کہتے ہیں کہ یہ تو دیوانہ ہے

وَمَا هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِّلْعَالَمِينَ

در حالی که قرآن جز مایه تذکر و پند برای جهانیان نیست.

در حالی که این کتاب الهی جز ذکر و پند و حکمت برای عالمیان هیچ نیست.

but it is nothing other than a reminder for all the worlds.

اور حالانکہ یہ قرآن تمام دنیا کے لیے صرف نصیحت ہے

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

به نام خدا که رحمتش بی اندازه است و مهربانی اش همیشگی.

به نام خداوند بخشنده مهربان

In the name of Allah, Most Gracious, Most Merciful

شروع الله کا نام لے کر جو بڑا مہربان نہایت رحم والا ہے.

الْحَاقَّةُ

آن روز ثابت و حق [که وقوعش حتمی و تردیدناپذیر است،]

قیامت آن روز حق و حقیقت است (که حقوق خلق و حقایق امور در آن به ظهور رسد).

the resurrection verifier;

قیامت

مَا الْحَاقَّةُ

آن روز ثابت و حق چیست؟

آن روز حق و حقیقت چه (روز هولناک سختی) است؟

and what is the resurrection verifier?

قیامت کیا چیز ہے

وَمَا أَدْرَاكَ مَا الْحَاقَّةُ

و تو چه می دانی که آن روز ثابت و حق چیست؟

چگونه سختی و عظمت آن روز را درک توانی کرد؟

what makes you to know what the resurrection verifier is?

اور تمہیں کس چیز نے بتایا کہ قیامت کیا ہے

كَذَّبَتْ ثَمُودُ وَعَادٌ بِالْقَارِعَةِ

[قوم] ثمود و عاد آن روز کوبنده را انکار کردند؛

قوم عاد و ثمود آن روز کوبنده را تکذیب کردند.

thamood and aad belied the clatterer.

ثمود اور عاد نے قیامت کو جھٹلایا تھا

فَأَمَّا ثَمُودُ فَأُهْلِكُوا بِالطَّاغِيَةِ

اما قوم ثمود با عذابی سرکش هلاک شدند،

اما قوم ثمود به کیفر طغیان هلاک شدند.

thamood, they were destroyed by the violent shout (of gabriel),

سو ثمود تو سخت ہیبت ناک چیخ سے ہلاک کیے گئے

وَأَمَّا عَادٌ فَأُهْلِكُوا بِرِيحٍ صَرْصَرٍ عَاتِيَةٍ

و اما قوم عاد با تندبادی بسیار سرد و طغیان گر نابود شدند،

اما قوم عاد نیز به بادی تند و سرکش به هلاکت رسیدند.

as for aad, they were destroyed by a howling, violent wind

اور لیکن قوم عاد سو وہ ایک سخت آندھی سے ہلاک کیے گئے

سَخَّرَهَا عَلَيْهِمْ سَبْعَ لَيَالٍ وَثَمَانِيَةَ أَيَّامٍ حُسُومًا فَتَرَى الْقَوْمَ فِيهَا صَرْعَى كَأَنَّهُمْ أَعْجَازُ نَخْلٍ خَاوِيَةٍ

که خدا آن را هفت شب و هشت روز پی در پی بر آنان مسلط کرد و [اگر آنجا بودی] می دیدی که آنان مانند تنه های پوسیده و پوک درختان خرما روی زمین افتاده [و هلاک شده اند.]

که آن باد تند را خدا هفت شب و روز پی در پی بر آنها مسلط کرد که دیدی آن مردم گویی ساقه نخل خشکی بودند که به خاک در افتادند.

that he subjected upon them for seven nights and eight days consecutively and you might have seen them struck down as if they were the stumps of palm trees that had fallen down.

وہ ان پر سات راتیں اور آٹھ دن لگاتار چلتی رہی (اگر تو موجود ہوتا) اس قوم کو اس طرح گرا ہوا دیکھتا کہ گویا کہ گھری ہوئی کھجوروں کے تنے ہیں

فَهَلْ تَرَى لَهُم مِّن بَاقِيَةٍ

آیا از آنان هیچ باقی مانده ای می بینی؟

آیا هیچ بینی که (دیگر به روزگار) از آنان اثری باشد؟

can you see any remnant of them now?

سو کیا تمہیں ان کا کوئی بچا ہوا نظر آتا ہے

وَجَاء فِرْعَوْنُ وَمَن قَبْلَهُ وَالْمُؤْتَفِكَاتُ بِالْخَاطِئَةِ

و فرعون و کسانی که پیش از او بودند و مردم شهرهای زیر و رو شده [قوم لوط] مرتکب گناهان بزرگ شدند،

و فرعون و اقوام پیش از او و مردم آن آبادیهای زیر و رو شده (یعنی قوم زشتکار لوط) به کفر و خطاکاری برخاستند.

similarly, pharaoh, and those before him, and the ruined villages, sinned

اور فرعون اس سے پہلے کے لوگ اور الٹی ہوئی بستیوں والے گناہ کے مرتکب ہوئے

فَعَصَوْا رَسُولَ رَبِّهِمْ فَأَخَذَهُمْ أَخْذَةً رَّابِيَةً

و فرستاده پروردگارشان را نافرمانی کردند و خدا هم آنان را به عذابی سخت گرفت.

و با رسول پروردگارشان مخالفت کردند، خدا هم آنان را به عذابی سخت گرفتار ساخت.

and rebelled against their lord`s messenger. so he took them with a stern taking.

پس انہوں نے اپنے رب کے رسول کی نافرمانی کی تو الله نے انہیں سخت پکڑ لیا

إِنَّا لَمَّا طَغَى الْمَاء حَمَلْنَاكُمْ فِي الْجَارِيَةِ

هنگامی که آب طغیان کرد، ما شما را در کشتی سوار کردیم،

(شما مردم فرزندان نوحید که) ما چون طوفان دریا طغیان کرد شما را به کشتی نشاندیم (و نجاتتان دادیم).

and when the waters rose (high) we carried you in the sailing (ark),

بے شک ہم نے جب پانی حد سے گزر گیا تھا تو تمہیں کشتی میں سوار کر لیا تھا

لِنَجْعَلَهَا لَكُمْ تَذْكِرَةً وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ

تا آن را برای شما مایه تذکر و بیداری قرار دهیم و گوش شنوا آن را [به عنوان مایه عبرت و تذکر] حفظ کند.

تا آن (غرق کفار و نجات مؤمنان) را مایه پند و عبرت شما مردم قرار دهیم و لیکن گوش شنوای هوشمندان این پند و تذکر را تواند فرا گرفت.

making it a reminder for you, for all attentive ears to retain.

تاکہ ہم اسے تمہارے لیے ایک یادگار بنائیں اور اس کو کان یا د رکھنے والے یاد رکھیں

فَإِذَا نُفِخَ فِي الصُّورِ نَفْخَةٌ وَاحِدَةٌ

پس چون در صور یک بار دمیده شود،

باز (به یاد آر) چون در صور (اسرافیل) یک بار بدمند.

when a single blow is blown on the horn,

پھر جب صور میں پھونکا جائے گا ایک بار پھونکا جانا

وَحُمِلَتِ الْأَرْضُ وَالْجِبَالُ فَدُكَّتَا دَكَّةً وَاحِدَةً

و زمین و کوه ها از جای خود برداشته شوند و هر دوی آنها یک باره درهم کوبیده و ریز ریز گردند!

و زمین و کوهها را بر دارند و یک مرتبه همه را خرد و متلاشی سازند.

when the earth with all its mountains is lifted up and crushed with a single blow,

اور زمین اور پہاڑ اٹھائے جائیں گے پس وہ دونوں ریزہ ریزہ کر دیئے جائیں گے

فَيَوْمَئِذٍ وَقَعَتِ الْوَاقِعَةُ

پس آن روز است که آن واقعه بزرگ واقع می شود؛

آن‌گاه آن واقعه بزرگ قیامت واقع گردد.

on that day, the event occurs.

پس اس دن قیامت ہو گی

وَانشَقَّتِ السَّمَاء فَهِيَ يَوْمَئِذٍ وَاهِيَةٌ

و آسمان بشکافد و در آن روز است که از هم گسسته و متلاشی گردد؛

و بنای مستحکم آسمان (از دهشت و عظمت) آن روز سست شود و سخت درهم شکافد.

the heaven will be split; because on that day it will be frail.

اور آسمان پھٹ جائے گا اوروہ اس دن بودا ہوگا

وَالْمَلَكُ عَلَى أَرْجَائِهَا وَيَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّكَ فَوْقَهُمْ يَوْمَئِذٍ ثَمَانِيَةٌ

و فرشتگان [برای اجرای دستورها حق] بر کناره ها و اطراف آسمان قرار می گیرند، ودر آن روز هشت فرشته، عرش پروردگارت را بر فراز همه آنها حمل می کنند.

و فرشتگان بر اطراف آسمان (منتظر فرمان حق) باشند و عرش پروردگارت را در آن روز هشت ملک مقرّب بر فراز سرشان (یا فراز سر مردم) بردارند.

the angels will stand on all its sides. and on that day, eight (of them) will carry the throne of your lord above them.

اور اس کے کنارے پر فرشتے ہوں گے اور عرشِ الہیٰ کو اپنے اوپر اس دن آٹھ فرشتے اٹھائیں گے

يَوْمَئِذٍ تُعْرَضُونَ لَا تَخْفَى مِنكُمْ خَافِيَةٌ

آن روز [همه شما برای حسابرسی به پیشگاه خدا] عرضه می شوید در حالی که هیچ [عمل و نیّت] پوشیده ای از شما پنهان نمی ماند.

آن روز که (در پیشگاه حساب) شما را حاضر کنند هیچ کار از اسرار مخفی شما هم پنهان نخواهد ماند.

on that day you shall be exposed, and no secret of yours will remain hidden.

اس دن تم پیش کیے جاؤ گے تمہارا کوئی راز مخفی نہ رہے گا

فَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِيَمِينِهِ فَيَقُولُ هَاؤُمُ اقْرَؤُوا كِتَابِيهْ

اما کسی که پرونده اش را به دست راستش دهند، می گوید: [ای مردم!] پرونده مرا بگیرید و بخوانید.

اما کسی که نامه اعمال او را به دست راستش دهند (با کمال نشاط و شادمانی و سربلندی به اهل محشر) گوید: بیایید نامه مرا بخوانید.

then, he who is given his book in his right hand will say: `here, take and read my book!

جس کو اس کا اعمال نامہ اس کے داہنے ہاتھ میں دیا جائے گا سو وہ کہے گا لو میرا اعمال نامہ پڑھو

إِنِّي ظَنَنتُ أَنِّي مُلَاقٍ حِسَابِيهْ

من یقین داشتم که حساب اعمالم را می بینم [به این سبب همه اعمالم را هماهنگ با احکام خدا انجام دادم و کردار بدم را اصلاح کردم.]

من ملاقات این روز حسابم را اعتقاد داشتم (و در دنیا به گناه نپرداختم).

indeed, i knew that i should come to my reckoning. `

بے شک میں سمجھتا تھا کہ میں اپنا حساب دیکھوں گا

فَهُوَ فِي عِيشَةٍ رَّاضِيَةٍ

پس او در یک زندگی خوش و پسندیده ای است.

این چنین کس در عیش و زندگانی خوش خواهد بود.

his shall be a pleasing life

سووہ دل پسند عیش میں ہو گا

فِي جَنَّةٍ عَالِيَةٍ

در بهشتی برین

در بهشت عالی رتبه (ابدی).

in a high garden,

بلند بہشت میں

قُطُوفُهَا دَانِيَةٌ

که میوه هایش در دسترس است.

که میوه‌های آن همیشه در دسترس (بهشتیان) است.

its fruits are near.

جس کے میوے جھکے ہوں گے

كُلُوا وَاشْرَبُوا هَنِيئًا بِمَا أَسْلَفْتُمْ فِي الْأَيَّامِ الْخَالِيَةِ

[به آنان گویند:] بخورید و بیاشامید، گوارایتان باد به سبب اعمالی که در ایام گذشته انجام دادید؛

(و خطاب رسد که) از طعام و شرابهای لذیذ و گوارای بهشتی هر چه خواهید تناول کنید، شما را گوارا باد، که این پاداش اعمال ایّام گذشته دنیاست که (بر امروز خویش) پیش فرستادید.

(it will be said): `eat and drink with a good appetite because of what you did in days long passed. `

کھاؤ اور پیئو ان کاموں کے بدلے میں جو تم نے گزشتہ دنوں میں آگے بھیجے تھے

وَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِشِمَالِهِ فَيَقُولُ يَا لَيْتَنِي لَمْ أُوتَ كِتَابِيهْ

و اما کسی که پرونده اعمالش را به دست چپش دهند، می گوید: ای کاش پرونده ام را دریافت نمی کردم،

و اما آن کس که کتاب عملش به دست چپ دهند (با کمال شرمندگی و اندوه) گوید: ای کاش نامه مرا به من نمی‌دادند.

but, he who is given his book in his left hand will say: `woe to me, would that my book had not been given to me!

اور جس کا اعمال نامہ اس کے بائیں ہاتھ میں دیا گیا تو کہے گا اے کاش میرا اعمال نامہ نہ ملتا

وَلَمْ أَدْرِ مَا حِسَابِيهْ

و نمی دانستم حساب من چیست؟

و من هرگز از حساب اعمالم آگاه نمی‌شدم.

nor that i knew my reckoning!

اور میں نہ جانتا کہ میرا حساب کیا ہے

يَا لَيْتَهَا كَانَتِ الْقَاضِيَةَ

ای کاش همان مرگ اول [که مرا از دنیا به آخرت انتقال داد] کارم را یکسره می کرد [و در نیستی ابد قرارم می داد،]

ای کاش مرگ مرا از چنگ این غصه و عذاب نجات می‌داد.

would that it (my death) had ended it all!

کاش وہ (موت) خاتمہ کرنے والی ہوتی

مَا أَغْنَى عَنِّي مَالِيهْ

ثروتم عذاب را از من دفع نکرد،

(ای داد که) مال و ثروت من امروز به فریاد من نرسید.

my wealth has not helped me a thing

میرا مال میرے کچھ کام نہ آیا

هَلَكَ عَنِّي سُلْطَانِيهْ

قدرت و توانم از دست رفت.

همه قدرت و حشمتم نابود گردید.

and my authority has been destroyed. `

مجھ سے میری حکومت بھی جاتی رہی

خُذُوهُ فَغُلُّوهُ

[فرمان آید] او را بگیرید و در غل و زنجیرش کشید،

(و خطاب قهر رسد که) او را بگیرید و در غل و زنجیر کشید.

(it will be said): `take him and bind him.

اسے پکڑو اسے طوق پہنا دو

ثُمَّ الْجَحِيمَ صَلُّوهُ

آن گاه به دوزخش دراندازید،

تا بازش به دوزخ در افکنید.

roast him in hell,

پھر اسے دوزخ میں ڈال دو

ثُمَّ فِي سِلْسِلَةٍ ذَرْعُهَا سَبْعُونَ ذِرَاعًا فَاسْلُكُوهُ

سپس او را در زنجیری که طولش هفتاد ذرع است به بند کشید،

آن‌گاه به زنجیری که طولش هفتاد ذراع است (به آتش) در کشید.

then in a chain seventy arm`s lengths long insert him.

پھر ایک زنجیر میں جس کا طول ستر گز ہے اسے جکڑ دو

إِنَّهُ كَانَ لَا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ الْعَظِيمِ

زیرا او به خدای بزرگ ایمان نمی آورده

که او به خدای بزرگ ایمان نیاورده.

he did not believe in allah, the great,

بے شک وہ الله پر یقین نہیں رکھتا تھا جو عظمت والا ہے

وَلَا يَحُضُّ عَلَى طَعَامِ الْمِسْكِينِ

و مردم را به اطعام نیازمندان تشویق نمی کرده.

و هرگز مسکینی را بر سفره طعام خود به رغبت نخوانده است.

nor did he urge the feeding of the needy.

اور نہ وہ مسکین کے کھانا کھلانے کی رغبت دیتا تھا

فَلَيْسَ لَهُ الْيَوْمَ هَاهُنَا حَمِيمٌ

پس امروز او را در اینجا دوست مهربان و حمایت گری نیست؛

بدین سبب امروز هیچ خویش و دوستداری که به فریادش رسد در اینجا ندارد.

today he shall have no loyal friend here,

سو آج اس کا یہاں کوئی دوست نہیں

وَلَا طَعَامٌ إِلَّا مِنْ غِسْلِينٍ

و نه غذایی مگر چرکاب و کثافات [ی از بدن اهل دوزخ!]

و طعامی غیر از غسلین (چرک و پلیدی دوزخیان) نصیبش نیست.

nor any food except foul pus

اور نہ کھانا ہے مگر زخموں کا دھون

لَا يَأْكُلُهُ إِلَّا الْخَاطِؤُونَ

که آن را جز خطاکاران نمی خورند.

و آن طعام را کسی جز اهل دوزخ نمی‌خورد.

that none but sinners eat. `

اسے سوائے گناہگاروں کے کوئی نہیں کھائے گا

فَلَا أُقْسِمُ بِمَا تُبْصِرُونَ

پس سوگند یاد می کنم به آنچه [از محسوسات] می بینید،

قسم به آنچه (از آثار حق) می‌بینید.

i swear by all that you can see,

سو میں ان چیزوں کی قسم کھاتا ہوں جو تم دیکھتے ہو

وَمَا لَا تُبْصِرُونَ

و آنچه [از غیر محسوسات] نمی بینید،

و آنچه نمی‌بینید.

and all that you do not see,

اوران کی جو تم نہیں دیکھتے

إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيمٍ

بی تردید این قرآن، گفتار فرستاده ای بزرگوار است،

که قرآن به حقیقت (وحی خدا و) کلام رسول بزرگواری است.

that this is the speech of a noble messenger.

کہ بے شک یہ (قرآن) رسول کریم کی زبان سے نکلا ہے

وَمَا هُوَ بِقَوْلِ شَاعِرٍ قَلِيلًا مَا تُؤْمِنُونَ

و آن گفتار یک شاعر نیست، ولی جز اندکی ایمان نمی آورید،

و آن نه سخن شاعری (و گفتار خیالی و موهومی) است (گر چه) اندکی از شما مردم به آن ایمان می‌آورید.

it is not the speech of a poet little do you believe

اور وہ کسی شاعر کا قول نہیں (مگر) تم بہت ہی کم یقین کرتے ہو

وَلَا بِقَوْلِ كَاهِنٍ قَلِيلًا مَا تَذَكَّرُونَ

و گفتار کاهن هم نیست، ولی جز اندکی متذکّر نمی شوید.

و نه حرف کاهن غیبگوست (گر چه) اندکی از شما مردم متذکر حقایق آن می‌شوید.

nor is it the speech of a soothsayer little do you remember.

اور نہ ہی کسی جادوگر کا قول ہے تم بہت ہی کم غور کرتے ہو

تَنزِيلٌ مِّن رَّبِّ الْعَالَمِينَ

نازل شده از سوی پروردگار جهانیان است.

این قرآن تنزیل خدای عالمیان است.

(it is) a sending down from the lord of all the worlds.

وہ پرودگار عالم کا نازل کیا ہوا ہے

وَلَوْ تَقَوَّلَ عَلَيْنَا بَعْضَ الْأَقَاوِيلِ

و اگر [او] پاره ای از گفته ها را به دروغ بر ما می بست،

و اگر (محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم) از دروغ به ما برخی سخنان را می‌بست،

had he invented sayings against us,

اور اگر وہ کوئی بناوٹی بات ہمارے ذمہ لگاتا

لَأَخَذْنَا مِنْهُ بِالْيَمِينِ

ما او را به شدت می گرفتیم،

محققا ما او را (به قهر و انتقام) از یمینش می‌گرفتیم.

we would have seized him by the right hand

تو ہم اس کا داہنا ہاتھ پکڑ لیتے

ثُمَّ لَقَطَعْنَا مِنْهُ الْوَتِينَ

سپس رگ قلبش را پاره می کردیم؛

و رگ و تینش را قطع می‌کردیم.

then, we would surely have cut from him the aorta (vein)

پھر ہم اس کی رگِ گردن کاٹ ڈالتے

فَمَا مِنكُم مِّنْ أَحَدٍ عَنْهُ حَاجِزِينَ

در آن صورت هیچ کدام از شما مانع از عذاب او نبود،

و شما هیچ یک بر دفاع از او قادر نبودید.

not one of you could have prevented it from him.

پھر تم میں سے کوئی بھی اس سے روکنے والا نہ ہوتا

وَإِنَّهُ لَتَذْكِرَةٌ لِّلْمُتَّقِينَ

بی تردید این قرآن، وسیله پند و تذکری برای پرهیزکاران است.

و این قرآن به حقیقت پند و تذکر پرهیزکاران عالم است.

indeed, it is a reminder to those who fear allah,

اور بے شک وہ تو پرہیزگاروں کے لیے ایک نصیحت ہے

وَإِنَّا لَنَعْلَمُ أَنَّ مِنكُم مُّكَذِّبِينَ

و ما به یقین می دانیم که از میان شما انکارکنندگانی هست.

