وَقَالُوا مَا لَنَا لَا نَرَى رِجَالًا كُنَّا نَعُدُّهُم مِّنَ الْأَشْرَارِ

و می گویند: ما را چه شده که [مردان مؤمن و شایسته] ای که از اشرارشان می شمردیم، نمی بینیم.

و (اهل دوزخ با یکدیگر) گویند: چه شده که ما مردانی (مؤمن) را که از سفله و اشرار می‌شمردیم نمی‌بینیم؟

and they will say: `why do we not see the men that we counted as being among the wicked in here?

أَتَّخَذْنَاهُمْ سِخْرِيًّا أَمْ زَاغَتْ عَنْهُمُ الْأَبْصَارُ

آیا ما آنان را به ناحق به مسخره گرفتیم [و اکنون در بهشت جای دارند] یا [در دوزخ اند و ] دیدگان ما به آنان نمی افتد؟!

آیا (چون) ما آنها را (در دنیا) مسخره و استهزاء می‌کردیم (اینک به دوزخ در نیامده‌اند) ؟یا (آنها اهل دوزخ هستند و) چشمان ما بر آنها نمی‌افتد؟

have we taken them in mockery? or, have our eyes swerved from them?`

إِنَّ ذَلِكَ لَحَقٌّ تَخَاصُمُ أَهْلِ النَّارِ

این گفتگو و می ادله اهل آتش حتمی و واقع شدنی است.

این منازعه اهل آتش دوزخ محقق و حتمی است.

surely that is true the disputing of the inhabitants of the fire

قُلْ إِنَّمَا أَنَا مُنذِرٌ وَمَا مِنْ إِلَهٍ إِلَّا اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ

بگو: من فقط بیم دهنده ام، و هیچ معبودی جز خدای یگانه قهّار نیست.

بگو که من رسولی منذر (و ناصح) بیش نیستم و جز خدای فرد قهّار (که بر همه عالم غالب و قاهر است) خدایی نیست.

say: `i am only a warner. there is no god except allah, the one, the conqueror,

رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا الْعَزِيزُ الْغَفَّارُ

پروردگار آسمان ها و زمین و آنچه میان آنهاست، توانای شکست ناپذیر و بسیار آمرزنده است.

آفریننده آسمانها و زمین و هر چه بین آنهاست، همان خدای مقتدر و بسیار آمرزنده.

the lord of the heavens and the earth and all that is between them; the almighty, the forgiving. `

قُلْ هُوَ نَبَأٌ عَظِيمٌ

بگو: این [قرآن من] خبری بزرگ است،

بگو آن (حکایت که از قیامت و اهل بهشت و دوزخ برای شما آوردم) خبر بزرگ عالم است.

say: `this is a mighty message

أَنتُمْ عَنْهُ مُعْرِضُونَ

که شما از آن روی می گردانید.

(و دریغا که) شما از شنیدن آن خبر بزرگ اعراض می‌کنید.

from which you turn away.

مَا كَانَ لِي مِنْ عِلْمٍ بِالْمَلَإِ الْأَعْلَى إِذْ يَخْتَصِمُونَ

من از ملأ اعلی هنگامی که [درباره آفرینش آدم] می ادله می کردند، هیچ خبری ندارم.

مرا بر فرشتگان عالم بالا که (در قضیّه خلق آدم یا غیر آن) خصومت و گفتگو داشتند علمی (پیش از وحی خدا) نبود.

i had no knowledge of the high assembly`s dispute.

إِن يُوحَى إِلَيَّ إِلَّا أَنَّمَا أَنَا نَذِيرٌ مُّبِينٌ

به من وحی نمی شود جز برای اینکه بیم دهنده ای آشکارم.

و به من وحی نمی‌رسد جز اینکه من با بیان روشن و آشکار (خلق را از عذاب خدا) بترسانم.

this alone is revealed to me, i am only a clear warner. `

إِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي خَالِقٌ بَشَرًا مِن طِينٍ

[یاد کن] هنگامی را که پروردگارت به فرشتگان گفت: همانا من بشری از گل خواهم آفرید.

(یاد کن) هنگامی که خدایت به فرشتگان گفت که من بشری از گل خواهم آفرید.

when your lord said to the angels: `i am creating a human from clay,

فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِن رُّوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ

پس زمانی که اندامش را درست و نیکو نمودم و از روح خود در او دمیدم، برای او سجده کنید.

پس آن گاه که او را به خلقت کامل بیاراستم و از روح خود در او بدمیدم بر او به سجده در افتید.

after i have shaped him and breathed of my spirit (i created) into him, fall down prostrate before him. `

فَسَجَدَ الْمَلَائِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ

پس فرشتگان همه با هم سجده کردند؛

پس تمام فرشتگان بدون استثنا سجده کردند.

so all the angels prostrated themselves

إِلَّا إِبْلِيسَ اسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنْ الْكَافِرِينَ

مگر ابلیس که تکبّر ورزید و از کافران شد.

مگر شیطان که غرور و تکبر ورزید و