و البته ما می‌دانیم که شما برخی تکذیب آن می‌کنید.

we know that there are some among you who will belie.

اور بے شک ہم جانتے ہیں کہ بعض تم میں سے جھٹلانے والے ہیں

وَإِنَّهُ لَحَسْرَةٌ عَلَى الْكَافِرِينَ

و این انکار قطعاً مایه حسرت کافران است،

و تکذیبش عاقبت مایه ندامت کافران است.

indeed, it is a sorrow to the unbelievers

اور بے شک وہ کفار پر باعث حسرت ہے

وَإِنَّهُ لَحَقُّ الْيَقِينِ

و بی تردید این قرآن، حقّی یقینی است.

و این حق و حقیقت محض است.

yet it is a certain truth.

اور بے شک وہ یقین کرنے کے قابل ہے

فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ

پس به نام پروردگارت تسبیح گوی.

پس به نام خدای بزرگوار خود تسبیح گوی و آن را به ستایش یاد کن.

exalt the name of your lord, the great.

پس اپنے رب کے نام کی تسبیح کر جو بڑا عظمت والا ہے

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

به نام خدا که رحمتش بی اندازه است و مهربانی اش همیشگی.

به نام خداوند بخشنده مهربان

In the name of Allah, Most Gracious, Most Merciful

شروع الله کا نام لے کر جو بڑا مہربان نہایت رحم والا ہے.

سَأَلَ سَائِلٌ بِعَذَابٍ وَاقِعٍ

درخواست کننده ای عذابی را که واقع شدنی است درخواست کرد،

سائلی از عذاب قیامت که وقوعش حتمی است (از رسول) پرسید (که آن عذاب چه مردمی راست).

a caller supplicated about a punishment to fall on

ایک سوال کرنے والے نے اس عذاب کا سوال کیا جو واقع ہونے والا ہے

لِّلْكَافِرينَ لَيْسَ لَهُ دَافِعٌ

[عذابی که] ویژه کافران است، [و] آن را بازدارنده ای نیست.

(بداند که) بر فرقه کافران است و هیچ کس از آنان دفع نتواند کرد.

the unbelievers which none can prevent.

کافرو ں کے لیے کہ اس کا کوئی ٹالنے والا نہیں

مِّنَ اللَّهِ ذِي الْمَعَارِجِ

[این عذاب] از سوی خدای صاحب درجات است.

که آن عذاب از (قهر) خدای مالک آسمانهاست (یا مراد عذاب واقع بر نعمان بن حارث است که به نصب خلافت علی علیه السلام بر رسول صلی اللّه علیه و آله و سلّم اعتراض کرد، رسول صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فرمود: به امر خدا کردم. او گفت: اگر چنین است خدایا بر من عذابی فرست. فورا سنگی از آسمان بر فرقش رسید و هلاک شد).

(a punishment) from allah, the owner of the elevated passages.

جس الله کی طرف سے واقع ہو گا جو سیڑھیوں کا (یعنی آسمانوں کا) مالک ہے

تَعْرُجُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ

فرشتگان و روح در روزی که مقدارش پنجاه هزار سال است به سوی او بالا می روند.

فرشتگان و روح الامین (برای اخذ فرمان) به سوی (عرش) خدا بالا روند در روزی که مدتش پنجاه هزار سال خواهد بود.

to him the angels and the spirit (gabriel) ascend in a day, the measure of which is fifty thousand years.

(جن سیڑھیوں سے) فرشتے اور اہلِ ایمان کی روحیں اس کے پاس چڑھ کر جاتی ہیں (اور وہ عذاب) اس دن ہو گا جس کی مقدار پچاس ہزار سال کی ہے

فَاصْبِرْ صَبْرًا جَمِيلًا

پس صبر کن صبری نیکو [صبری که در کنارش جزع و ناخشنودی نباشد.]

پس صبر نیکو پیش گیر.

therefore be patient, with a beautiful patience;

آپ اچھی طرح سے صبر کیے رہیں

إِنَّهُمْ يَرَوْنَهُ بَعِيدًا

دشمنان و مخالفان، آن [عذاب] را دور می بینند

که این مردم آن روز را بسیار دور (از امکان) بینند.

they see it as being far off;

بے شک وہ اسے دور دیکھتے ہیں

وَنَرَاهُ قَرِيبًا

و ما آن را نزدیک می بینیم.

و ما نزدیک (به وقوع) می‌بینیم.

but we see it near.

اور ہم اسے قریب دیکھتے ہیں

يَوْمَ تَكُونُ السَّمَاء كَالْمُهْلِ

روزی که آسمان چون فلز گداخته گردد

روزی که آسمان چون فلز گداخته شود.

on that day the heaven shall become like molten copper,

جس دن آسمان پگھلے ہوئے تانبے کی مانند ہوگا

وَتَكُونُ الْجِبَالُ كَالْعِهْنِ

و کوه ها مانند پشم رنگینِ حلاجی شده شود

و کوهها مانند پشم زده متلاشی گردند.

and the mountains shall be like puffs of wool.

اور پہاڑ دھنی ہوئی رنگداراؤن کی طرح ہوں گے

وَلَا يَسْأَلُ حَمِيمٌ حَمِيمًا

و هیچ خویشاوند و دوست صمیمی از [اوضاع و احوال] خویشاوند و دوست صمیمی اش نپرسد!

و هیچ کس از خویش خود جویا نشود.

no loyal friend will ask another loyal friend

اور کوئی دوست کسی دوست کو نہیں پوچھے گا

يُبَصَّرُونَهُمْ يَوَدُّ الْمُجْرِمُ لَوْ يَفْتَدِي مِنْ عَذَابِ يَوْمِئِذٍ بِبَنِيهِ

آنان را نشانشان می دهند [ولی به خاطر دل مشغولی خود هرگز به آنان توجه نکنند!] گنهکار آرزو می کند که ای کاش می توانست فرزندانش را در برابر عذاب آن روز فدیه و عوض دهد!

چون حقیقت حالشان به آنها بنمایند آن روز کافر بدکار آرزو کند که کاش توانستی فرزندانش را فدای خود سازد و از عذاب برهد.

though they are in sight of each other. to ransom himself from the punishment of that day, the sinner will wish that he might even ransom himself by his sons,

وہ انہیں کھائیں جائیں گے مجرم چاہے گا کہ کاش اس دن کے عذاب کے بدلے میں اپنے بیٹوں کو دے دے

وَصَاحِبَتِهِ وَأَخِيهِ

و نیز همسر و برادرش را

و هم زن و برادرش.

his companion (wife), his brother,

اوراپنی بیوی اور اپنے بھائی کو

وَفَصِيلَتِهِ الَّتِي تُؤْويهِ

و قبیله و قومش را که [در دنیا] به او پناه می دادند،

و هم خویشان و قبیله‌اش را که همیشه حمایتش می‌کردند.

the kinsmen who gave him shelter,

اور اپنے اس کنبہ کو جو اسے پناہ دیتا تھا

وَمَن فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ثُمَّ يُنجِيهِ

و نیز همه کسانی را که در روی زمین اند تا [این فدیه و عوض] او را [از عذاب آن روز] نجات دهد!

و هر که را روی زمین است خواهد همه را فدای خویش گردند تا مگر او را (از آن عذاب) برهاند.

and whosoever is in the earth, altogether, so that it might save him.

اوران سب کو جو زمین میں ہیں پھر اپنے آپ کو بچا لے

كَلَّا إِنَّهَا لَظَى

این چنین نیست [که برایش راه نجاتی باشد] همانا آتش زبانه می کشد،

و هرگز نجات نیابد که آتش دوزخ بر او شعله‌ور است.

no, in truth, it is a furnace!

ہرگز نہیں بے شک وہ تو ایک آگ ہے

نَزَّاعَةً لِّلشَّوَى

در حالی که دست و پا و پوست سر را بر می کند!!

تا سر و صورت و اندمش پاک بسوزد.

it snatches away by the scalps,

کھالوں کو اتارنے والی

تَدْعُو مَنْ أَدْبَرَ وَتَوَلَّى

هر که را به حق پشت کرده واز دعوت حق روی گردانده، می طلبد،

دوزخ کسی را می‌خواند که از خدا رو گردانیده و با حق مخالفت کرده.

and it shall call him who withdrew and turned his back

اس کو بلائے گی جس نے پیٹھ پھیری اورمنہ موڑا

وَجَمَعَ فَأَوْعَى

و آن را که ثروت جمع کرده و به ذخیره سازی و انباشتن پرداخته، می خواند؛

و مال دنیا را جمع کرده و همه را ذخیره نموده است.

and amassed (riches) and hoarded.

اور مال جمع کیا اورگن گن کر رکھا

إِنَّ الْإِنسَانَ خُلِقَ هَلُوعًا

همانا انسان حریص و بی تاب آفریده شده است؛

که انسان مخلوقی طبعا سخت حریص و بی‌صبر است.

indeed, the human was created grudging and impatient.

بے شک انسان کم ہمت پیدا ہوا ہے

إِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعًا

چون آسیبی به او رسد، بی تاب است،

چون شر و زیانی به او رسد سخت جزع و بی‌قراری کند.

when evil comes upon him he is impatient;

جب اسے تکلیف پہنچتی ہے تو چلا اٹھتا ہے

وَإِذَا مَسَّهُ الْخَيْرُ مَنُوعًا

و هنگامی که خیر و خوشی [و مال و رفاهی] به او رسد، بسیار بخیل و بازدارنده است،

و چون مال و دولتی به او رو کند منع (احسان) نماید.

but when good comes upon him, he is grudging

اور جب اسے مال ملتا ہے تو بڑا بخیل ہے

إِلَّا الْمُصَلِّينَ

مگر نماز گزاران،

مگر نماز گزاران حقیقی.

except those that pray

مگر وہ نمازی

الَّذِينَ هُمْ عَلَى صَلَاتِهِمْ دَائِمُونَ

آنان که همواره بر نمازشان مداوم و پایدارند،

آنان که دایم در نماز (و طاعت الهی) عمر گذرانند.

who are constant in prayer;

جو اپنی نماز پر ہمیشہ سے قائم ہیں

وَالَّذِينَ فِي أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ مَّعْلُومٌ

و آنان که در اموالشان حقّی معلوم است

و آنان که در مال و دایی خود حقّی معیّن و معلوم گردانند.

who, from their wealth is a known right

اوروہ جن کے مالو ں میں حصہ معین ہے

لِّلسَّائِلِ وَالْمَحْرُومِ

برای درخواست کننده [تهیدست] و محروم [از معیشت و ثروت،]

تا به فقیران سائل و فقیران آبرومند محروم رسانند.

for the impoverished nonrequester and the requester,

سائل اور غیر سائل کے لیے

وَالَّذِينَ يُصَدِّقُونَ بِيَوْمِ الدِّينِ

و آنان که همواره روز پاداش را باور دارند،

و آنان که روز قیامت و جزا را تصدیق کنند.

who confirm the day of reckoning

اوروہ جو قیامت کے دن کا یقین رکھتے ہیں

وَالَّذِينَ هُم مِّنْ عَذَابِ رَبِّهِم مُّشْفِقُونَ

و آنان که از عذاب پروردگارشان بیمناکند،

و آنان که از قهر و عذاب خدای خویش سخت ترسانند.

and go in fear of the punishment of their lord,

اور وہ جو اپنے رب کے عذاب سے ڈرنے والے ہیں

إِنَّ عَذَابَ رَبِّهِمْ غَيْرُ مَأْمُونٍ

زیرا که از عذاب پروردگارشان ایمنی نیست،

که از عذاب خدا هیچ کس ایمن نتواند بود.

for none is secure from the punishment of their lord,

بے شک ان کے رب کے عذاب کا خطرہ لگا ہوا ہے

وَالَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ

و آنان که دامنشان را [از آلوده شدن به شهوات حرام] حفظ می کنند،

و آنان که اندام خود را (از شهوت رانی) نگاه می‌دارند.

who guard their privates

اوروہ جو اپنی شرم گاہوں کی حفاظت کرتے ہیں

إِلَّا عَلَى أَزْوَاجِهِمْ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ

مگر در کام جویی از همسران و کنیزانشان که آنان در این زمینه مورد سرزنش نیستند.

مگر بر زنان حلال و کنیزان ملکی خویش که (از اعمال شهوت با آنها) هیچ ملامت ندارند.

except from their wives and what their right hands own, for these they are not blameworthy.

مگر اپنی بیویوں یا اپنی لونڈیوں سے سو بے شک انہیں کوئی ملامت نہیں

فَمَنِ ابْتَغَى وَرَاء ذَلِكَ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْعَادُونَ

پس کسانی که در بهره گیری جنسی راهی غیر از این جویند، تجاوزکار از حدود حق اند،

و هر که غیر از این جوید اینان به حقیقت متعدی و ستمکارند.

but whosoever seeks beyond that, they are the transgressors.

پس جو کوئی اس کے سوا چاہے سو وہی لوگ حد سے بڑھنے والے ہیں

وَالَّذِينَ هُمْ لِأَمَانَاتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ رَاعُونَ

و آنان که امانت ها و پیمان های خود را رعایت می کنند،

و آنان که امانت و عهد و پیمانشان را رعایت کنند.

(those) who keep their trusts and their covenant,

اور وہ جواپنی امانتوں اور عہدوں کی رعایت رکھتے ہیں

وَالَّذِينَ هُم بِشَهَادَاتِهِمْ قَائِمُونَ

و آنان که بر ادای گواهی های خود پای بند و متعهدند،

و آنان که برای گواهی به حق قیام کنند.

and standby their witnessing,

اور وہ جو اپنی گواہیوں پر قائم رہتے ہیں

وَالَّذِينَ هُمْ عَلَى صَلَاتِهِمْ يُحَافِظُونَ

و آنان که همواره بر [اوقات و شرایط ظاهری و معنوی] نمازهایشان محافظت دارند.

و آنان که نماز خود را (به وقت و شرایط و حضور قلب) محافظت کنند.

and who are constant in their prayers.

اور وہ جو اپنی نمازوں کی حفاظت کرتے ہیں

أُوْلَئِكَ فِي جَنَّاتٍ مُّكْرَمُونَ

اینان در بهشت ها، مکرّم و محترم اند

آنان در باغها (ی بهشت ابد) با عزّت و احترام متنعّمند.

those are highly honored in the gardens.

وہی لوگ باغوں میں عزت سے رہیں گے

فَمَالِ الَّذِينَ كَفَرُوا قِبَلَكَ مُهْطِعِينَ

کافران را چه شده که به تو چشم دوخته به سویت شتابانند؟

(ای رسول) چه شده است کافران را که (با تمسخر) به جانبت می‌شتابند؟!

but what is the matter with the unbelievers, that they strain their glances continuously towards them,

پس کافروں کو کیا ہوگیا کہ آپ کی طرف دوڑے آ رہے ہیں

عَنِ الْيَمِينِ وَعَنِ الشِّمَالِ عِزِينَ

از راست و چپ، گروه گروه،

از راست و چپ گروه گروه (باز پراکنده می‌شوند و به دین خدا نمی‌گروند).

on the right and on the left in groups?

دائیں اور بائیں سے ٹولیاں بنا کر

أَيَطْمَعُ كُلُّ امْرِئٍ مِّنْهُمْ أَن يُدْخَلَ جَنَّةَ نَعِيمٍ

آیا هر یک از آنان طمع دارد که او را در بهشت پرنعمت درآورند؟!

آیا هر یک طمع دارند که باز آنها را در بهشت با ناز و نعمت داخل کنند؟!

what, is every one of them eager to be admitted to the garden of bliss?

کیا ہر ایک ان میں سے طمع رکھتا ہے کہ وہ نعمت کے باغ میں داخل کیا جاوے گا

كَلَّا إِنَّا خَلَقْنَاهُم مِّمَّا يَعْلَمُونَ

این چنین نیست، ما آنان را از آنچه خود می دانند [آبی گندیده و بی مقدار] آفریدیم.

هرگز این نشود (چون) آنها خود می‌دانند که ما آنها را از چه (نطفه پستی) آفریده‌ایم (باز به آفریننده خود ایمان نمی‌آورند و به کفر می‌شتابند و طمع آن دارند که چون مؤمنان به بهشت روند).

not at all, for we have created them of what they know.

ہرگز نہیں بے شک ہم نے انہیں اس چیز سے پیدا کیا ہے جسے وہ بھی جانتے ہیں

فَلَا أُقْسِمُ بِرَبِّ الْمَشَارِقِ وَالْمَغَارِبِ إِنَّا لَقَادِرُونَ

به پروردگار مشرق ها و مغرب ها سوگند که ما تواناییم،

چنین نیست، سوگند به خدای مشرق‌ها و مغرب‌ها که ما قادریم.

no, i swear by the lord of the easts and the wests that we have the ability

پس میں مشرقوں اور مغربوں کے پروردگار کی قسم کھاتا ہوں (یعنی اپنی ذات کی) کہ ہم ضرور قادر ہیں

عَلَى أَن نُّبَدِّلَ خَيْرًا مِّنْهُمْ وَمَا نَحْنُ بِمَسْبُوقِينَ

بر اینکه به جای آنان بهتر از آنان را بیاوریم؛ و هیچ چیز ما را مغلوب نمی کند.

که به جای آنها خلقی بهتر از آنها بیافرینیم و هرگز کسی (به قدرت و قوت) بر ما سبقت نخواهد یافت.

to exchange them with others better than they; nothing can outstrip us!

اس بات پر کہ ہم ان سے بہتر لوگ بدل کر لا سکتے ہیں اور ہم عاجز بھی نہیں ہیں

فَذَرْهُمْ يَخُوضُوا وَيَلْعَبُوا حَتَّى يُلَاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذِي يُوعَدُونَ

پس آنان را واگذار تا [در گفتار باطل] فرو روند و مشغول بازی باشند، تا روزشان را که به آنان وعده داده اند دیدار کنند،

پس آنها را به کفر و ضلالت خود بگذار که به بازیچه دنیا دل بازند تا با روزی که وعده عذاب آنهاست رو به رو شوند.

so leave them alone to plunge and play, until they encounter the day which they are promised;

پھر انہیں چھوڑ دو کہ وہ بیہودہ باتوں اور کھیل میں لگے رہیں یہاں تک کہ وہ دن دیکھ لیں جس کا ان سے وعدہ کیا جاتا ہے

يَوْمَ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْدَاثِ سِرَاعًا كَأَنَّهُمْ إِلَى نُصُبٍ يُوفِضُونَ

روزی که شتابان از خاک بیرون آیند، گویی به سوی نشانه های نصب شده می دوند،

آن روزی که به سرعت سر از قبرها برآورده، گویی به سوی بتها (و نتیجه پرستش غیر خدا) می‌شتابند.

the day when they shall rush from their graves, as if they were hurrying to a raised flag,

جس دن وہ دوڑتے ہوئے قبروں سے نکل پڑیں گے گویا کہ وہ ایک نشان کی طرف دوڑے چلے جارہے ہیں

خَاشِعَةً أَبْصَارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ ذَلِكَ الْيَوْمُ الَّذِي كَانُوا يُوعَدُونَ

درحالی که دیدگانشان [از شدت ترس] فرو افتاده، خواری و ذلت آنان را می پوشاند. این همان روزی است که همواره وعده داده می شدند.

در حالی که چشمهاشان (از هول و وحشت قیامت) به خواری فرو افتاده و ذلّت (کفر و عصیان) بر آنها احاطه کرده، این همان روزی است که به آنها وعده می‌دادند.

their eyes are humbled and they are covered with humiliation. such is the day that they were promised.

ان کی نگاہیں جھکی ہوں گی ان پر ذلت چھا رہی ہو گی یہی وہ دن ہے جس کا ان سے وعدہ کیا جاتا تھا

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

به نام خدا که رحمتش بی اندازه است و مهربانی اش همیشگی.

به نام خداوند بخشنده مهربان

In the name of Allah, Most Gracious, Most Merciful

شروع الله کا نام لے کر جو بڑا مہربان نہایت رحم والا ہے.

إِنَّا أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ أَنْ أَنذِرْ قَوْمَكَ مِن قَبْلِ أَن يَأْتِيَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

ما نوح را به سوی قومش فرستادیم که قوم خود را پیش از آنکه عذابی دردناکبه آنان رسد، بیم ده.

ما نوح را به سوی قومش (به رسالت) فرستادیم که قوم خود را (از قهر خدا) به اندرز و پند بترسان از آنکه بر آنان عذاب دردناک فرا رسد.

we sent noah to his nation, saying: `give warning to your nation before a painful punishment overtakes them. `

بے شک ہم نے نوح کو اس کی قوم کی طرف بھیجا تھا کہ اپنی قوم کو ڈرا اس سے پہلے کہ ان پر دردناک عذاب آ پڑے

قَالَ يَا قَوْمِ إِنِّي لَكُمْ نَذِيرٌ مُّبِينٌ

گفت: ای قوم من! همانا من شما را بیم دهنده ایآشکارم،

نوح گفت: ای قوم، من برای شما رسولی هستم که شما را با بیانی روشن از عذاب قهر خدا می‌ترسانم.

he said: `my nation, i am a clear warner for you.

اس نے کہا کہ اے میری قوم بے شک میں تمہارے لیے کھلم کھلا ڈرانے والا ہوں

أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاتَّقُوهُ وَأَطِيعُونِ

که خدا را بپرستید و از او پروا کنید و از من اطاعت نمایید،

(و از راه خیر خواهی به شما می‌گویم) که خدای را به یکتایی بپرستید و از او بترسید و پرهیزکار باشید و مرا پیروی کنید.

worship allah, fear him, and obey me.

کہ الله کی عبادت کرو اور اس سے ڈرو اور میرا کہا مانو

يَغْفِرْ لَكُم مِّن ذُنُوبِكُمْ وَيُؤَخِّرْكُمْ إِلَى أَجَلٍ مُّسَمًّى إِنَّ أَجَلَ اللَّهِ إِذَا جَاء لَا يُؤَخَّرُ لَوْ كُنتُمْ تَعْلَمُونَ

تا خدا گناهانتان را بیامرزد و شما را تا زمانی معین مهلت دهد. اگر آگاهی داشته باشید [توجه خواهید کرد که] بی تردید هنگامی که اجل خدایی فرا رسد، تأخیر نخواهد داشت.

تا خدا به لطف و کرم از گناهان شما در گذرد و اجلتان را تا وقت (عمر طبیعی) معیّن به تأخیر افکند، که اجل الهی چون وقتش فرا رسد اگر بدانید دگر هیچ تأخیر نیفتد.

he will forgive you your sins and respite you till an appointed term. when the term of allah arrives it cannot be deferred; if you but knew. `

وہ تمہارے لیے تمہارے گناہ بخش دے گا اور تمہیں ایک وقت مقرر تک مہلت دے گا بے شک الله کا وقت ٹھیرایا ہوا ہے جب آجائے گا تو اس میں تاخیر نہ ہوگی کا ش تم جانتے

قَالَ رَبِّ إِنِّي دَعَوْتُ قَوْمِي لَيْلًا وَنَهَارًا

گفت: پروردگارا! همانا قوم خود را شب و روز [به آیین توحید] دعوت کردم،

(و او به درگاه خدا نالید و) گفت: بارالها، من قوم خود را شب و روز دعوت کردم.

`my lord, ` said he, `night and day i have called my nation,

کہا اے میرے رب میں نے اپنی قوم کو رات اور دن بلایا

فَلَمْ يَزِدْهُمْ دُعَائِي إِلَّا فِرَارًا

ولی دعوت من جز بر فرارشان نیفزود،

اما دعوت و نصیحتم جز بر فرار و اعراض آنها نیفزود.

but my call has only increased them in running away.

پھر وہ میرے بلانے سے اوربھی زيادہ بھاگتے رہے

وَإِنِّي كُلَّمَا دَعَوْتُهُمْ لِتَغْفِرَ لَهُمْ جَعَلُوا أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ وَاسْتَغْشَوْا ثِيَابَهُمْ وَأَصَرُّوا وَاسْتَكْبَرُوا اسْتِكْبَارًا

و من هرگاه آنان را دعوت کردم تا آنان را بیامرزی، انگشتان خود را در گوش هایشان کردند و جامه هایشان را به سر کشیدند و بر انکار خود پافشاری ورزیدند و به شدت تکبّر کردند،

و هر چه آنان را به مغفرت و آمرزش تو خواندم انگشت بر گوش نهادند و جامه به رخسار افکندند (تا مرا نبینند و سخنم را نشنوند) و (بر کفر) اصرار و لجاج ورزیدند و سخت راه تکبر و نخوت پیمودند.

each time i called them so that you might forgive them, they thrust their fingers in their ears and wrapped themselves in their garments, and persisted becoming very proud.

اور بے شک جب کبھی میں نے انہیں بلایا تاکہ تو انہیں معاف کر دے تو انہوں نے اپنی انگلیاں اپنے کانوں میں رکھ لیں اور انہوں نے اپنے کپڑے اوڑھ لیے اور ضد کی اوربہت بڑا تکبر کیا

ثُمَّ إِنِّي دَعَوْتُهُمْ جِهَارًا

آن گاه آنان را آشکارا دعوت کردم،

باز هم آنها را به صدای بلند دعوت کردم.

i called to them clearly,

پھر میں نے انہیں کھلم کھلا بھی بلایا

ثُمَّ إِنِّي أَعْلَنتُ لَهُمْ وَأَسْرَرْتُ لَهُمْ إِسْرَارًا

سپس آشکار و پنهان آنان را خواندم.

و آن گاه آشکار و علنی خواندم و در خلوت و پنهانی خواندم (به هیچ وجه اثری نکرد).

and indeed, i spoke to them both publicly and in secret:

پھر میں نے انہیں علانیہ بھی کہا اور مخفی طور پر بھی کہا

فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا

پس [به آنان] گفتم: از پروردگارتان آمرزش بخواهید که او همواره بسیار آمرزنده است.

باز گفتم: به درگاه خدای خود توبه کنید و آمرزش طلبید که او بسیار خدای آمرزنده‌ای است.

"ask for forgiveness of your lord," i said. "surely, he is the forgiver.

پس میں نے کہا اپنے رب سے بخشش مانگو بے شک وہ بڑا بخشنے والا ہے

يُرْسِلِ السَّمَاء عَلَيْكُم مِّدْرَارًا

تا بر شما از آسمان باران پی در پی و با برکت فرستد،

تا باران آسمان بر شما فراوان نازل کند.

he will let loose the sky upon you in abundance

وہ آسمان سے تم پر (موسلا داھار) مینہ برسائے گا

وَيُمْدِدْكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ وَيَجْعَل لَّكُمْ جَنَّاتٍ وَيَجْعَل لَّكُمْ أَنْهَارًا

و شما را با اموال و فرزندان یاری کند، و برایتان باغ ها و نهرها قرار دهد،

و شما را به مال بسیار و پسران متعدد مدد فرماید و باغهای خرّم و نهرهای جاری به شما عطا کند.

and give to you wealth and sons, and provide you with gardens and rivers.

اور مال اور اولاد سے تمہاری مدد کرے گا اور تمہارے لیے باغ بنادے گا اور تمہارے لیے نہریں بنا دے گا

مَّا لَكُمْ لَا تَرْجُونَ لِلَّهِ وَقَارًا

شما را چه شده که [ربوبیت خدا را نفی کرده و در نتیجه از بندگی اش دست برداشته و] به عظمت و بزرگی خدا امید ندارید؟

چرا شما مردم خدای را به عظمت و وقار باور ندارید؟

what is the matter with you that you do not want the greatness of allah,

تمہیں کیا ہو گیا تم الله کی عظمت کا خیال نہیں رکھتے

وَقَدْ خَلَقَكُمْ أَطْوَارًا

در حالی که شما را مرحله به مرحله [خاک، نطفه، علقه، مضغه، گوشت، استخوان و...] آفریده است

و حال آنکه او شما را (از نطفه‌ای) به انواع خلقت و اطوار گوناگون (ارمتب آدمیّت) بیافرید.

he has created you by stages!

حالانکہ اس نے تمہیں کئی طرح سے بنا یا ہے

أَلَمْ تَرَوْا كَيْفَ خَلَقَ اللَّهُ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ طِبَاقًا

آیا ندانسته اید که خدا هفت آسمان را چگونه بر فراز یکدیگر آفرید؟

آیا ندیدید که خدا چگونه هفت آسمان را به طبقاتی (بسیار منظم و محکم) خلق کرد،

have you not seen how allah created the seven heavens one above the other,

کیا تم نہیں دیکھتے کہ الله نے سات آسمان اوپر تلے (کیسے) بنائے ہیں

وَجَعَلَ الْقَمَرَ فِيهِنَّ نُورًا وَجَعَلَ الشَّمْسَ سِرَاجًا

و ماه را در میان آنها روشنی بخش، و خورشید را چراغ فروزان قرار داد،

و در آن آسمانها ماه شب را فروغی تابان و خورشید روز را چراغی فروزان ساخت؟

setting in them the moon as a light and the sun as a lantern?

اوران میں چاند کو چمکتا ہوا بنایا اور آفتاب کو چراغ بنا دیا

وَاللَّهُ أَنبَتَكُم مِّنَ الْأَرْضِ نَبَاتًا

و خدا شما را از زمین [مانند] گیاهی رویانید،

و خدا شما را مانند نباتات مختلف از زمین برویانید.

allah has caused you to grow out of the earth,

اور الله ہی نے تمہیں زمین میں سے ایک خاص طور پر پیدا کیا

ثُمَّ يُعِيدُكُمْ فِيهَا وَيُخْرِجُكُمْ إِخْرَاجًا

سپس شما را در آن باز می گرداند و باز به صورتی ویژه بیرون می آورد،

آن گاه بار دیگر (پس از مرگ) به زمین باز گرداند و دیگر بار هم شما را (از خاک به روز حساب) برانگیزد.

and to it he will return you. then, he will bring you forth.

پھر وہ تمہیں اسی میں لوٹائے گا اور اسی میں سے (پھر) باہر نکالے گا

وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ بِسَاطًا

و خدا زمین را برای شما فرشی گسترده قرار داد،

و خدا زمین را برای شما چون بساط (پرنعمت) بگسترانید.

allah has made the earth spread out for you

اور الله ہی نے تمہارے لیے زمین کو فرش بنایا ہے

لِتَسْلُكُوا مِنْهَا سُبُلًا فِجَاجًا

تا از راه ها و جاده های وسیع آن [هر جا که خواستید] بروید؟

تا در زمین راههای مختلف وسیع بپیمایید.

so that you walk in its spacious paths." `

تاکہ تم اس کے کھلے راستوں میں چلو

قَالَ نُوحٌ رَّبِّ إِنَّهُمْ عَصَوْنِي وَاتَّبَعُوا مَن لَّمْ يَزِدْهُ مَالُهُ وَوَلَدُهُ إِلَّا خَسَارًا

نوح گفت: پروردگارا! آنان از من نافرمانی کردند و از کسانی [چون سردمداران کفر و متولیان بتخانه] پیروی نمودند که اموال و فرزندانشان جز خسارت و زیانی بر آنان نیفزود!

نوح گفت: پروردگارا (با این همه تبلیغ و دعوت و اتمام حجت باز) این قوم مرا مخالفت کردند و پیرو کسی (از ثروتمندان) شدند که او خود مال و فرزندش هم جز بر زیانش نیفزود.

noah said: `my lord, they have rebelled against me and followed he whose wealth and offspring increase him only in loss,

نوح نے کہا اے میرے رب بے شک انہوں نے میرا کہنا نہ مانا اور اس کو مانا جس کو اس کے مال اور اولاد نے نقصان کے سوا کچھ بھی فائد نہں دیا

وَمَكَرُوا مَكْرًا كُبَّارًا

و [این پیشوایان گمراهی، برای گمراه نگاه داشتن این مردم] نیرنگی بزرگ به کار گرفتند،

و (بر ضد من) بزرگترین مکر و حیله به کار بردند.

they have devised a mighty plot,

اور انہوں نے بڑی زبردست چال چلی

وَقَالُوا لَا تَذَرُنَّ آلِهَتَكُمْ وَلَا تَذَرُنَّ وَدًّا وَلَا سُوَاعًا وَلَا يَغُوثَ وَيَعُوقَ وَنَسْرًا

و گفتند: دست از معبودانتان بر ندارید، و هرگز [بت های] وَدّ و سواع و یغوث و یعوق و نسر را رها نکنید؛

و گفتند: هرگز خدایان خود را رها نکنید و به خصوص دست از پرستش (این پنج بت) ودّ و سواع و یغوث و یعوق و نسر هرگز برمدارید.

and said: `do not renounce your gods, do not leave waddan or suwa`an or yaghutha, or ya`uqa, or nasra. `

اور کہا تم اپنے معبودوں کوہرگز نہ چھوڑو اور نہ ودّ اور سواع اور یغوث اور یعوق اورنسرکو چھوڑو

وَقَدْ أَضَلُّوا كَثِيرًا وَلَا تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلَّا ضَلَالًا

همانا بسیاری را گمراه کردند. و [پروردگارا!] ستمکاران را جز گمراهی میفزا.

و آنها بسیاری از خلق را گمراه کردند، و تو ستمکاران را هیچ جز بر ضلالت و عذابشان میفزای.

and they have led many astray. (noah supplicated saying): `allah, do not increase the harmdoers except in error! `

اور انہوں نے بہتوں کو گمراہ کر دیا اور (اب آپ) ان ظالموں کی گمراہی اور بڑھا دیجیئے

مِمَّا خَطِيئَاتِهِمْ أُغْرِقُوا فَأُدْخِلُوا نَارًا فَلَمْ يَجِدُوا لَهُم مِّن دُونِ اللَّهِ أَنصَارًا

[همه آنان] به سبب گناهانشان غرق شدند و بی درنگ در آتشی درآورده شدند که [از آن] در برابر خدا برای خود یاورانی نیافتند،

آن قوم از کثرت کفر و گناه عاقبت به آب دریا غرق شدند و به آتش دوزخ در افتادند و جز خدا بر خود هیچ یار و یاری نیافتند.

so because of their sins they were drowned and admitted into the fire. they found none to help them other than allah.

وہ اپنے گناہوں کے سبب سے غرق کر دیئے گئے پھر دوزخ میں داخل کیے گئے پس انہوں نے اپنے لیے سوائے الله کے کوئی مددگار نہ پایا

وَقَالَ نُوحٌ رَّبِّ لَا تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ مِنَ الْكَافِرِينَ دَيَّارًا

و نوح گفت: پروردگارا! هیچ یک از کافران را بر روی زمین باقی مگذار

و نوح عرض کرد: پروردگارا از این کافران دیّاری بر روی زمین باقی مگذار.

and noah (supplicated) saying: `my lord, do not leave a single unbeliever upon the earth.

اور نوح نے کہا اے میرے رب زمین پر کافروں میں سے کوئی رہنے والا نہ چھوڑ

إِنَّكَ إِن تَذَرْهُمْ يُضِلُّوا عِبَادَكَ وَلَا يَلِدُوا إِلَّا فَاجِرًا كَفَّارًا

که اگر آنان را باقی گذاری، بندگانت را گمراه می کنند و جز نسلی بدکار و ناسپاس زاد و ولد نمی کنند.

که اگر از آنها هر که را باقی گذاری بندگان (پاک با ایمان) تو را گمراه می‌کنند و فرزندی هم جز بدکار و کافر از آنان به ظهور نمی‌رسد.

surely, if you leave them they will mislead your worshipers and father none but the immoral, and unbelievers.

اگر تو نے ان کو چھوڑ دیا تو تیرے بندوں کو گمراہ کریں گے اور نسل بھی جو ہو گی تو فاجر اور کافر ہی ہو گی

رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِمَن دَخَلَ بَيْتِيَ مُؤْمِنًا وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَلَا تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلَّا تَبَارًا

پروردگارا! مرا و پدر و مادرم را و هر کس که با ایمان به خانه ام درآید و همه مردان و زنان با ایمان را بیامرز، و ستمکاران را جز هلاکت میفزای.

بار الها، مرا و پدر و مادر من و هر که با ایمان به خانه (یا به کشتی) من داخل شود و همه مردان و زنان با ایمان عالم را ببخش و بیامرز و ستمکاران را جز بر هلاک و عذابشان میفزای.

forgive me, my lord, and my parents, and whosoever seeks refuge in my house as a believer, and the believers men and women alike, and do not increase the harmdoers except in ruin! `

اے میرے رب مجھے اور میرے ماں باپ کو بخش دے اور اس کی جو میرے گھر میں ایماندار ہو کر داخل ہوجائے اور ایماندار مردوں اور عورتوں کو اور ظالموں کو تو بربادی کے سوا اور کچھ زیادہ نہ کر

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

به نام خدا که رحمتش بی اندازه است و مهربانی اش همیشگی.

به نام خداوند بخشنده مهربان

In the name of Allah, Most Gracious, Most Merciful

شروع الله کا نام لے کر جو بڑا مہربان نہایت رحم والا ہے.

قُلْ أُوحِيَ إِلَيَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِّنَ الْجِنِّ فَقَالُوا إِنَّا سَمِعْنَا قُرْآنًا عَجَبًا

بگو: به من وحی شده که گروهی از جنّ [به قرآن] گوش دادند و گفتند: همانا ما قرآن شگفت آوری شنیدیم،

(ای رسول ما) بگو: مرا وحی رسیده که گروهی از جنّیان (آیات قرآن را هنگام قرائت من) استماع کرده‌اند و پس از شنیدن گفته‌اند که ما از قرآن آیات عجیبی شنیدیم.

say: `it is revealed to me that a party of jinn listened then said: "we have indeed heard a wonderful koran,

کہہ دو کہ مجھے اس بات کی وحی آئی ہے کہ کچھ جن (مجھ سے قرآن پڑھتے) سن گئے ہیں پھر انہوں نے (اپنی قوم سے) جا کر کہہ دیا کہ ہم نے عجیب قرآن سنا ہے

يَهْدِي إِلَى الرُّشْدِ فَآمَنَّا بِهِ وَلَن نُّشْرِكَ بِرَبِّنَا أَحَدًا

که به سوی راه راست هدایت می کند، پس به آن ایمان آوردیم و هرگز احدی را شریک پروردگارمان قرار نخواهیم داد،

که به راه خیر و صلاح هدایت می‌کند، بدین سبب ما به آن ایمان آورده و دیگر هرگز به خدای خود مشرک نخواهیم شد.

that guides to the right path. we believe in it and we will not associate anyone with our lord.

جو نیکی کی طرف رہنمائی کرتا ہے سو ہم اس پر ایمان لائے ہیں اور ہم اپنے رب کا کسی کو شریک نہ ٹھیرائیں گے

وَأَنَّهُ تَعَالَى جَدُّ رَبِّنَا مَا اتَّخَذَ صَاحِبَةً وَلَا وَلَدًا

و [این حقایق را اعتراف و اقرار می کنیم:] اینکه برتر و بلند است عظمت پروردگارمان، و او هرگز برای خود همسری و فرزندی نگرفته است،

و همانا بسیار بلند مرتبه است شأن و اقتدار پروردگار ما، او همجفت و فرزندی هرگز نگرفته (و از این آلایشهای جسمانی پاک و مبرّا) است.

he exalted be the majesty of our lord, who has neither taken to himself a wife, nor a son!

اورہمارے رب کی شان بلند ہے نہ اس کی کوئی بیوی ہے اور نہ بیٹا

وَأَنَّهُ كَانَ يَقُولُ سَفِيهُنَا عَلَى اللَّهِ شَطَطًا

و اینکه سبک مغز و نادان ما همواره درباره خدا سخنی دور از حق می گفت [که او دارای همسر و فرزند است!]

و البته سفیهان و بی‌خردان ما به خدا دروغ می‌بستند (که به او فرزندی مسیح و عزیر و فرشتگان را نسبت دادند).

the ignorant fool among us has spoken outrageously against allah,

اور ہم میں سے بعض بے وقوف ہیں جو الله پر جھوٹی باتیں بنایا کرتے تھے

وَأَنَّا ظَنَنَّا أَن لَّن تَقُولَ الْإِنسُ وَالْجِنُّ عَلَى اللَّهِ كَذِبًا

و اینکه گمان می کردیم، هرگز انس و جن بر خدا دروغ نمی بندند،

و ما چنین می‌پنداشتیم که هرگز هیچ قومی از جنّ و انس بر خدای متعال دروغ و افترا نخواهد گفت.

we never thought that either human or jinn would ever tell a lie against allah!" `

اور ہمیں خیال تھا کہ انسان اور جن الله پر ہرگز چھوٹ نہ بولیں گے

وَأَنَّهُ كَانَ رِجَالٌ مِّنَ الْإِنسِ يَعُوذُونَ بِرِجَالٍ مِّنَ الْجِنِّ فَزَادُوهُمْ رَهَقًا

و اینکه مردانی از آدمیان به مردانی از جن پناه می بردند، پس [مردان جن] بر طغیان و تباهی آنان افزودند،

و همانا مردانی از نوع بشر به مردانی از گروه جنّ پناه می‌بردند (و خود را در بیابانها به جنّیان می‌سپردند) و جنّیان بر غرور و جهل آنها سخت می‌افزودند (آیه چنین تفسیر شده که زمان جاهلیّت عرب در بیابان پناه به بزرگ جنّیان آنجا می‌برد تا ایمن باشد آن‌گاه آسوده می‌خفت و مال و جانش به خطر می‌افتاد).

but there were certain men from mankind who would take refuge with certain males from the jinn and they increased them in tyranny.

اورکچھ آدمی جنوں کے مردوں سے پناہ لیاکرتے تھے سو انہوں نے ان کی سرکشی اور بڑھا دی

وَأَنَّهُمْ ظَنُّوا كَمَا ظَنَنتُمْ أَن لَّن يَبْعَثَ اللَّهُ أَحَدًا

و مردانی از انس پنداشتند چنان که شما [جنیان] پنداشتید که خدا هرگز کسی را [به نبوّت] برنمی انگیزد!

و آنها هم مانند شما (آدمیان گروهی کافر شده و) گمان کردند که خدا احدی را (به قیامت) زنده نخواهد کرد.

like you, they thought that allah would never raise the dead.

اور وہ بھی سمجھے ہوئے تھے جیسا کہ تم نے سمجھ رکھا ہے کہ الله ہر گز کسی کو (رسول بنا کر) نہ بھیجحے گا

وَأَنَّا لَمَسْنَا السَّمَاء فَوَجَدْنَاهَا مُلِئَتْ حَرَسًا شَدِيدًا وَشُهُبًا

و اینکه [برای کسب خبر] به آسمان نزدیک شدیم، پس آن را پر از نگهبانان نیرومند و تیرهای شهاب یافتیم،

و جنّیان گفتند ما به آسمان بر شدیم (تا اسرار وحی را استراق کنیم) لیکن یافتیم که آنجا فرشته نگهبان با قدرت و تیر شهاب آتشبار فراوان است.

(the jinn continued saying): "we made our way towards heaven, but we found it filled with stern guards and a flame.

اور ہم نے آسمان کو ٹٹولا تو ہم نے اسے سخت پہروں اور شعلوں سے بھرا ہو ا پایا

وَأَنَّا كُنَّا نَقْعُدُ مِنْهَا مَقَاعِدَ لِلسَّمْعِ فَمَن يَسْتَمِعِ الْآنَ يَجِدْ لَهُ شِهَابًا رَّصَدًا

و اینکه ما در آسمان برای شنیدن [خبرهای ملکوتی و سخنان فرشتگان] در نشست گاه هایی می نشستیم، ولی اکنون هر که بخواهد استراق سمع کند، شهابی را در کمین خود می یابد!

و ما (پیش از نزول قرآن) در کمین شنیدن سخنان آسمانی و اسرار وحی می‌نشستیم اما اینک هر که (از اسرار وحی الهی) سخنی بخواهد شنید تیر شهاب در کمینگاه اوست.

there, we would sit to eavesdrop, but now an eavesdropper finds a flame in wait for him.

اورہم نے اس کے ٹھکانوں میں سننے کے لیے بیٹھا کرتے تھے پس جو کوئی اب کان دھرتا ہے تو وہ اپنے لیے ایک انگارہ تاک لگانے ہوئے پاتا ہے

وَأَنَّا لَا نَدْرِي أَشَرٌّ أُرِيدَ بِمَن فِي الْأَرْضِ أَمْ أَرَادَ بِهِمْ رَبُّهُمْ رَشَدًا

و اینکه ما نمی دانیم آیا درباره کسانی که در زمین هستند گزند و شری خواسته شده یا پروردگارشان برای آنان هدایت خواسته است؟

و ما هنوز نمی‌دانیم که آیا عاقبت برای مردم زمین (با این مذاهب و اعمال مختلف که دارند) شرّ و فساد خواسته‌اند یا که خدای آنها بر هدایت آنان رشد و خیر و صلاح آنها را منظور دارد؟

and so we do not know whether evil is intended for those on earth, or whether their lord intends to guide them.

اورہم نہیں جانتے کہ زمین والوں کے ساتھ نقصان کا ارادہ کیا گیا ہےیا ان کی نسبت ان کے رب نےراہ راست پر لانے کا ارادہ کیا ہے

وَأَنَّا مِنَّا الصَّالِحُونَ وَمِنَّا دُونَ ذَلِكَ كُنَّا طَرَائِقَ قِدَدًا

واینکه از ما برخی شایسته وبرخی غیر شایسته اند، [و] ما بر مذاهب گوناگون ومتفاوتی هستیم،

و همانا برخی از ما صالح و نیکوکار هستیم و برخی بر خلاف آن، عقیده و اعمال ما هم بسیار متفرق و مختلف است.

some of us are righteous, but some are otherwise, we are sects that differ.

اور کچھ تو ہم میں سے نیک ہیں اور کچھ اور طرح کے ہم بھی مختلف طریقوں پر تھے

وَأَنَّا ظَنَنَّا أَن لَّن نُّعجِزَ اللَّهَ فِي الْأَرْضِ وَلَن نُّعْجِزَهُ هَرَبًا

و اینکه ما یقین داریم که هرگز نمی توانیم خدا را در زمین عاجز و درمانده کنیم و هرگز نمی توانیم [با گریختن و فرار] از دسترس قدرت او بیرون رویم،

و ما چنین دانسته‌ایم که هرگز در زمین بر قدرت خدا غلبه و از محیط اقتدارش فرار نتوانیم کرد.

we know that we cannot frustrate allah in the earth, nor can we frustrate him by flight.

اور بے شک ہم نے سمجھ لیا ہے کہ ہم الله کو زمین میں کبھی عاجز نہ کر سکیں گے اور نہ ہی ہم بھاگ کر عاجز کر سکیں گے

وَأَنَّا لَمَّا سَمِعْنَا الْهُدَى آمَنَّا بِهِ فَمَن يُؤْمِن بِرَبِّهِ فَلَا يَخَافُ بَخْسًا وَلَا رَهَقًا

و اینکه چون هدایت قرآن را شنیدیم به آن ایمان آوردیم؛ زیرا کسی که به پروردگارش ایمان آورد نه از کاسته شدن ثواب می ترسد و نه از اینکه عذاب و سختی و مشقت و رنج او را احاطه کند،

و ما چون به سخنان هدایت (یعنی آیات قرآن) گوش فرا دادیم (برخی) ایمان آوردیم و هر که به خدای خود ایمان آورد دیگر از نقصان خیر و ثواب و از احاطه رنج و عذاب بر خود هیچ نترسد.

when we heard the guidance, we believed in it, and whosoever believes in his lord shall fear neither shortage nor injustice.

اور جب ہم نے ہدایت کی بات سنی تو ہم اس پر ایمان لے آئے پھر جو اپنے رب پر ایمان لے لآیا تو نہ اسے نقصان کا ڈر رہے گا اور نہ ظلم کا

وَأَنَّا مِنَّا الْمُسْلِمُونَ وَمِنَّا الْقَاسِطُونَ فَمَنْ أَسْلَمَ فَأُوْلَئِكَ تَحَرَّوْا رَشَدًا

و اینکه گروهی از ما تسلیم [فرمان ها و احکام] خدایند، و برخی منحرف اند، پس کسانی که تسلیم شدند در صدد یافتن حقیقت و راه مستقیم اند،

و از ما جنّیان هم بعضی مسلمان و بی‌آزار و برخی کافر و ستمکارند، و آنان که اسلام آوردند راستی به راه رشد و صواب شتافتند.

some of us have surrendered (muslims) and some of us have deviated. those who surrendered sought the right path,

اور کچھ تو ہم میں سے فرمانبردار ہیں اور کچھ نافرمان پس جوکوئی فرمانبردار ہو گیا سو ایسے لوگوں نے سیدھا راستہ تلاش کر لیا

وَأَمَّا الْقَاسِطُونَ فَكَانُوا لِجَهَنَّمَ حَطَبًا

ولی منحرفان هیزم دوزخ اند،

و اما ستمکاران ما هیزم بر آتش جهنّم گردیدند.

but those who have deviated shall become the fuel of gehenna (hell).

اور لیکن جو ظالم ہیں سو وہ دوزح کا ایندھن ہوں گے

وَأَلَّوِ اسْتَقَامُوا عَلَى الطَّرِيقَةِ لَأَسْقَيْنَاهُم مَّاء غَدَقًا

و اگر [انس و جن] بر طریقه حق پایداری کنند حتماً آنان را از آب فراوانی سیراب خواهیم کرد،

و اگر بر طریقه (اسلام و ایمان) پایدار بودند آب (علم و رحمت و رزق) فراوان نصیبشان البته می‌گردانیدیم.

if they had followed the path we would give to them abundant water to drink,

اور اگر (مکہ والے) سیدھے راستے پر قائم رہتے تو ہم ان کو با افراط پانی سے سیراب کرتے

لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ وَمَن يُعْرِضْ عَن ذِكْرِ رَبِّهِ يَسْلُكْهُ عَذَابًا صَعَدًا

تا آنان را در زمینه فراوانی نعمت بیازماییم و کسی که از یاد پروردگارش روی برگرداند، او را در عذابی بسیار سخت و روز افزون درخواهد آورد،

تا به آن نعمت آنها را امتحان و آزمایش کنیم، و هر که از یاد خدای خود اعراض کند خدا او را به عذابی بسیار سخت درآورد.

and tested them with it. and whosoever turns away from his lord`s remembrance, he will hurl him into a stern punishment.

تاکہ اس (ارزانی) میں ان کا امتحان کریں اورجس نے اپنے رب کی یاد سے منہ موڑا تو وہ اسے سخت عذاب میں ڈالے گا

وَأَنَّ الْمَسَاجِدَ لِلَّهِ فَلَا تَدْعُوا مَعَ اللَّهِ أَحَدًا

و مساجد ویژه خداست، پس هیچ کس را با خدا مپرستید،

و مساجد مخصوص (پرستش ذات یکتای) خداست پس نباید با خدا احدی غیر او را پرستش کنید.

mosques belong to allah, so do not call to anyone else, other than allah.

اوربے شک مسجدیں الله کے لیے ہیں پس تم الله کے ساتھ کسی کو نہ پکارو

وَأَنَّهُ لَمَّا قَامَ عَبْدُ اللَّهِ يَدْعُوهُ كَادُوا يَكُونُونَ عَلَيْهِ لِبَدًا

و اینکه هنگامی که بنده خدا [محمّد] برمی خاست تا خدا را عبادت کند [از جنیان به اندازه ای به سویش هجوم می بردند که] نزدیک بود جمعیت انبوه و متراکمی بر سر او بریزد،

و چون بنده خاصّ خدا (محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم) قیام کرد و خدا را می‌خواند طایفه جنّیان (برای استماع قرآن) چنان گرد او ازدحام کردند که نزدیک بود بر سر هم فرو ریزند.

when the worshiper of allah stood supplicating to him, they swarmed around him (prophet muhammad).

اورجب الله کا بندہ (نبی) اس کو پکارنے کھڑا ہوتا ہے تو لوگ اس پر جھمگٹا کرنے لگتے ہیں

قُلْ إِنَّمَا أَدْعُو رَبِّي وَلَا أُشْرِكُ بِهِ أَحَدًا

بگو: من فقط پروردگارم را می پرستم، و هیچ کس را شریک او قرار نمی دهم.

بگو: من تنها خدای خود را می‌پرستم و هرگز احدی را با او شریک نمی‌گردانم.

say: `i supplicate only to my lord and i do not associate any with him. `

کہہ دو میں تو اپنے رب ہی کو پکارتا ہوں اور اس کے ساتھ کسی کوبھی شریک نہیں کرتا

قُلْ إِنِّي لَا أَمْلِكُ لَكُمْ ضَرًّا وَلَا رَشَدًا

بگو: من اختیار زیان و هدایتی را برای شما ندارم.

و باز بگو: من مالک و قادر بر خیر و شرّ شما نیستم.

say: `indeed, i possess no power over you, either for harm or for guidance. `

کہہ دو میں نہ تمہارے کسی ضرر کا اختیار رکھتا ہوں اورنہ کسی بھلائی کا

قُلْ إِنِّي لَن يُجِيرَنِي مِنَ اللَّهِ أَحَدٌ وَلَنْ أَجِدَ مِن دُونِهِ مُلْتَحَدًا

بگو: [اگر از او نافرمانی کنم] هرگز کسی در برابر [عذاب] خدا مرا پناه نمی دهد، و هرگز پناهگاهی غیر او نمی یابم.

باز بگو که (اگر خدا بر من قهر و غضب کند) ابدا کسی مرا از (قهر) خدا در پناه نتواند گرفت و به غیر او هیچ گریز گاهی هرگز نخواهم یافت.

say: `none shall protect me from allah, and other than him, i will find no refuge,

کہہ دو مجھے الله سے کوئی نہیں بچا سکے گا اور نہ مجھے اس کے سوا پناہ ملے گی

إِلَّا بَلَاغًا مِّنَ اللَّهِ وَرِسَالَاتِهِ وَمَن يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَإِنَّ لَهُ نَارَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا

[وظیفه من] فقط رساندن [برنامه های سعادت بخش] از سوی خدا و [رساندن] پیام های اوست. و آنان که از خدا و پیامبرش نافرمانی کنند، مسلماً آتش دوزخ برای آنان است و در آن جاودانه و همیشگی اند.

تنها مأمن و پناه من ابلاغ احکام خدا و رسانیدن پیغام الهی است، و آنان که نافرمانی خدا و رسول او کنند البته کیفرشان آتش دوزخ است که در آن تا ابد مخلّد باشند.

except a deliverance from allah and his messages. he who disobeys allah and his messenger, for him is the fire of gehenna, which he will be in for ever.

مگر الله کا پیغام اور اس کا حکم پہنچانا ہے اور جو کوئی الله اوراس کے رسول کی نافرمانی کرے گا تو اس کے لیے دوزخ کی آگ ہے جس میں وہ سدا رہے گا

حَتَّى إِذَا رَأَوْا مَا يُوعَدُونَ فَسَيَعْلَمُونَ مَنْ أَضْعَفُ نَاصِرًا وَأَقَلُّ عَدَدًا

[اینان همواره شما را ضعیف و ناتوان و بی یار می شمارند] تا زمانی که آنچه را [از عذاب] وعده داده می شوند ببینند، پس به زودی آگاه می شوند چه کسی یاورش ناتوان تر و نفراتش کمتر است؟

(ای رسول، کافران را رها کن) تا روزی که عذاب موعود خود را به چشم ببینند، آن زمان خواهند دانست که (تو و آنها) کدامتان یارانش ضعیف و ناتوان‌تر و سپاهش کمتر است؟

when they see that which they were promised they shall know who is weaker in helpers and fewer in numbers.

یہاں تک کہ جب وہ (عذاب) دیکھیں گے جس کا ان سے وعدہ کیا جاتا ہے تو وہ جان لیں گے کہ کس کے مددگار کمزور اور شمار میں کم ہیں

قُلْ إِنْ أَدْرِي أَقَرِيبٌ مَّا تُوعَدُونَ أَمْ يَجْعَلُ لَهُ رَبِّي أَمَدًا

بگو: نمی دانم آیا آنچه را وعده داده می شوید نزدیک است یا پروردگارم برای آن زمانی طولانی قرار خواهد داد؟

بگو: من خود ندانم که عذاب موعود شما وقتش نزدیک است یا خدا تا آن روز مدتی (بسیار) قرار داده است.

say: `i do not know whether that which you are promised is near, or whether my lord will set for it a time.

کہہ دو مجھے خبر نہیں جس کا تم سے وعدہ کیا گیا ہے وہ قریب ہے یا اس کے لیے میرا رب کوئی مدت ٹھیراتا ہے

عَالِمُ الْغَيْبِ فَلَا يُظْهِرُ عَلَى غَيْبِهِ أَحَدًا

[او] دانای غیب است و هیچ کس را بر غیب خود آگاه نمی کند؛

او دانای غیب عالم است و هیچ کس را بر غیب خود آگاه نمی‌کند.

he is the knower of the unseen and does not disclose his unseen to anyone,

وہ غیب جاننے والا ہے اپنے غائب کی باتوں پر کسی کو واقف نہیں کرتا

إِلَّا مَنِ ارْتَضَى مِن رَّسُولٍ فَإِنَّهُ يَسْلُكُ مِن بَيْنِ يَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ رَصَدًا

مگر پیامبرانی را که [برای آگاه شدن از غیب] برگزیده است، پس نگهبانانی [برای محافظت از آنان] از پیش رو و پشت سرشان می گمارد

مگر آن کس را که به پیامبری برگزیده است که فرشتگان را از پیش رو و پشت سر او می‌فرستد (تا اسرار وحی را شیاطین به سرقت گوش نربایند).

except only to a messenger that he has chosen, and he sends guardians before him and behind him,

مگر اپنے پسندیدہ رسول کو پھراس کے آگے اور پیچھے محافظ مقرر کر دیتا ہے

لِيَعْلَمَ أَن قَدْ أَبْلَغُوا رِسَالَاتِ رَبِّهِمْ وَأَحَاطَ بِمَا لَدَيْهِمْ وَأَحْصَى كُلَّ شَيْءٍ عَدَدًا

تا مشخص کند که پیام های پروردگارشان را [به طور کامل به مردم] رسانده اند و او به آنچه نزد آنان است احاطه دارد، و همه چیز را از جهت عدد، شماره و احصا کرده است.

تا بداند (و معلوم سازد) که آن رسولان پیغامهای پروردگار خود را به خلق کاملا رسانیده‌اند، و البته خدا به آنچه نزد رسولان است احاطه کامل دارد و به شماره هر چیز در عالم به خوبی آگاه است.

so that he may know that they have delivered the messages of their lord and he encompasses all that is with them, and he has counted everything in numbers. `

تاکہ وہ بظاہر جان لے کہ انہوں نے اپنے رب کے پیغامات پہنچا دیے اور الله نے تمام کاموں کو اپنے قبضے میں کر رکھا ہے ارواس نے ہر چیز کی گنتی شمار کر رکھی ہے

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

به نام خدا که رحمتش بی اندازه است و مهربانی اش همیشگی.

به نام خداوند بخشنده مهربان

In the name of Allah, Most Gracious, Most Merciful

شروع الله کا نام لے کر جو بڑا مہربان نہایت رحم والا ہے.

يَا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ

ای جامه بر خود پیچیده!

الا ای رسولی که در جامه (فکرت و خاموشی) خفته‌ای.

o you (prophet muhammad) wrapped,

اے چادر اوڑھنے والے

قُمِ اللَّيْلَ إِلَّا قَلِيلًا

شب را جز اندکی [که ویژه استراحت است، برای عبادت] برخیز؛

(هان) شب را (به نماز و طاعت خدا) برخیز مگر کمی.

rise (to pray) the night except a little;

رات کو قیام کر مگر تھوڑا ساحصہ

نِصْفَهُ أَوِ انقُصْ مِنْهُ قَلِيلًا

نصف [همه ساعات] شب [را به عبادت اختصاص ده] یا اندکی ازنصف بکاه،

که نصف یا چیزی کمتر از نصف باشد (به استراحت پرداز).

half the night, or a little less

آدھی رات یا اس میں سے تھوڑا ساحصہ کم کر دے

أَوْ زِدْ عَلَيْهِ وَرَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلًا

یا [مقداری] بر نصف بیفزا، و قرآن را شمرده و روشن و با تأمل و دقت بخوان.

یا چیزی بر نصف بیفزا و به تلاوت آیات قرآن با توجه کامل مشغول باش.

or a little more; and with recitation, recite the koran.

یا اس پر زیادہ کر دو اور قرآن کو ٹھہر ٹھہر کر پڑھا کرو

إِنَّا سَنُلْقِي عَلَيْكَ قَوْلًا ثَقِيلًا

به یقین ما به زودی گفتاری سنگین [چون آیات قرآن] به تو القا خواهیمکرد.

ما کلام بسیار سنگین (و گرانمایه قرآن) را بر تو القا می‌کنیم.

we are about to cast upon you a weighty word.

ہم عنقریب آپ پر ایک بھاری بات کا (بوجھ) ڈالنے والے ہیں

إِنَّ نَاشِئَةَ اللَّيْلِ هِيَ أَشَدُّ وَطْءًا وَأَقْوَمُ قِيلًا

بی تردید عبادت [ی که در دل] شب [انجام می گیرد] محکم تر و پایدارتر و گفتار در آن استوارتر و درست تر است.

البته نماز شب (و دعا و ناله سحر) بهترین شاهد اخلاص و صفای قلب و دعوی صدق ایمان است.

indeed, the first part of night is heavier in tread, and more upright in speech.

بےشک رات کا اٹھنا نفس کو خوب زیر کرتا ہے اور بات بھی صحیح نکلتی ہے

إِنَّ لَكَ فِي اَلنَّهَارِ سَبْحًا طَوِيلًا

تو را در روز [برای مشاغل فراوان معنوی و هدایت مردم و حل مشکلات نیازمندان،] رفت و آمدی طولانی است [پس ساعات شب برای عبادت فرصتی بهتر است.]

تو را روز روشن (در طلب روزی) وقت کافی و فرصت وسیع است.

you have by day prolonged occupations.

بے شک دن میں آپ کے لیے بڑا کام ہے

وَاذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ وَتَبَتَّلْ إِلَيْهِ تَبْتِيلًا

نام پروردگارت را [به زبان حال و قال] یاد کن [و از غیر او قطع امید نما] و فقط دل بر او بند.

و (دایم در شب و روز) نام خدا را یاد کن و به کلی از غیر او علاقه ببر و به او پرداز.

remember the name of your lord and dedicate yourself devoutly to him.

اور اپنے رب کا نام لیا کرو اور سب سے الگ ہو کر اسی کی طرف آ جاؤ

رَبُّ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ فَاتَّخِذْهُ وَكِيلًا

[همان که] پروردگار مشرق و مغرب [است] ، هیچ معبودی جز او نیست، پس او را وکیل و کارساز خود انتخاب کن،

همان خدای مشرق و مغرب عالم که جز او هیچ خدایی نیست او را بر خود وکیل و نگهبان اختیار کن.

he is the lord of the east and the west; there is no god except him. take him for your guardian.

وہ مشرق اور مغرب کا مالک ہے اس کے سوا اور کوئی معبود نہیں پس اسی کو کارساز بنا لو

وَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَاهْجُرْهُمْ هَجْرًا جَمِيلًا

و بر گفتار [و آزار] مشرکان شکیبا باش و از آنان به شیوه ای پسندیده دوری کن،

و بر طعن و یاوه‌گویی کافران و مکذّبان صبور و شکیبا باش و به طرزی نیکو (که مقتضای مدارا و حلم و بزرگواری است) از آنان دوری گزین.

bear patiently with what they say and with a fine abandonment forsake them.

اور کافروں کی باتوں پر صبر کرو اور انہیں عمدگی سے چھوڑ دو

وَذَرْنِي وَالْمُكَذِّبِينَ أُولِي النَّعْمَةِ وَمَهِّلْهُمْ قَلِيلًا

و مرا با تکذیب کنندگان توانگر و نازپرورده واگذار و آنان را اندکی مهلت ده،

و کار آن کافران مغرور نعمت و مال (حرام) را به من واگذار و اندک زمانی به آنها مهلت ده (تا وقت انتقام به زودی فرا رسد).

leave to me those who belie, those who lead a life of pleasure, and bear with them yet a little while.

اورمجھے اور جھٹلانے والے دولت مندوں کو چھوڑ دو اور انہیں تھوڑی سی مدت و مہلت دو

إِنَّ لَدَيْنَا أَنكَالًا وَجَحِيمًا

که حتماً [برای آنان] نزد ما [به کیفر اعمالشان] زنجیرهایی گران و آتشی به شدت شعلهور است،

که البته نزد ما غل و زنجیر عذاب و آتش دوزخ مهیّاست.

we have fetters (for them) and a blazing fire,

بے شک ہمارے پاس بیڑیاں اور جہنم ہے

وَطَعَامًا ذَا غُصَّةٍ وَعَذَابًا أَلِيمًا

و غذایی گلوگیر و عذابی دردناک است،

و طعامی که (از فرط غصه و اندوه) گلوگیر آنها می‌شود و عذاب دردناک بر آنهاست.

choking food and a painful punishment.

اور گلے میں اٹکنے والا کھانا اور دردناک عذاب

يَوْمَ تَرْجُفُ الْأَرْضُ وَالْجِبَالُ وَكَانَتِ الْجِبَالُ كَثِيبًا مَّهِيلًا

در روزی که زمین و کوه ها به لرزه درآیند، و کوه ها به صورت توده ای شن روان گردند!

آن روزی که زمین و کوهها به لرزه درآید و کوهها تلّ ریگی شود و چون موج روان گردد.

on the day when the earth with all its mountains quake and the mountains become heaps of shifting sand.

جس دن زمین اور پہاڑ لرزیں گے اور پہاڑ ریگ رواں کے تودے ہو جائیں گے

إِنَّا أَرْسَلْنَا إِلَيْكُمْ رَسُولًا شَاهِدًا عَلَيْكُمْ كَمَا أَرْسَلْنَا إِلَى فِرْعَوْنَ رَسُولًا

ما پیامبری که گواه بر [اعمال] شماست، به سویتان فرستادیم، همان گونه که به سوی فرعون، رسولی فرستادیم؛

ما به شما (امت آخر زمان) رسولی فرستادیم که شاهد اعمال (و حجت کامل) شماست چنانکه بر فرعون هم رسول فرستادیم.

indeed, we have sent to you a messenger as a witness over you, just as we sent a messenger to pharaoh.

ہم نے تمہاری طرف تم پر گواہی دینے والا ایک رسول بھیجا ہے کہ جس طرح فرعون کی طرف ایک رسول بھیجا تھا

فَعَصَى فِرْعَوْنُ الرَّسُولَ فَأَخَذْنَاهُ أَخْذًا وَبِيلًا

پس فرعون از آن رسول نافرمانی کرد، پس او را به عذابی سخت گرفتیم.

تا فرعون نافرمانی آن رسول کرد ما هم او را به قهر و انتقام سخت بگرفتیم.

pharaoh disobeyed our messenger, so we seized him remorselessly.

پھر فرعون نے اس رسول کی نافرمانی کی تو ہم نے اسے سخت پکڑ سے پکڑ لیا

فَكَيْفَ تَتَّقُونَ إِن كَفَرْتُمْ يَوْمًا يَجْعَلُ الْوِلْدَانَ شِيبًا

اگر امروز کفر بورزید، پس چگونه خود را [از عذاب] روزی که کودکان را پیر می کند، حفظ می نمایید؟!

پس اگر کافر شوید چگونه (از عذاب حق) نجات یابید در روزی که کودک از هول و سختی آن پیر شود؟

if you disbelieve, how will you guard yourself against the day that will make children gray haired,

پھر تم کس طرح بچو گے اگر تم نے بھی انکار کیا اس دن جو لڑکوں کو بوڑھا کر دے گا

السَّمَاء مُنفَطِرٌ بِهِ كَانَ وَعْدُهُ مَفْعُولًا

آسمان به سبب شدت و کوبندگی آن روز، درهم شکافته می شود و قطعاً وعده خدا شدنی است.

و آسمان از وحشت آن شکافته شود و وعده الهی به وقوع انجامد.

on which the heaven will split apart, and his promise is done.

اس دن آسمان پھٹ جائے گا اس کا وعدہ ہو کر رہے گا

إِنَّ هَذِهِ تَذْكِرَةٌ فَمَن شَاء اتَّخَذَ إِلَى رَبِّهِ سَبِيلًا

بی تردید این [قرآن] مایه تذکر و پند است، پس هر کس بخواهد راهی به سوی پروردگارش [باتکیه براین قرآن] برگزیند.

این آیات (قرآن) برای تذکر و یادآوری فرستاده شد تا هر که بخواهد راهی به سوی خدای خود پیش گیرد.

this is indeed a reminder. let whosoever will take the path to his lord.

بے شک یہ (قرآن) ایک نصیحت ہے پھر جو چاہے اپنے رب کی طرف آنے کا راستہ بنا لے

إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنَى مِن ثُلُثَيِ اللَّيْلِ وَنِصْفَهُ وَثُلُثَهُ وَطَائِفَةٌ مِّنَ الَّذِينَ مَعَكَ وَاللَّهُ يُقَدِّرُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ عَلِمَ أَن لَّن تُحْصُوهُ فَتَابَ عَلَيْكُمْ فَاقْرَؤُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ عَلِمَ أَن سَيَكُونُ مِنكُم مَّرْضَى وَآخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِي الْأَرْضِ يَبْتَغُونَ مِن فَضْلِ اللَّهِ وَآخَرُونَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَاقْرَؤُوا مَا تَيَسَّرَ مِنْهُ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنفُسِكُم مِّنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِندَ اللَّهِ هُوَ خَيْرًا وَأَعْظَمَ أَجْرًا وَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ

پروردگارت آگاه است که تو و گروهی از کسانی که با تواند، نزدیک به دو سوم شب و گاهی نیمی از آن و زمانی یک سومش را [برای عبادت و خواندن قرآن] برمی خیزد، و خدا شب و روز را [دقیق و منظم] اندازه گیری می کند، و برای او مشخص است که شما هرگز نمی توانید [به علت کوتاهی و بلندی شب در طول سال، دو سوم و نصف و یک سوم را دقیقاً] اندازه گیری کنید، پس [اندازه گیری دقیق را] بر شما بخشید؛ بنابراین آنچه را از قرآن برای شما میسر است بخوانید. او می داند که به زودی برخی از شما بیمار می شوند، و گروهی برای به دست آوردن رزق و روزی خدا در زمین سفر می کنند، و بعضی در راه خدا می جنگند؛ پس آنچه را از آن میسر است بخوانید و نماز را برپا دارید و زکات بپردازید و وام نیکو به خدا بدهید؛ و آنچه را از عمل خیر برای خود پیش می فرستید، آن را نزد خدا به بهترین صورت و بزرگ ترین پاداش خواهید یافت؛ و از خدا آمرزش بخواهید که خدا بسیار آمرزنده و مهربان است.

خدا به حال تو آگاه است که تو و جمعی هم از آنان که با تواند (اغلب) نزدیک دو ثلث یا نصف یا (لا اقل) ثلث شب را همیشه به طاعت و نماز می‌پردازید، و خدا (گردش) شب و روز را مقدّر می‌کند، خدا می‌داند که شما هرگز تمام ساعات شب را (به عبادت) ضبط نخواهید کرد لذا از شما (اوقات خواب و کارهای دیگر را) در گذشت تا هر چه (از شب را بی‌مشقت و) آسان است به تلاوت قرآن پردازید. خدا بر احوال شما آگاه است که برخی مریض و ناتوانند و برخی به سفر از کرم خدا روزی می‌طلبند و برخی در راه خدا به جنگ و جهاد مشغولند، پس در هر حال آنچه میسّر و آسان باشد به قرائت قرآن پردازید و نماز به پا دارید و زکات مالتان (به فقیران) بدهید و به خدا قرض نیکو دهید (یعنی برای خدا به محتاجان احسان کنید و قرض الحسنه دهید) ، و هر عمل نیک برای آخرت خود پیش فرستید (پاداش) آن را البته نزد خدا بیابید و آن اجر و ثواب آخرت (که بهشت ابد است، از متاع دنیا) بسی بهتر و بزرگتر است، و دایم از خدا آمرزش طلبید که خدا بسیار آمرزنده و مهربان است.

your lord knows that you keep vigil nearly two thirds of the night and sometimes half or onethird of it, and a party of those with you. allah measures the night and the day. he knows that you cannot count it, and turns to you. therefore, recite from the koran as much as is easy (for you); he knows that among you there are the sick and others traveling the road seeking the bounty of allah; and others fighting in the way of allah. so then, recite from it as much as is easy. establish your prayers, pay the obligatory charity, and lend allah a generous loan. whatever good you shall forward to your souls` account, you surely will find it better with allah, and a mightier wage. and supplicate for the forgiveness of allah. allah is the forgiving, the merciful.

بے شک آپ کا رب جانتا ہے کہ آپ اور جو لوگ آپ کے ساتھ ہیں (کبھی) دو تہائی رات کے قریب اور (کبھی) آدھی رات اور (کبھی) تہائی رات سے (نماز تہجد) میں کھڑے ہوتے ہیں اور الله ہی رات اور دن کا اندازہ کرتا ہے اسے معلوم ہے کہ تم اس کو نباہ نہیں سکتے سو اس نے تم پر رحم کیا پس پڑھو جتنا قرآن میں سے آسان ہو اسے علم ہے کہ تم میں سے کچھ بیمار ہوں گے اور کچھ اور لوگ بھی جو الله کا فضل تلاش کرتے ہوئے زمین پر سفر کریں گے اورکچھ اور لوگ ہوں گے جو الله کی راہ میں جہاد کریں گے پس پڑھو جو اس میں سےآسان ہو اور نماز قائم کرو اور زکوةٰ دو اور الله کو اچھی طرح (یعنی اخلاص سے) قرض دو اورجو کچھ نیکی آگے بھیجوگے اپنے واسطے تو اس کو الله کے ہاں بہتر اور بڑے اجر کی چیز پاؤ گے اور الله سے بخشش مانگو بے شک الله بخشنے والا نہایت رحم والا ہے

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

به نام خدا که رحمتش بی اندازه است و مهربانی اش همیشگی.

به نام خداوند بخشنده مهربان

In the name of Allah, Most Gracious, Most Merciful

شروع الله کا نام لے کر جو بڑا مہربان نہایت رحم والا ہے.

يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ

ای جامه برخود پوشیده!

الا ای رسولی که خود را به لباس (حیرت و فکرت) در پیچیده‌ای.

o you (prophet muhamad), the cloaked,

اے کپڑے میں لپٹنے والے

قُمْ فَأَنذِرْ

برخیز و بیم ده،

برخیز و به اندرز و پند، خلق را خدا ترس گردان.

arise and warn,

اٹھو پھر (کافروں کو) ڈراؤ

وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ

و پروردگارت را بزرگ دار،

و خدایت را به بزرگی و کبریایی یاد کن.

and exalt your lord,

اور اپنے رب کی بڑائی بیان کرو

وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ

و جامه ات را پاک کن،

و لباس (جان و تن) خود را از هر عیب و آلایش پاک و پاکیزه دار.

and purify your clothing,

اور اپنے کپڑے پاک رکھو

وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ

و از پلیدی دور شو

و از ناپاکی (بت و بت‌پرستان) به کلی دوری گزین.

and flee from the statues!

اورمیل کچیل دور کرو

وَلَا تَمْنُن تَسْتَكْثِرُ

و [احسانت را بر دیگران] در حالی که [آن را] بزرگ و فراوان بینی، منت مگذار،

و بر هر که احسان کنی ابدا منّت مگذار و عوض افزون مخواه.

do not give, thinking to gain greater

اوربدلہ پانے کی غرض سے احسان نہ کرو

وَلِرَبِّكَ فَاصْبِرْ

و [بر آزار دشمنان] برای پروردگارت شکیبایی ورز.

و برای خدایت صبر و شکیبایی پیش‌گیر.

be patient unto your lord.

اوراپنے رب کے لیے صبر کرو

فَإِذَا نُقِرَ فِي النَّاقُورِ

پس زمانی که در صور دمیده شود،

تا آن‌گاه که (هنگامه قیامت برپا شود و) در صور (اسرافیل) بدمند.

when the horn is blown,

پھر جب صور میں پھونکا جائے گا

فَذَلِكَ يَوْمَئِذٍ يَوْمٌ عَسِيرٌ

آن روز، روز بسیار سختی است،

آن روز بسیار روز سختی است.

that shall be a harsh day

پس وہ اس دن بڑا کٹھن دن ہو گا

عَلَى الْكَافِرِينَ غَيْرُ يَسِيرٍ

بر کافران آسان نیست،

کافران را هیچ گونه در آن راحتی و آسایش نیست.

and it will not be easy for the unbelievers.

کافروں پر وہ آسان نہ ہو گا

ذَرْنِي وَمَنْ خَلَقْتُ وَحِيدًا

مرا با کسی که او را به تنهایی آفریدم واگذار،

به من واگذار کار انتقام آن کس را که من او را تنها آفریدم.

leave me alone with he whom i created

مجھے اور اس کو چھوڑ دو کہ جس کو میں نے اکیلا پیدا کیا

وَجَعَلْتُ لَهُ مَالًا مَّمْدُودًا

و برایش ثروت گسترده و فراوان قرار دادم،

و به او مال و ثروت فراوان بذل کردم.

and designated for him ample wealth,

اوراس کوبڑھنے والا مال دیا

وَبَنِينَ شُهُودًا

و فرزندانی که نزدش حاضرند

و پسران بسیار حاضر به خدمت نصیب گردانیدم.

and sons that stand in witness.

اور حاضر رہنے والے بیٹے دیئے

وَمَهَّدتُّ لَهُ تَمْهِيدًا

و نعمت ها [ی مادی و وسایل زندگی] را به طور کامل برای او فراهم آوردم،

و اقتدار و مکنت و عزّت دادم.

i made things smooth and easy for him,

اور اس کے لیے ہر طرح کا سامان تیار کر دیا

ثُمَّ يَطْمَعُ أَنْ أَزِيدَ

باز هم طمع دارد که بیفزایم.

و (با کفران این نعمتها) باز هم از من طمع افزونی آن دارد.

yet he is eager that i increase him.

پھر وہ طمع کرتا ہے کہ میں اور بڑھا دوں

كَلَّا إِنَّهُ كَانَ لِآيَاتِنَا عَنِيدًا

این چنین نیست؛ زیرا او همواره به آیات ما دشمنی می ورزد،

هرگز (بر نعمتش نیفزایم) که او با آیات ما دشمنی و عناد ورزید.

not at all! surely, he has been disobedient to our verses.

ہرگز نہیں بےشک وہ ہماری آیات کا سخت مخالف ہے

سَأُرْهِقُهُ صَعُودًا

به زودی او را به بالا رفتن از گردنه عذابی بسیار سخت می بور می کنم.

به زودی او را به سختی و دشواری (آتش دوزخ) درافکنم.

i will constrain him to a hard ascent.

عنقریب میں اسے اونچی گھاٹی پر چڑھاؤں گا

إِنَّهُ فَكَّرَ وَقَدَّرَ

او [برای باطل کردن دعوت قرآن] اندیشید و [آن را] سنجید؛

اوست که فکر و اندیشه بدی کرد (که رسول خدا را به سحر و ساحری نسبت داد).

he reflected, and then determined

بے شک اس نے سوچا اور اندازہ لگایا

فَقُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ

پس مرگ بر او باد، چگونه سنجید؟

و خدایش بکشد که چقدر اندیشه غلطی کرد.

death seized him, how was his determining!

پھر اسے الله کی مار اس نے کیسا اندازہ لگایا

ثُمَّ قُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ

باز هم مرگ بر او باد، چگونه سنجید؟

باز هم خدایش بکشد که چه فکر خطایی نمود.

again, death seized him, how was his determining!

پھر اسے الله کی مار اس نے کیسا اندازہ لگایا

ثُمَّ نَظَرَ

آن گاه نظر کرد،

پس باز اندیشه کرد.

then he looked,

پھر اس نے دیکھا

ثُمَّ عَبَسَ وَبَسَرَ

سپس چهره درهم کشید و قیافه نفرت آمیز به خود گرفت،

و (به اظهار تنفّر از اسلام) رو ترش کرد و چهره در هم کشید.

frowned and scowled;

پھر اس نے تیوری چڑھائی اور منہ بنایا

ثُمَّ أَدْبَرَ وَاسْتَكْبَرَ

آن گاه [از قرآن] روی گردانید و تکبّر ورزید؛

آن‌گاه روی گردانید و تکبر و نخوت آغاز کرد.

then he retreated and grew proud

پھر پیٹھ پھیر لی اور تکبر کیا

فَقَالَ إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ يُؤْثَرُ

پس گفت: این قرآن جز جادویی که از جادوگران پیشین حکایت شده چیزی نیست،

و گفت: این (قرآن) به جز سحر و بیان سحرانگیزی که (از ساحران گذشته) نقل می‌شود هیچ نیست.

and said: `this is no more than traced sorcery;

پھر کہا یہ تو ایک جادو ہے جو چلا آتا ہے

إِنْ هَذَا إِلَّا قَوْلُ الْبَشَرِ

این جز سخن بشر نمی باشد.

این آیات گفتار بشری بیش نیست.

it is nothing but the word of a mortal! `

یہ تو ہو نہ ہو آدمی کا کلام ہے

سَأُصْلِيهِ سَقَرَ

به زودی او را در سقر درآورم

من این (منکر و مکذّب قرآن) را به آتش دوزخ درافکنم.

i will surely roast him in the scorching.

عنقریب اس کو دوزخ میں ڈالوں گا

وَمَا أَدْرَاكَ مَا سَقَرُ

و تو چه می دانی سقر چیست؟

و تو چگونه توانی یافت که سختی عذاب دوزخ تا چه حد است؟

what will let you know what the scorching is like!

اور آپ کو کیا خبر کہ دوزخ کیا ہے

لَا تُبْقِي وَلَا تَذَرُ

[آتشی است که] نه چیزی را باقی می گذارد و نه رها می کند؛

شراره آن دوزخ از دوزخیان هیچ باقی نگذارد و همه را بسوزاند و محو گرداند.

it neither spares, nor releases,

نہ باقی رکھے اور نہ چھوڑے

لَوَّاحَةٌ لِّلْبَشَرِ

پوست بدن را [همه جانبه] دگرگون می کند؛

آن آتش بر آدمیان رو نماید (و خرمن گنهکاران را به باد دهد).

and it burns the flesh.

آدمی کو جھلس دے

عَلَيْهَا تِسْعَةَ عَشَرَ

بر آن نوزده نفر [موکّل] گمارده اند

بر آن آتش نوزده تن (فرشته عذاب) موکّلند.

over it are nineteen (angels guarding).

اس پر انیس (فرشتے) مقرر ہیں

وَمَا جَعَلْنَا أَصْحَابَ النَّارِ إِلَّا مَلَائِكَةً وَمَا جَعَلْنَا عِدَّتَهُمْ إِلَّا فِتْنَةً لِّلَّذِينَ كَفَرُوا لِيَسْتَيْقِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَيَزْدَادَ الَّذِينَ آمَنُوا إِيمَانًا وَلَا يَرْتَابَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَالْمُؤْمِنُونَ وَلِيَقُولَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٌ وَالْكَافِرُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَذَا مَثَلًا كَذَلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَن يَشَاءُ وَيَهْدِي مَن يَشَاءُ وَمَا يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلَّا هُوَ وَمَا هِيَ إِلَّا ذِكْرَى لِلْبَشَرِ

و ما موکّلان آتش را جز فرشتگان قرار نداده ایم، و شماره آنان را جز آزمایشی برای کافران مقرّر نکرده ایم تا اهل کتاب [به خاطر هماهنگی قرآن با کتابشان] یقین پیدا کنند و بر ایمان مؤمنان بیفزاید، و اهل کتاب و مؤمنان [در حقّانیّت قرآن] تردید نکنند، و تا بیماردلان و کافران بگویند: خدا از توصیف گماشتگان آتش به این [نوزده نفر] چه هدفی دارد؟ این گونه خدا هر که را بخواهد [پس از بیان حقیقت] گمراه می کند و هر که را بخواهد هدایت می نماید، و سپاهیان پروردگارت را جز خود او کسی نمی داند، و این قرآن فقط مایه تذکر و پند برای بشر است.

و ما خازنان دوزخ را غیر فرشتگان (عذاب) قرار ندادیم و عدد آنها را جز برای فتنه و محنت کفّار (نوزده) نگردانیدیم تا آنکه اهل کتاب هم یقین کنند (که ذکر این عدد مطابق تورات و انجیل است با آنکه صاحب قرآن به کتب آسمانی عالم نبوده و البته کلامش به وحی خداست و ایمان آرند) و آن بر یقین مؤمنان هم بیفزاید و دیگر در دل اهل کتاب و مؤمنان به اسلام هیچ شک و ریبی نماند و تا آنان که در دلهاشان مرض (شک و جهالت) است و کافران نیز (به طعنه) گویند که خدا از این مثل (که عدد فرشتگان عذاب را نوزده شمرده است نه بیش و کم) چه منظور داشت؟بلی این چنین (قرار داد تا) هر که را خواهد به ضلالت بگذارد و هر که را خواهد هدایت نماید و هیچ کس از (عده بی‌حد) لشکرهای پروردگارت غیر او آگاه نیست و این (آیات ذکر دوزخ) جز برای پند و موعظه بشر نخواهد بود.

we have appointed none but angels to guard the fire, and made their number only as a trial for the unbelievers, so that those to whom the book was given are certain and those who believe increase in belief. and that those who were given the book, and those who believe will not be in doubt. and that those in whose hearts there is a sickness, together with the unbelievers, may say: `what did allah intend by this as an example? ` as such, allah leaves in error whom he will and he guides whomsoever he will. none knows the hosts of your lord except he. this is no more than a reminder to humans.

اور ہم نے دوزخ پر فرشتے ہی رکھے ہیں اور ان کی تعداد کافروں کے لیے آزمائش بنائی ہے تاکہ جن کو کتاب دی گئی ہے وہ یقین کر لیں اور ایمان داروں کا ایمان بڑھے اورتاکہ اہلِ کتاب اور ایمان دار شک نہ کریں اور تاکہ جن کے دلوں میں (نفاق کی) بیماری ہے اورکافر یہ کہیں کہ الله کی اس بیان سے کیاغرض ہے اور الله اس طرح سے جسے چاہتاہے گمراہ کر تا ہے اور جسے چاہتا ہے ہدایت کرتا ہے اور آپ کے رب کے لشکروں کو اس کے سوا اور کوئی نہیں جانتا اور دوزخ (کا حال بیان کرنا)صرف آدمیوں کی نصیحت کے لیے ہے

كَلَّا وَالْقَمَرِ

این چنین نیست [که کافران می پندارند که این حقایق افسانه است،] سوگند به ماه

چنین (که کافران گویند) نیست، قسم به ماه تابان.

no, by the moon!

نہیں نہیں قسم ہے چاند کی

وَاللَّيْلِ إِذْ أَدْبَرَ

[و] سوگند به شب هنگامی که پشت می کند

و قسم به شب تار چون باز گردد.

by the receding night

اور رات کی جب وہ ڈھلے

وَالصُّبْحِ إِذَا أَسْفَرَ

و سوگند به صبح زمانی که از پرده سیاه شب درآید و رخ نماید

و قسم به صبح چون جهان را روشن سازد.

and the morning when it appears,

اور صبح کی جب وہ روشن ہوجائے

إِنَّهَا لَإِحْدَى الْكُبَرِ

که بی تردید این [قرآن] از بزرگ ترین پدیده هاست؛

که این (آیات قرآن) یکی از بزرگترین آیات خداست.

it is one of the greatest trials,

کہ وہ (دوزخ) بڑی بڑی مصیبتوں میں سے ایک ہے

نَذِيرًا لِّلْبَشَرِ

هشدار دهنده به بشر است،

در آن پند و اندرز آدمیان است.

a warning to humans,

انسان کو ڈرانے والی ہے

لِمَن شَاء مِنكُمْ أَن يَتَقَدَّمَ أَوْ يَتَأَخَّرَ

برای هر کس از شما که بخواهد [به وسیله ایمان، طاعت و انجام کار خیر] پیشی جوید یا [به سبب کفر، طغیان و گناه] پس ماند؛

برای هر یک از شما آدمیان که بخواهد (در مقام ایمان و طاعت و سعادت) پیش افتد یا باز ماند.

to whoever among you desires to go forward, or lag behind.

تم میں سے ہر ایک کے لیے خواہ کوئی اس کے آگے آئے یا پیچھے ہٹے

كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ

هر کسی در گرو دست آورده های خویش است،

هر نفسی در گرو عملی است که انجام داده است.

each soul is held in pledge for what it earns,

ہر شخص اپنے اعمال کے سبب گروی ہے

إِلَّا أَصْحَابَ الْيَمِينِ

مگر سعادتمندان

مگر اهل یمین.

except the companions of the right.

مگر داہنے والے

فِي جَنَّاتٍ يَتَسَاءلُونَ

که در بهشت ها از یکدیگر می پرسند

آنان در باغهای بهشت (متنعّمند و) سؤال می‌کنند.

in gardens they will question

باغوں میں ہو ں گے ایک دوسرے سے پوچھیں گے

عَنِ الْمُجْرِمِينَ

از روز و حال گنهکاران،

از احوال دوزخیان گنهکار.

concerning the sinners,

گناہگارو ں کی نسبت

مَا سَلَكَكُمْ فِي سَقَرَ

[به آنان رو کرده] می گویند: چه چیز شما را به دوزخ وارد کرد؟

که شما را چه عمل به عذاب دوزخ در افکند؟

`what caused you to be thrust into the scorching (fire)? `

کس چیز نے تمہیں دوزخ میں ڈالا

قَالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ

می گویند: ما از نمازگزاران نبودیم

آنان جواب دهند که ما از نمازگزاران نبودیم.

they will reply: `we were not among those who prayed

وہ کہیں گے کہ ہم نمازی نہ تھے

وَلَمْ نَكُ نُطْعِمُ الْمِسْكِينَ

و به تهیدستان و نیازمندان طعام نمی دادیم

و مسکینی را طعام نمی‌دادیم.

and we did not feed the needy.

اور نہ ہم مسکینوں کو کھانا کھلاتے تھے

وَكُنَّا نَخُوضُ مَعَ الْخَائِضِينَ

و با فرورفتگان [در گفتار و کردار باطل] فرومی رفتیم،

و ما با اهل باطل به بطالت می‌پرداختیم.

we plunged in with the plungers

اور ہم بکواس کرنے والوں کے ساتھ بکواس کیاکرتے تھے

وَكُنَّا نُكَذِّبُ بِيَوْمِ الدِّينِ

و همواره روز جزا را انکار می کردیم

و ما روز جزا را تکذیب می‌کردیم.

and belied the day of recompense

اور ہم انصاف کے دن کو جھٹلایا کرتے تھے

حَتَّى أَتَانَا الْيَقِينُ

تا آنکه مرگ ما فرا رسید.

تا آنکه یقین (که ساعت مرگ است) بر ما فرا رسید.

till the certainty (death) overtook us. `

یہاں تک کہ ہمیں موت آ پہنچی

فَمَا تَنفَعُهُمْ شَفَاعَةُ الشَّافِعِينَ

پس آنان را شفاعت شفیعان سودی نمی دهد؛

پس شفاعت شفیعان در حق آنان هیچ سودی نبخشد.

the intercession of their intercessors shall not benefit them.

پس ان کو سفارش کرنے والوں کی سفارش نفع نہ دے گی

فَمَا لَهُمْ عَنِ التَّذْكِرَةِ مُعْرِضِينَ

آنان را چه شده که از تذکر و هشدار روی گردانند؟

اینک چرا از یاد آن روز سخت خود (و از ذکر و اندرز قرآن) اعراض می‌کنند؟

what is the matter with them that they turn away from this reminder,

پسانہیں کیا ہو گیا کہ وہ نصیحت سے منہ موڑرہے ہیں

كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُّسْتَنفِرَةٌ

گویی گورخرانی وحشی و رمیده اند

گویی گورخران گریزانی هستند.

like startled wild donkeys

گویا کہ وہ بدکنے والے گدھے ہیں

فَرَّتْ مِن قَسْوَرَةٍ

که از [چنگال] شیری گریخته اند؛

که از شیر درنده می‌گریزند.

fleeing before a lion?

جو شیر سے بھاگے ہیں

بَلْ يُرِيدُ كُلُّ امْرِئٍ مِّنْهُمْ أَن يُؤْتَى صُحُفًا مُّنَشَّرَةً

بلکه هر کدام از آنان توقع دارد نامه هایی سرگشاده [از سوی خدا] دریافت دارد!

بلکه هر یک از آنها می‌خواهند که برایشان هم (مانند پیمبران) صحیفه وحی آسمانی باز آید (تا ایمان آرند).

indeed, each one of them desires to be given unrolled scrolls.

بلکہ ہر ایک آدمی ان میں سے چاہتا ہے کہ اسے کھلے ہوئے صحیفے دیئے جائیں

كَلَّا بَل لَا يَخَافُونَ الْآخِرَةَ

این چنین نیست [که علت فرارشان از دین برای دریافت نکردن نامه باشد] بلکه [فرارشان برای این است که] از آخرت نمی ترسند؛

هرگز (چنین نیست که پنداشتند) بلکه از (عذاب) آخرت نمی‌ترسند.

no, indeed they have no fear of the everlasting life.

ہرگز نہیں بلکہ وہ آخرت سے نہیں ڈرتے

كَلَّا إِنَّهُ تَذْكِرَةٌ

این چنین نیست [که نامه سرگشاده ای از سوی ما به آنان رسد] ، بلکه بی تردید این قرآن تذکر و هشداری است [که برای جهانیان کافی است.]

چنین نیست (که آنها پنداشتند) قرآن محققا همه پند و یادآوری است.

no, indeed, surely, this is a reminder.

ہرگز نہیں بے شک یہ (قرآن) ایک نصیحت ہے

فَمَن شَاء ذَكَرَهُ

پس هرکه بخواهد از آن پند گیرد،

تا هر که خواهد متذکر آن شود.

so, whoever wills, will remember it.

(پس جو چاہے اس کو یاد کر لے

وَمَا يَذْكُرُونَ إِلَّا أَن يَشَاءَ اللَّهُ هُوَ أَهْلُ التَّقْوَى وَأَهْلُ الْمَغْفِرَةِ

و از آن پند نمی گیرند مگر آنکه خدا بخواهد، او سزاوار است که از وی پروا کنند، و سزاوار است که به آمرزشش امید بندند.

و نخواهند متذکر شوند جز آنکه خدا بخواهد (یعنی بدون مشیّت و لطف الهی کسی بهشتی و سعادتمند نخواهد شد. از او رواست تقوا و ترس و بیم و شوق و امیدواری که) او اهل تقوا و اهل آمرزش و مغفرت است.

but none will remember, unless allah wills, he is the owner of fear, the owner of forgiveness.

اور کوئی بھی یاد نہیں کر سکتا مگر جبکہ الله ہی چاہے وہی جس سے ڈرنا چاہیے اوروہی بخشنے والا ہے

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

به نام خدا که رحمتش بی اندازه است و مهربانی اش همیشگی.

به نام خداوند بخشنده مهربان

In the name of Allah, Most Gracious, Most Merciful

شروع الله کا نام لے کر جو بڑا مہربان نہایت رحم والا ہے.

لَا أُقْسِمُ بِيَوْمِ الْقِيَامَةِ

به روز قیامت سوگند می خورم،

چنین نیست (که کافران پنداشتند) قسم به روز (بزرگ) قیامت.

no! i swear by the day of resurrection,

قیامت کے دن کی قسم ہے

وَلَا أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ

و به نفس سرزنش گر قسم می خورم.

و قسم به نفس پر حسرت و ملامت (یعنی نفس انسان که در قیامت خود را بر تقصیر و گناه بسیار ملامت کند و حسرت خورد) . [جواب قسم محذوف است، یعنی به اینها سوگند می‌خورم که آدمیان را در روز قیامت برخواهم انگیخت. (م) ژ)]

no! i swear by the reproachful soul!

اور پشیمان ہونے والے شخص کی قسم ہے

أَيَحْسَبُ الْإِنسَانُ أَلَّن نَجْمَعَ عِظَامَهُ

آیا انسان گمان می کند که ما هرگز استخوان هایش را جمع نخواهیم کرد؟

آیا آدمی پندارد که ما دیگر ابدا استخوانهای (پوسیده) او را باز جمع نمی‌کنیم؟

what, does the human think we shall never gather his bones?

کیا انسان سمجھتا ہے کہ ہم اس کی ہڈیاں جمع نہ کریں گے

بَلَى قَادِرِينَ عَلَى أَن نُّسَوِّيَ بَنَانَهُ

چرا در حالی که تواناییم که [خطوط] سر انگشتانش را درست و نیکو بازسازی کنیم،

بلی (استخوانهای او را جمع می‌کنیم) در حالی که ما قادریم که سرانگشتان او را هم منظم درست گردانیم.

indeed yes, we are able to shape his fingerstips yet again!

ہاں ہم تو اس پر قادر ہیں کہ اس کی پور پور درست کر دیں

بَلْ يُرِيدُ الْإِنسَانُ لِيَفْجُرَ أَمَامَهُ

[نه اینکه به گمان او قیامتی در کار نباشد] بلکه انسان می خواهد [با دست و پا زدن در شک و تردید] فرارویش را [از اعتقاد به قیامت که بازدارنده ای قوی است] باز کند [تا برای ارتکاب هر گناهی آزاد باشد!]

بلکه انسان می‌خواهد آنچه (از عمرش) در پیش است همه را به فجور و هوای نفس گذراند.

rather, the human desires to continue in his immorality,

بلکہ انسان تو چاہتا ہے کہ آئندہ بھی نافرمانی کرتا رہے

يَسْأَلُ أَيَّانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ

[با حالتی آمیخته با تردید] می پرسد: روز قیامت چه وقت است؟

(که دایم با شک و انکار) می‌پرسد کی روز قیامت (و حساب) خواهد بود؟

`when will the day of resurrection be? ` he asks,

پوچھتا ہےکہ قیامت کا دن کب ہو گا

فَإِذَا بَرِقَ الْبَصَرُ

پس هنگامی [است] که چشم [از سختی و هولناکی آن] خیره شود،

(بگو) روزی که چشمهای خلقان (از وحشت و هول) خیره بماند.

but when the sight is dazed

پس جب آنکھیں چندھیا جائیں گی

وَخَسَفَ الْقَمَرُ

و ماه تاریک و بی نور گردد،

و ماه تابان تاریک شود.

and the moon eclipsed,

اور چاند بے نور ہو جائے گا

وَجُمِعَ الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ

و خورشید و ماه به هم جمع شوند.

و میان خورشید و ماه جمع گردد (و هر دو بی‌نور شوند).

when the sun and moon are gathered together

اور سورج اور چاند اکھٹے کیے جائیں گے

يَقُولُ الْإِنسَانُ يَوْمَئِذٍ أَيْنَ الْمَفَرُّ

آن روز انسان گوید: گریزگاه کجاست؟

در آن روز انسان گوید: (ای وای از سختی عذاب) کجا مفرّ و پناهی خواهد بود؟

on that day the human will ask: `to (which place) shall i flee? `

اس دن انسان کہے گا کہ بھاگنے کی جگہ کہاں ہے

كَلَّا لَا وَزَرَ

این چنین نیست، هرگز پناهگاهی وجود ندارد.

هرگز مفرّ و پناهگاهی نیست.

no, there shall be no (place of) refuge.

ہر گز نہیں کہیں پناہ نہیں

إِلَى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمُسْتَقَرُّ

آن روزقرارگاه [نهایی] فقط به سوی پروردگار توست.

آن روز جز درگاه خدا آرامگاهی هیچ نیست.

for on that day the refuge shall be to your lord.

اس دن آپ کے رب ہی کی طرف ٹھکانہ ہے

يُنَبَّأُ الْإِنسَانُ يَوْمَئِذٍ بِمَا قَدَّمَ وَأَخَّرَ

آن روز است که انسان را به اعمالی که از دیرباز یا پس از آن انجام داده، آگاه می کنند.

آن روز آدمی به (نتیجه) هر نیک و بدی که در مقدّم و مؤخّر عمر کرده آگاه خواهد شد.

on that day the human shall be informed of his former and latter deeds.

اس دن انسان کو بتا دیا جائے گا کہ وہ کیا لایا اور کیا چھوڑ آیا

بَلِ الْإِنسَانُ عَلَى نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ

بلکه انسان خود به وضع خویش بیناست.

بلکه انسان خود بر (نیک و بد) خویش به خوبی بیناست.

he shall be a clear proof against himself,

بلکہ انسان اپنے اوپر خود شاہد ہے

وَلَوْ أَلْقَى مَعَاذِيرَهُ

و هر چند [برای توجیه گناهانش] بهانه ها بتراشد

هر چند (پرده‌های) عذر (بر چشم بصیرت) خود بیفکند.

even though he offers his excuses.

گو وہ کتنے ہی بہانے پیش کرے

لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ

[پیش از پایان یافتن وحی به وسیله جبرئیل] زبانت را به حرکت در نیاور تا در خواندن آن شتاب ورزی.

(ای رسول در حال وحی) با شتاب و عجله زبان به قرائت قرآن مگشای.

do not move your tongue with it (the revelation) to hasten it.

آپ (وحی ختم ہونے سے پہلے) قرآن پراپنی زبان نہ ہلایا کیجیئے تاکہ آپ اسے جلدی جلدی لیں

إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ

بی تردید گردآوردن و [به هم پیوند دادن آیات که بر تو وحی می شود و چگونگی] قرائتش بر عهده ماست،

که ما خود قرآن را مجموع و محفوظ داشته و بر تو فرا خوانیم.

it`s gathering and reciting is upon us.

بے شک اس کا جمع کرنا اور پڑھا دینا ہمارے ذمہ ہے

فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ

پس هنگامی که آن را [به طور کامل] خواندیم، [به همان صورت] خواندنش را دنبال کن.

و آن‌گاه که بر خواندیم تو پیرو قرآن آن باش.

when we recite it, follow its recitation.

پھر جب ہم ا سکی قرأت کر چکیں تو اس کی قرأت کا اتباع کیجیئے

ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ

سپس توضیح و بیانش نیز بر عهده ماست.

پس از آن بر ماست که (حقایق) آن را بر تو بیان کنیم.

it`s explanation is upon us.

پھر بے شک اس کا کھول کر بیان کرنا ہمارے ذمہ ہے

كَلَّا بَلْ تُحِبُّونَ الْعَاجِلَةَ

[اینکه می پندارید قیامتی در کار نیست] این چنین نیست، بلکه شما عاشق ایندنیای زودگذر هستید،

هرگز، بلکه شما (کافران لجوج) تمام دنیای نقد عاجل را دوست دارید.

yet you love this hasty world

ہر گز نہیں بلکہ تم تو دنیا کو چاہتے ہو

وَتَذَرُونَ الْآخِرَةَ

و همواره آخرت را [برای این عشق بی پایه] رها می کنید.

و به کلی کار آخرت را واگذارید.

and are heedless of the everlasting life.

اور آخرت کو چھوڑتے ہو

وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَّاضِرَةٌ

در آن روز چهره هایی شاداب است؛

آن روز رخسار طایفه‌ای (از شادی) بر افروخته و نورانی است.

on that day there shall be radiant faces,

کئی چہرے اس دن تر و تازہ ہو ں گے

إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ

[با دیده دل] به پروردگارش نظر می کند

و به چشم قلب جمال حق را مشاهده می‌کنند.

gazing towards their lord.

اپنے رب کی طرف دیکھتے ہوں گے

وَوُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ بَاسِرَةٌ

و چهره هایی عبوس و درهم کشیده است؛

و رخسار گروهی دیگر عبوس و غمگین است.

and on that day there shall be scowling faces,

اور کتنے چہرے اس دن اداس ہو ں گے

تَظُنُّ أَن يُفْعَلَ بِهَا فَاقِرَةٌ

چون یقین دارند که در معرض عذابی کمرشکن قرار خواهند گرفت.

که می‌دانند حادثه ناگواری در پیش است که پشت آنها را می‌شکند.

so they might think the calamity had been inflicted upon them.

خیال کر رہے ہوں گے کہ ان کے ساتھ کمر توڑ دینے والی سختی کی جائے گی

كَلَّا إِذَا بَلَغَتْ التَّرَاقِيَ

این چنین نیست [که می پندارد] ، هنگامی که جان به گلوگاه رسد،

چنین نیست (که منکران قیامت پنداشتند. باش تا) آن گاه که جانشان به گلو رسد.

but, when (the soul) reaches the collar bone

نہیں نہیں جب کہ جان گلے تک پہنچ جائے گی

وَقِيلَ مَنْ رَاقٍ

و [کسان بیمار] گویند: درمان کننده این بیمار کیست؟

و (اهلش) گویند: کیست که چاره درد این بیمار تواند کرد؟

and it is said: `who is a healing chanter? `

اورلوگ کہیں گے کوئی جھاڑنے والا ہے

وَظَنَّ أَنَّهُ الْفِرَاقُ

و [بیمار] یقین می کند [که با رسیدن جان به گلوگاه] زمان جدایی [از دنیا، ثروت، زن و فرزند] فرا رسیده است!

و بیمار خود یقین به مفارقت از دنیا کند (که ملک موت را به چشم ببیند).

and when he thinks it is the time of departure

اور وہ خیال کرے گا کہ یہ وقت جدائی کا ہے

وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ

و [از سختی جان کندن] ساق به ساق به هم پیچد؛

و ساقهای پا (از شدت غم عقبی و حسرت دنیا) به هم در پیچد.

and when leg is intertwined with leg,

اور ایک پنڈلی دوسری پنڈلی سے لپٹ جائے گی

إِلَى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمَسَاقُ

آن روز، روز سوق و مسیر به سوی پروردگار توست.

در آن روز خلق را به سوی خدا خواهند کشید.

upon that day the driving shall be to your lord.

تیرے رب کی طرف اس دن چلنا ہوگا

فَلَا صَدَّقَ وَلَا صَلَّى

[در آن حال فرشتگان می گویند: این به کام مرگ افتاده] نه [دعوت پیامبر را] باور کرد، و نه نماز خواند؛

پس (آن روز وای بر آن که چون ابو جهل) حق را تصدیق نکرد و نماز (و طاعتش) بجا نیاورد.

because, he neither believed nor prayed;

پھر نہ تو اس نے تصدیق کی اور نہ نماز پڑھی

وَلَكِن كَذَّبَ وَتَوَلَّى

بلکه [در میان اجتماعات] تکذیب کرد و روی گرداند؛

بلکه (خدا را) تکذیب کرد و (از حکمش) رو بگردانید.

he belied the truth and turned away;

بلکہ جھٹلایا اورمنہ موڑا

ثُمَّ ذَهَبَ إِلَى أَهْلِهِ يَتَمَطَّى

سپس متکبرانه و خرامان به سوی کسانش رفت.

و آن گاه با تکبر و نخوت به سوی اهل خویش روی آورد.

then went arrogantly to his household.

پھر اپنے گھر والوں کی طرف اکڑتا ہوا چلا گیا

أَوْلَى لَكَ فَأَوْلَى

[و گویند: با این وضعی که داری، عذاب دوزخ] برای تو شایسته تر است، شایسته تر!

(به وی خطاب شود) وای (بر زندگی) و (صد) وای بر (مرگ) تو.

near to you and nearer,

(اے انسان) تیرے لیے افسوس پرافسوس ہے

ثُمَّ أَوْلَى لَكَ فَأَوْلَى

باز هم شایسته تر است شایسته تر.

پس (از مرگ هم) وای (بر برزخ) و (صد) وای بر (روز محشر) تو.

then nearer to you and nearer!

پھر تیرے لیے افسوس پر افسوس ہے

أَيَحْسَبُ الْإِنسَانُ أَن يُتْرَكَ سُدًى

آیا انسان گمان می کند بیهوده و مهمل [و بدون تکلیف و مسؤولیت] رها می شود؟!

آیا آدمی می‌پندارد که او را مهمل (از تکلیف و ثواب و عقاب) گذارند (و غرضی در خلقتش منظور ندارند).

does the human think he will be left to roam at will?

کیاانسان یہ سمجھ رہا ہے کہ وہ یونہی چھوڑ دیا جائے گا

أَلَمْ يَكُ نُطْفَةً مِّن مَّنِيٍّ يُمْنَى

آیا نطفه ای از منی که در رحم ریخته می شود نبود؟

آیا آدمی قطره آب نطفه نبود که (در رحم) ریزند؟

what, was he not an ejaculated drop (of sperm)?

کیا وہ ٹپکتی منی کی ایک بوند نہ تھا

ثُمَّ كَانَ عَلَقَةً فَخَلَقَ فَسَوَّى

سپس علقه شد و خدا او را آفرید و اندامش را درست و نیکو ساخت،

و پس از نطفه خون بسته شد و آن گاه (خدایش به این صورت زیبای حیرت انگیز) آفرید و آراسته ساخت.

then he was a clot of blood, then he created and formed him

پھر وہ لوتھڑا بنا پھر الله نے اسے بنا کر ٹھیک کیا

فَجَعَلَ مِنْهُ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَ وَالْأُنثَى

و از او دو زوج به وجود آورد یکی نر و دیگر ماده،

پس آن گاه از او دو صنف نر و ماده پدید آورد.

and made from him two kinds, male and female.

پھر اس نے مرد و عورت کا جوڑا بنایا

أَلَيْسَ ذَلِكَ بِقَادِرٍ عَلَى أَن يُحْيِيَ الْمَوْتَى

آیا چنین نیرومند آگاهی توانا نیست که مردگان را زنده کند؟

آیا چنین خدای (با قدرت و حکمت) باز نتواند مردگان را زنده گرداند؟

what, is he then unable to revive the dead?

پھر کیا وہ الله مردے زندہ کردینے پر قادر نہیں

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

به نام خدا که رحمتش بی اندازه است و مهربانی اش همیشگی.

به نام خداوند بخشنده مهربان

In the name of Allah, Most Gracious, Most Merciful

شروع الله کا نام لے کر جو بڑا مہربان نہایت رحم والا ہے.

هَلْ أَتَى عَلَى الْإِنسَانِ حِينٌ مِّنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُن شَيْئًا مَّذْكُورًا

آیا بر انسان زمانی از روزگار گذشت که چیزی در خور ذکر نبود؟

آیا بر انسان روزگارانی نگذشت که چیزی هیچ لایق ذکر نبود؟

indeed, there came upon the human a period of time when he was an unremembered thing.

انسان پر ضرور ایک ایسا زمانہ بھی آیا ہے کہ اس کا کہیں کچھ بھی ذکر نہ تھا

إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن نُّطْفَةٍ أَمْشَاجٍ نَّبْتَلِيهِ فَجَعَلْنَاهُ سَمِيعًا بَصِيرًا

ما انسان را از نطفه آمیخته و مختلطی [از مواد و عناصر] آفریدیم و او را از حالتی به حالتی و شکلی به شکلی [از نطفه به علقه، از علقه به مضغه، از مضغه به استخوان تا طفلی کامل] درآوردیم، پس او را شنوا و بینا قرار دادیم.

ما انسان را از آب نطفه مختلط (بی حس و شعور) خلق کردیم و او را می‌آزماییم و بدین سبب دارای قوای چشم و گوش (و مشاعر و عقل و هوش) گردانیدیم.

we have created the human from a (sperm) drop, a mixture, testing him; we made him to hear and see.

بے شک ہم نے انسان کو ایک مرکب بوند سے پیدا کیا ہم اس کی آزمائش کرنا چاہتے تھے پس ہم نے اسے سننے والا دیکھنے والا بنا دیا

إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَإِمَّا كَفُورًا

ما راه را به او نشان دادیم یا سپاس گزار خواهد بود یا ناسپاس.

ما به حقیقت راه (حق و باطل) را به او نمودیم حال خواهد (هدایت پذیرد و) شکر (این نعمت) گوید و خواهد (آن نعمت را) کفران کند.

indeed, we have guided him to the path, he is either grateful or ungrateful.

بے شک ہم نے اسے راستہ دکھا دیا یا تو وہ شکر گزار ہے اور یا ناشکرا

إِنَّا أَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ سَلَاسِلَا وَأَغْلَالًا وَسَعِيرًا

ما برای کافران زنجیرها و بندها و آتش فروزان آماده کرده ایم.

ما برای (کیفر) کافران غل و زنجیرها و آتش سوزان مهیّا ساخته‌ایم.

indeed, for the unbelievers we have prepared chains, fetters and a blazing (fire).

بے شک ہم نے کافروں کے لیے زنجیریں اور طوق اور دھکتی آگ تیار کر رکھی ہے

إِنَّ الْأَبْرَارَ يَشْرَبُونَ مِن كَأْسٍ كَانَ مِزَاجُهَا كَافُورًا

همانا نیکان همواره از جامی می نوشند که نوشیدنی اش آمیخته به کافور [آن ماده سرد، سپید و معطر] است.

نکوکاران عالم (که در این آیه حضرت علی و فاطمه و حسنین علیهم السّلام و شیعیانشان به اجماع خاصّه و اخبار عامّه مقصودند) در بهشت از جام شرابی نوشند که طبعش (در لطف و رنگ و بوی) کافور است.

but the righteous shall drink of a goblet mixed with camphor;

بے شک نیک ایسی شراب کے پیالے پئیں گے جس میں چشمہ کافور کی آمیزش ہو گی

عَيْنًا يَشْرَبُ بِهَا عِبَادُ اللَّهِ يُفَجِّرُونَهَا تَفْجِيرًا

آن جام از چشمه ای است که همواره بندگان خدا از آن می نوشند و آن را به دلخواهشان هرگونه که بخواهند جاری می نمایند.

از سرچشمه گوارایی آن بندگان خاص خدا می‌نوشند که به اختیارشان هر کجا خواهند جاریش سازند.

a fountain at which the worshipers of allah drink and make it gush forth abundantly;

وہ ایک چشمہ ہو گا جس میں سے الله کے بندے پئیں گے اس کو آسانی سے بہا کر لے جائیں گے

يُوفُونَ بِالنَّذْرِ وَيَخَافُونَ يَوْمًا كَانَ شَرُّهُ مُسْتَطِيرًا

[همانان که] همواره نذرشان را وفا می کنند، و از روزی که آسیب و گزندش گسترده است، می ترسند،

به عهد و نذر خود وفا می‌کنند و از روزی که شر و سختیش همه اهل محشر را فراگیرد می‌ترسند.

they who keep their vows and fear a day whose evil is spread;

وہ اپنی منتیں پوری کرتے ہیں اور اس دن سے ڈرتے رہتے ہیں جس کی مصیبت ہر جگہ پھیلی ہوئی ہوگی

وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِينًا وَيَتِيمًا وَأَسِيرًا

و غذا را در عین دوست داشتنش، به مسکین و یتیم و اسیر انفاق می کنند.

و هم بر دوستی او (یعنی خدا) به فقیر و طفل یتیم و اسیر طعام می‌دهند.

who give food, for the love of him to the needy, the orphan, and the captive,

اور وہ اس کی محبت پرمسکین اور یتیم اور قیدی کو کھانا کھلاتے ہیں

إِنَّمَا نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لَا نُرِيدُ مِنكُمْ جَزَاء وَلَا شُكُورًا

[و می گویند:] ما شما را فقط برای خشنودی خدا اطعام می کنیم و انتظار هیچ پاداش و سپاسی را از شما نداریم.

(و گویند) ما فقط برای رضای خدا به شما طعام می‌دهیم و از شما هیچ پاداش و سپاسی هم نمی‌طلبیم.

(saying): `we feed you only desirous of the face of allah; we seek of you neither recompense nor thanks,

ہم جو تمہیں کھلاتے ہیں تو خاص الله کے لیے نہ ہمیں تم سے بدلہ لینا مقصود ہے اور نہ شکرگزاری

إِنَّا نَخَافُ مِن رَّبِّنَا يَوْمًا عَبُوسًا قَمْطَرِيرًا

ما از پروردگارمان در روزی که روز عبوس و بسیار هولناکی است می ترسیم.

ما از (قهر) پروردگار خود به روزی که (از رنج و سختی آن رخسار خلق) در هم و غمگین است می‌ترسیم.

for we fear from our lord a stern, frownful day. `

ہم تو اپنے رب سے ایک اداس (اور) ہولناک دن سے ڈرتے ہیں

فَوَقَاهُمُ اللَّهُ شَرَّ ذَلِكَ الْيَوْمِ وَلَقَّاهُمْ نَضْرَةً وَسُرُورًا

پس خدا نگه دار آنان از آسیب و گزند آن روز است و شادابی و شادمانی به آنان عطا می کند.

خدا هم از شر و فتنه آن روز آنان را محفوظ داشت و به آنها روی خندان و دل شادمان عطا نمود.

so allah will save them from the evil of that day and has secured for them radiance and joyfulness,

پس الله اس دن کی مصیبت سے انہیں بچا لے گا اور ان کے سامنے تازگی اور خوشی لائے گا

وَجَزَاهُم بِمَا صَبَرُوا جَنَّةً وَحَرِيرًا

و آنان را برای اینکه [در برابر تکالیف دینی و حوادث روزگار] شکیبایی ورزیدند، بهشتی [عنبرسرشت] و لباسی ابریشمین پاداش می دهد.

و پاداش آن صبر کامل بر ایثارشان باغ بهشت و لباس حریر بهشتی لطف فرمود.

and recompense them for their patience with a garden, and robes of silk.

اوران کے صبر کے بدلے ان کو جنت اور ریشمی پوشاکیں دے گا

مُتَّكِئِينَ فِيهَا عَلَى الْأَرَائِكِ لَا يَرَوْنَ فِيهَا شَمْسًا وَلَا زَمْهَرِيرًا

در آنجا بر تخت ها تکیه می زنند، در حالی که آفتابی [که از گرمایش ناراحت شوند] و سرمایی [که از سختی اش به زحمت افتند] نمی بینند،

که در آن بهشت بر تختها (ی عزت) تکیه زنند و آنجا نه آفتابی سوزان بینند و نه سرمای ز مهریر (بلکه در هوایی بسیار خوش و باغی وسیع و دلکش تفرج کنند).

reclining there upon couches, they shall see neither the sun nor the moon.

اس میں تختوں پر تکیہ لگائے ہوئے ہوں گے نہ وہاں دھوپ دیکھیں گے اور نہ سردی

وَدَانِيَةً عَلَيْهِمْ ظِلَالُهَا وَذُلِّلَتْ قُطُوفُهَا تَذْلِيلًا

و سایه های درختان به آنان نزدیک و میوه هایش به آسانی در دسترس است،

و سایه درختان بهشتی بر سر آنها و میوه‌هایش در دسترس و به اختیار آنهاست.

near them shall be its shades with its clusters hung gently down,

اور ان پر اس کے سائے جھک رہے ہوں گے اور پھلوں کے گوشے بہت ہی قریب لٹک رہے ہوں گے

وَيُطَافُ عَلَيْهِم بِآنِيَةٍ مِّن فِضَّةٍ وَأَكْوَابٍ كَانَتْ قَوَارِيرَا

و ظرف هایی از نقره فام، و قدح هایی بلورین [که پر از غذا و نوشیدنی است] پیرامون آنان می گردانند؛

و (ساقیان زیبای حور و غلمان) با جامهای سیمین و کوزه‌های بلورین بر آنها دور زنند.

and passed around them shall be silver vessels, and crystal goblets,

اوران پر چاندی کے برتن اور شیشے کے آبخوروں کا دور چل رہا ہوگا

قَوَارِيرَ مِن فِضَّةٍ قَدَّرُوهَا تَقْدِيرًا

جام هایی از نقره که آنها را به اندازه مناسب اندازه گیری کرده اند،

که آن بلورین کوزه‌ها به رنگ نقره خام و به اندازه و تناسب (اهلش) مقدر کرده‌اند.

goblets of silver that they have precisely measured.

شینیے بھی چاندی کے شیشے جو ایک خاص اناز پر ڈھالے گئے ہوں گے

وَيُسْقَوْنَ فِيهَا كَأْسًا كَانَ مِزَاجُهَا زَنجَبِيلًا

و در آنجا جامی که نوشیدنی اش آمیخته به زنجبیل است، به آنان می نوشانند،

و آنجا شرابی که طبعش چون زنجبیل (گرم و عطرآگین) است به آنها بنوشانند.

and they shall be given to drink from a cup whose mixture is ginger,

اورانہیں وہاں ایسی شراب کا پیالہ پلایا جائے گا جس میں سونٹھ کی آمیزش ہو گی

عَيْنًا فِيهَا تُسَمَّى سَلْسَبِيلًا

از چشمه ای در آنجا که « سلسبیل » نامیده شود،

در آنجا چشمه‌ای است که سلسبیلش نامند.

from a fountain called salsabila.

وہ وہاں ایک چشمہ ہے جس کا نام سلسبیل ہے

وَيَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدَانٌ مُّخَلَّدُونَ إِذَا رَأَيْتَهُمْ حَسِبْتَهُمْ لُؤْلُؤًا مَّنثُورًا

و پیرامونشان نوجوانانی جاودانی [برای پذیرایی از آنان] می گردند، که چون آنان را ببینی پنداری مرواریدی پراکنده اند،

و دور آن بهشتیان پسرانی زیبا که تا ابد نوجوانند و خوش سیما به خدمت می‌گردند که در آنها چو بنگری (از فرط صفا) گمان بری که لؤلؤ منثورند.

immortal youths will go about them, when you see them, you would suppose them to be scattered pearls.

اوران کے پاس سدا رہنے والے لڑکے (خادم) گھومتے ہوں گے جو تو ا ن کو دیکھےگا تو خیال کرے گا کہ وہ بکھرے ہوئے موتی ہیں

وَإِذَا رَأَيْتَ ثَمَّ رَأَيْتَ نَعِيمًا وَمُلْكًا كَبِيرًا

و چون آنجا را ببینی، نعمتی فراوان و کشوری بزرگ بینی،

و چون آن جایگاه نیکو را مشاهده کنی عالمی پر نعمت و کشوری بی نهایت بزرگ خواهی یافت.

when you see them, you see bliss, and a great kingdom.

اورجب تو وہاں دیکھے گا تو نعمت اور بڑی سلطنت دیکھے گا

عَالِيَهُمْ ثِيَابُ سُندُسٍ خُضْرٌ وَإِسْتَبْرَقٌ وَحُلُّوا أَسَاوِرَ مِن فِضَّةٍ وَسَقَاهُمْ رَبُّهُمْ شَرَابًا طَهُورًا

بر اندامشان جامه هایی از حریر نازک و سبز رنگ و دیبای ستبر است و با دستبندهایی از نقره آراسته شده اند، و پروردگارشان باده طهور به آنان می نوشاند.

بر بالای بهشتیان، لطیف دیبای سبز و حریر ستبر است و بر دستهاشان دستبند نقره خام، و خدایشان شرابی پاک (و گوارا از کوثر عنایت) بنوشاند.

upon them there will be garments of green silk, rich brocade, and they will be adorned with bracelets of silver. their lord will give them a pure beverage to drink.

ان پرباریک سبز اور موٹے ریشم کے لباس ہوں گے اور انہیں چاندی کے کنگن پہنائے جائیں گے اور انہیں ان کا رب پاک شراب پلائے گا

إِنَّ هَذَا كَانَ لَكُمْ جَزَاء وَكَانَ سَعْيُكُم مَّشْكُورًا

[به آنان گوید:] یقیناً این [نعمت ها] پاداش شماست و تلاشتان مقبول افتاده است؛

این بهشت به حقیقت پاداش (اعمال) شماست و سعی و اشتیاقتان (در راه طاعت حق) مشکور و مقبول است.

`see, this is your recompense, your striving is thanked. `

بے شک یہ تمہارے (نیک اعمال کا) بدلہ ہے اور تمہاری کوشش مقبول ہوئی

إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ تَنزِيلًا

به راستی ما قرآن را به تدریج بر تو نازل کردیم؛

محققا ما این قرآن (عظیم الشأن) را بر تو فرو فرستادیم.

we have indeed, sent down to you the koran, a (clear) sending,

بےشک ہم نےہی آپ پر یہ قرآن تھوڑا تھوڑا اتارا ہے

فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَلَا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِمًا أَوْ كَفُورًا

پس در برابر فرمان پروردگارت شکیبا باش، و از هیچ گنهکار یا کافری از آنان اطاعت مکن،

پس بر اطاعت حکم پروردگارت صبور و شکیبا باش و هیچ از مردم بدکار کفر کیش اطاعت مکن.

therefore be patient under the judgement of your lord, and do not obey either the sinner or the unbeliever.

پھر آپ اپنے رب کے حکم کا انتظار کیاکر یں اوران میں سے کسی بدکار یا ناشکرے کا کہا نہ مانا کریں

وَاذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ بُكْرَةً وَأَصِيلًا

و صبح و شام نام پروردگارت را یاد کن.

و نام خدایت را صبح و شام (به عظمت) یاد کن.

and, remember the name of your lord at the dawn and in the evening;

اوراپنے رب کا نام صبح اور شام یاد کیا کریں

وَمِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَسَبِّحْهُ لَيْلًا طَوِيلًا

و پاره ای از شب را سر به سجده گذار، و او را در شب طولانی تسبیح گوی.

و شب را برخی (در نماز) به سجده خدا پرداز و شام دراز به تسبیح و ستایش او صبح گردان.

and in the night prostrate to him; and exalt him for a long night.

اورکچھ حصہ رات میں بھی اس کو سجدہ کیجیئے اوررات میں دیر تک اس کی تسبیح کیجیئے

إِنَّ هَؤُلَاء يُحِبُّونَ الْعَاجِلَةَ وَيَذَرُونَ وَرَاءهُمْ يَوْمًا ثَقِيلًا

بی تردید اینان [که گنهکار و ناسپاس اند] دنیای زودگذر را دوست دارند [و فقط برای به دست آوردن آن می کوشند] و روز هولناک و سختی را که پیش رو دارند وامی گذارند.

این مردم کافر غافل همه دنیای نقد عاجل را دوست می‌دارند و آن روز (قیامت) سخت سنگین را به کلی از یاد می‌برند.

indeed, these love the hasty life, and are heedless and leave behind them a heavy day.

بے شک یہ لوگ دنیا کو چاہتے ہیں اور اپنے پیچھے ایک بھاری دن کو چھوڑتے ہیں

نَحْنُ خَلَقْنَاهُمْ وَشَدَدْنَا أَسْرَهُمْ وَإِذَا شِئْنَا بَدَّلْنَا أَمْثَالَهُمْ تَبْدِيلًا

ما آنان را آفریدیم و مفاصلشان را [با رشته های اعصاب و عضلات] محکم و استوار کردیم، و هرگاه بخواهیم [آنان را نابود می کنیم و] امثال و نظایرشان را [که مطیع و فرمانبردارند] به جای آنان قرار می دهیم.

ما اینان را آفریدیم و محکم بنیان ساختیم و هرگاه بخواهیم همه را فانی ساخته و مانندشان قوم دیگر خلق می‌کنیم.

we created them, and we strengthened their joints, but, when we will, we shall indeed exchange their likes.

ہم ہی نے انہیں پیدا کیااور ان کے جوڑ مضبوط کر دیئے اورجب ہم چاہیں ان جیسےان کے بدلے اور لا سکتے ہیں

إِنَّ هَذِهِ تَذْكِرَةٌ فَمَن شَاء اتَّخَذَ إِلَى رَبِّهِ سَبِيلًا

همانا این [آیات قرآن] تذکر و هشداری است؛ پس هر کس بخواهد راهی به سوی پروردگارش [با تکیه بر این آیات] برگزیند،

این آیات پند و تذکری است، پس هر که (سعادت و حسن عاقبت) بخواهد راهی به سوی خدای خود پیش گیرد.

this is indeed a reminder, so that he who will, takes a path to his lord.

بے شک یہ ایک نصیحت ہے پس جو کوئی چاہے اپنے رب کی طرف راستہ اختیار کرے

وَمَا تَشَاؤُونَ إِلَّا أَن يَشَاءَ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا

و تا خدا نخواهد، نخواهید خواست؛ یقیناً خدا همواره دانا و حکیم است.

و شما (کافران، راه حق را) نمی‌خواهید مگر خدای بخواهد (و به قهر شما را به این راه بدارد) ، که البته خدا دانا و به صلاح بندگان آگاه است.

yet you will not unless allah wills; surely, allah is the knower, the wise.

اور تم جب ہی چاہو گے جب الله چاہے گا بے شک الله سب کچھ جاننے والا حکمت والا ہے

يُدْخِلُ مَن يَشَاءُ فِي رَحْمَتِهِ وَالظَّالِمِينَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا

هر کس را بخواهد در رحمتش درآورد و برای ستمکاران عذابی دردناک آماده کرده است.

هر که را بخواهد در (بهشت) رحمت خود داخل گرداند و برای ستمکاران عالم عذاب دردناک مهیّا ساخته است.

he is merciful to whom he will; but, for the harmdoers he has prepared for them a painful punishment.

جس کو چاہتا ہے اپنی رحمت میں داخل کرتا ہے اورظالموں کے لیے تو اس نے دردناک عذاب تیار کر رکھا ہے

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

به نام خدا که رحمتش بی اندازه است و مهربانی اش همیشگی.

به نام خداوند بخشنده مهربان

In the name of Allah, Most Gracious, Most Merciful

شروع الله کا نام لے کر جو بڑا مہربان نہایت رحم والا ہے.

وَالْمُرْسَلَاتِ عُرْفًا

سوگند به آن فرشتگانی که پی در پی فرستاده می شوند،

قسم به رسولانی که از پی هم (بر خیر و سعادت خلق) فرستاده شدند.

by (the wind) those sent (as horses`) mane (in succession),

ان ہواؤں کی قسم ہے جو نفع پہنچانے کے لیے بھیجی جاتی ہیں

فَالْعَاصِفَاتِ عَصْفًا

و سوگند به آن فرشتگانی که [برای آوردن وحی در سرعت حرکت] چون تندبادند.

قسم به فرشتگانی که به سرعت تند باد (به انجام حکم حق) می‌شتابند.

storming tempestuously

پھر ان ہواؤں کی جو تندی سے چلتی ہیں

وَالنَّاشِرَاتِ نَشْرًا

و سوگند به آن فرشتگانی که گشاینده صحیفه های وحی اند،

قسم به آنان که (وحی حق و شرع الهی را در جهان) نیکو نشر می‌دهند.

and by the scatterers scattering (rain)

اوران ہواؤں کی جو بادلوں کو اٹھا کر پھیلاتی ہیں

فَالْفَارِقَاتِ فَرْقًا

و سوگند به آن فرشتگانی که جدا کننده حق از باطل اند،

و قسم به حق آنان که (به حکم خدا راه هدایت را از ضلالت ممتاز کرده و بین حق و باطل را بر خلق) کاملا جدا می‌کنند.

then the criterion (the verses of koran), separating

پھر ان ہواؤں کی جو بادلوں کو متفرق کر دیتی ہیں

فَالْمُلْقِيَاتِ ذِكْرًا

و سوگند به آن فرشتگانی که القاکننده آیات آسمانی به پیامبران [اند،]

و قسم به آنان که ذکر (خدا و کتاب الهی) را (به انبیاء) وحی می‌کنند.

and those (angels) dropping, reminding

پھر ان ہواؤں کی جو (دل میں) الله کی یاد کا القا کرتی ہیں

عُذْرًا أَوْ نُذْرًا

تا حجت [باشد برای اهل ایمان] و بیم و هشدار باشد [برای کافران]

تا عذر و حجت (نیکان) و بیم و تهدید (بدان) شود.

excusing or warning,

الزام اتارنے یا ڈرانے کے لیے

إِنَّمَا تُوعَدُونَ لَوَاقِعٌ

[به همه این حقایق سوگند] که آنچه [به عنوان روز قیامت] وعده داده می شوید بی تردید واقع شدنی است.

(قسم به همه اینان) که آنچه (از ثواب و عقاب آخرت) به شما وعده دهند البته واقع خواهد شد.

surely, that which you have been promised is about to fall!

جن کا تم سے وعدہ کیا جاتا ہے وہ ضرور ہونے والی ہے

فَإِذَا النُّجُومُ طُمِسَتْ

در آن زمان که ستارگان محو و تاریک شوند،

وقتی که ستارگان همه بی نور و محو شوند.

when the stars are extinguished,

پس جب ستارے مٹا دیئے جائیں گے

وَإِذَا السَّمَاء فُرِجَتْ

و آن زمانی که آسمان بشکافد.

و آن گاه که آسمان شکافته شود.

and when the sky is rent asunder

اورجب آسمان پھٹ جائیں گے

وَإِذَا الْجِبَالُ نُسِفَتْ

و آن زمان که کوه ها از بیخ و بن کنده شوند.

و آن گاه که کوهها (چون خاک بر دم باد) پراکنده شوند.

and the mountains scattered,

اورجب پہاڑ اڑائے جائیں گے

وَإِذَا الرُّسُلُ أُقِّتَتْ

و آن زمان که وقت حضور پیامبران [برای گواهی بر امت ها] معین شود.

و آن گاه که به رسولان، وقت (گواهی بر امتان) را اعلام کنند.

and when the messengers` time is set

اور جب رسول وقت معین پرجمع کیے جائیں گے

لِأَيِّ يَوْمٍ أُجِّلَتْ

این امور برای چه روزی به تأخیر افتاده؟

برای چه روزی وقت (وعده حق) معین شد؟

to what day shall they be deferred?

کس دن کے لیے تاخیر کی گئی تھی

لِيَوْمِ الْفَصْلِ

برای روز داوری

برای (روز قیامت) همان روزی که (بین حق و باطل و سعید و شقی) جدایی افتد.

upon the day of decision!

فیصلہ کے دن کے لیے

وَمَا أَدْرَاكَ مَا يَوْمُ الْفَصْلِ

و تو چه می دانی روز داوری چیست؟

و تو چگونه توانی عظمت و سختی آن روز جدایی را تصور کنی؟

would that you knew what the day of decision is!

اور آپکو کیا معلوم کہ فیصلہ کا دن کیا ہے

وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِّلْمُكَذِّبِينَ

وای در آن روز بر تکذیب کنندگان؛

وای آن روز به حال آنان که (آیات خدا را) تکذیب کردند.

woe on that day to those who belied it!

اس دن جھٹلانے والوں کے لیے تباہی ہے

أَلَمْ نُهْلِكِ الْأَوَّلِينَ

آیا پیشینیان را [به سبب تکذیبشان] هلاک نکردیم؟

آیا ما پیشینیان را (به کیفر کفر) هلاک نکردیم؟

did we not destroy the ancients

کیا ہم نے پہلوں کو ہلاک نہیں کر ڈالا

ثُمَّ نُتْبِعُهُمُ الْآخِرِينَ

سپس به دنبال آنان دیگران را هم [به سبب تکذیبشان] هلاک می کنیم.

از پی آنان آیندگان را (که منکران قرآن باشند) نیز هلاک می‌کنیم.

and let the latter follow them?

پھر ہم ان کے پیچھے دوسروں کو چلائیں گے

كَذَلِكَ نَفْعَلُ بِالْمُجْرِمِينَ

با گنهکاران این گونه رفتار می کنیم.

ما بدکاران عالم را همین گونه هلاک می‌سازیم.

as such shall we deal with the sinners.

مجرموں کے ساتھ ہم ایسا ہی برتاؤ کرتے ہیں

وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِّلْمُكَذِّبِينَ

وای در آن روز بر تکذیب کنندگان!

وای آن روز به حال آنان که (آیات خدا را) تکذیب کردند.

woe on that day to those who belied it!

اس دن جھٹلانے والوں کے لیے تباہی ہے

أَلَمْ نَخْلُقكُّم مِّن مَّاء مَّهِينٍ

آیا شما را از آبی پست و بی مقدار نیافریدیم؟

آیا ما شما آدمیان را از آب نطفه بی قدر (بدین زیبایی) نیافریدیم؟

did we not create you from a weak water,

کیا ہم نے تمہیں ایک ذلیل پانی سے نہیں پیدا کیا

فَجَعَلْنَاهُ فِي قَرَارٍ مَّكِينٍ

پس آن را در جایگاهی استوار قرار دادیم

و آن نطفه را (از صلب پدر) به قرارگاه استوار (رحم) منتقل ساختیم.

which we placed within a sure lodging

پھر ہم نے اس کو ایک محفوظ ٹھکانے میں رکھ دیا

إِلَى قَدَرٍ مَّعْلُومٍ

تا زمانی معین؛

تا مدتی معین و معلوم (در رحم بماند).

for an appointed term?

ایک معین اندازے تک

فَقَدَرْنَا فَنِعْمَ الْقَادِرُونَ

پس توانا بودیم و چه نیکو تواناییم.

و ما تقدیر (مدت رحم و تعیین سرنوشت او تا ابد) کردیم که نیکو مقدّر (حکیمی) هستیم.

we determined, how excellent a determiner are we!

پھر ہم نے اندازہ لگایا تو ہم تو کیسے اچھے اندازہ لگانے والے ہیں

وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِّلْمُكَذِّبِينَ

وای در آن روز بر تکذیب کنندگان!

وای آن روز به حال آنان که (آیات خدا را) تکذیب کردند.

woe on that day to those who belied it!

اس دن جھٹلانے والوں کے لیےتباہی ہے

أَلَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ كِفَاتًا

آیا زمین را فراهم آورنده [انسان ها] قرار ندادیم؟

آیا ما زمین را جامع (حوایج و کفایت بر مسکن و هر امر بشر) قرار ندادیم؟

have we not made the earth a housing

کیا ہم نے زمین کو جمع کرنے والی نہیں بنایا

أَحْيَاء وَأَمْوَاتًا

هم در حال حیاتشان و هم زمان مرگشان

تا زندگان روی زمین تعیّش کنند و مردگان درونش پنهان شوند.

for both the living and the dead?

زندوں اور مردوں کو

وَجَعَلْنَا فِيهَا رَوَاسِيَ شَامِخَاتٍ وَأَسْقَيْنَاكُم مَّاء فُرَاتًا

و کوه های استوار و بلند در آن قرار دادیم و شما را آبی گوارا نوشاندیم.

و در آن کوههای بلند برافراشتیم و (از ابر و باران) به شما آب زلال گوارا نوشانیدیم.

have we not placed high mountains upon it and filled you with sweet water?

اور ہم نے اس میں مضبوط اونچے اونچے پہاڑ رکھ دیئے اور ہم نے تمہیں میٹھا پانی پلایا

وَيْلٌ يوْمَئِذٍ لِّلْمُكَذِّبِينَ

وای در آن روز بر تکذیب کنندگان!

وای آن روز به حال آنان که (آیات خدا را) تکذیب کردند.

woe on that day to those who belied it!

اس دن جھٹلانے والوں کے لیے تباہی ہے

انطَلِقُوا إِلَى مَا كُنتُم بِهِ تُكَذِّبُونَ

[آن روز به آنان گویند:] به سوی آتشی که همواره آن را تکذیب می کردید، بروید؛

(خطاب رسد: ای منکران) شما امروز به سوی آن دوزخی که تکذیب می‌کردید بروید.

depart to that which you belied!

اس (دوزخ) کی طرف چلو جسے تم جھٹلایا کرتےتھے

انطَلِقُوا إِلَى ظِلٍّ ذِي ثَلَاثِ شُعَبٍ

و [نیز] به سوی سایه ای [از دود متراکم و آتش زا] که دارای سه شاخه است، بروید.

بروید زیر سایه دودهای آتش دوزخ که از سه جانب (شما را) احاطه کند.

depart into the shadow of three masses,

ایک سائبان کی طرف چلو جسکے تین حصے ہیں

لَا ظَلِيلٍ وَلَا يُغْنِي مِنَ اللَّهَبِ

[سایه ای که] نه مانع از حرارت است، و نه از شعله های آتش جلوگیری می کند.

نه بر سر شما سایه خواهد افکند و نه از شرار آتش هیچ نجاتتان خواهد داد.

wherein there is neither shade, nor freeing from the blazing flames

نہ وہ سایہ کرے اور نہ تپش سے بچائے

إِنَّهَا تَرْمِي بِشَرَرٍ كَالْقَصْرِ

آن آتش، شراره هایی چون ساختمان بلند پرتاب می کند.

آن آتش هر شراری بیفکند شعله‌اش مانند قصری است.

it throws spits as (high as a huge) palace,

بے شک وہ محل جیسے انگارے پھینکے گی

كَأَنَّهُ جِمَالَتٌ صُفْرٌ

گویی آن شراره ها هم چون شتران زرد رنگ هستند.

گویی آن شراره (در بزرگی و رنگ) به شتران زرد موی مانند است.

as black camels.

گویا کہ وہ زرد اونٹ ہیں

وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِّلْمُكَذِّبِينَ

وای در آن روز بر تکذیب کنندگان!

وای آن روز به حال آنان که (آیات خدا را) تکذیب کردند.

woe on that day to those who belied it!

اس دن جھٹلانے والوں کے لیے تباہی ہے

هَذَا يَوْمُ لَا يَنطِقُونَ

این روزی است که [انسان ها چون موقعیتی نمی بینند برای دفاع از خود] سخن نمی گویند،

این روزی است که (کافران بر نجات خود) سخنی نتوانند گفت.

this is the day they shall not speak,

یہ وہ دن ہے جس میں بات بھی نہ کر سکیں گے

وَلَا يُؤْذَنُ لَهُمْ فَيَعْتَذِرُونَ

و به آنان اجازه داده نمی شود که عذرخواهی کنند.

و به آنها رخصت عذر خواهی نخواهند داد.

nor shall they be given permission, so that they can apologize.

اور نہ انہیں عذر کرنے کی اجازت ہو گی

وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِّلْمُكَذِّبِينَ

وای در آن روز بر تکذیب کنندگان!

وای آن روز به حال آنان که (آیات خدا را) تکذیب کردند.

woe on that day to those who belied it!

اس دن جھٹلانے والوں کے لیے تباہی ہے

هَذَا يَوْمُ الْفَصْلِ جَمَعْنَاكُمْ وَالْأَوَّلِينَ

امروز همان روز داوری است که شما و پیشینیان را در آن جمع کرده ایم.

این روز فصل (حکم و جدایی نیک و بد) است که شما را با همه در گذشتگان پیشین (به عرصه محشر) جمع گردانیده‌ایم.

such is the day of decision. we will gather you with the ancients.

یہ فیصلہ کا دن ہے ہم تمہیں اور پہلوں کو جمع کریں گے

فَإِن كَانَ لَكُمْ كَيْدٌ فَكِيدُونِ

پس اگر [برای فرار از عذاب] چاره و تدبیری دارید، آن را به کار گیرید.

پس اگر فکر و حیلتی (بر نجات خود) توانید بر من حیلت کنید.

if you are cunning, then try your cunning against me!

پس اگر تمہارے پاس کوئی تدبیر ہے تو مجھ پر کر دیکھو

وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِّلْمُكَذِّبِينَ

وای در آن روز بر تکذیب کنندگان!

وای آن روز به حال آنان که (آیات خدا را) تکذیب کردند.

woe on that day to those who belied it!

اس دن جھٹلانے والوں کے لیے تباہی ہے

إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي ظِلَالٍ وَعُيُونٍ

به یقین پرهیزکاران در زیر سایه ها و کنار چشمه سارهایند،

(آن روز سخت) بندگان با تقوا و پرهیزگار در سایه درختان بهشت و طرف نهرهای جاری متنعّمند.

indeed, the cautious, shall live amid shades and fountains

بے شک پرہیزگار ٹھنڈی چھاؤں اور چشموں میں ہوں گے

وَفَوَاكِهَ مِمَّا يَشْتَهُونَ

و نزد میوه هایی از آنچه همواره بخواهند.

و از هر نوع میوه مایل باشند فراوان فراهم است.

and have such fruits as they desire.

اور میووں میں جو وہ چاہیں گے

كُلُوا وَاشْرَبُوا هَنِيئًا بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ

[به آنان گویند:] به پاداش اعمالی که همواره انجام می دادید، بخورید و بیاشامید گوارایتان باد.

بخورید و بیاشامید که شما را گوارا باد به پاداش اعمال نیکی که در دنیا به جای می‌آوردید.

(it shall be said to them): `eat and drink, with a good appetite, for all that you did. `

مزے سے کھاؤ اور پیئو ان کاموں کے بدلے جو تم کرتے رہے

إِنَّا كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنينَ

ما نیکوکاران را این گونه پاداش می دهیم.

ما البته نیکوکاران عالم را چنین پاداش می‌دهیم.

as such we recompense those who did good.

بے شک ہم اسی طرح نیکو کاروں کو بدلہ دیتے ہیں

وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِّلْمُكَذِّبِينَ

وای در آن روز بر تکذیب کنندگان!

وای آن روز به حال آنان که (آیات خدا را) تکذیب کردند.

woe on that day to those who belied it!

اس دن جھٹلانے والوں کے لیے تباہی ہے

كُلُوا وَتَمَتَّعُوا قَلِيلًا إِنَّكُم مُّجْرِمُونَ

[شما ای کافران و مشرکان! در این دنیا] بخورید و اندک زمانی برخوردار شوید که شما گنهکارید [و بی تردید به کیفر اعمالتان گرفتار خواهید شد.]

(ای کافران شما هم که ایمان به لذّات روحانی و تنعّم و نشاط ابدی آخرت ندارید پس به خوی حیوانیت) بخورید و تمتّع برید به عمر کوتاه دنیا که شما بسیار مردم بزهکاری هستید.

`eat and enjoy yourselves a little, for you are sinners! `

کھاؤ اور چند روز فائدہ اٹھاؤ بے شک تم مجرم ہو

وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِّلْمُكَذِّبِينَ

وای در آن روز بر تکذیب کنندگان!

وای آن روز به حال آنان که (آیات خدا را) تکذیب کردند.

woe on that day to those who belied it!

اس دن جھٹلانے والوں کے لیے تباہی ہے

وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ ارْكَعُوا لَا يَرْكَعُونَ

و هنگامی که به آنان گویند: [در برابر خدا] رکوع کنید، رکوع نمی کنند.

و هرگاه به آنها گفته شود که نماز و طاعت خدا را به جای آرید اطاعت نکنند.

when it is said to them: `bow yourselves, ` they do not bow.

اورجب ان سے کہا جاتا تھا کہ رکوع کرو تورکوع نہ کرتے تھے

وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِّلْمُكَذِّبِينَ

وای در آن روز بر تکذیب کنندگان!

وای آن روز به حال آنان که (آیات خدا را) تکذیب کردند.

woe on that day to those who belied it!

اس دن جھٹلانے والوں کے لیے تباہی ہے

فَبِأَيِّ حَدِيثٍ بَعْدَهُ يُؤْمِنُونَ

[اگر به قرآن ایمان نیاورند] پس به کدام سخن بعد از آن ایمان می آورند؟

(این کافران) پس از آیات خدا (که آن را تکذیب کردند) باز به کدامین حدیث ایمان می‌آورند؟

after this, in what discourse will they believe?

پس اس کے بعد کس بات پر ایمان لائیں گے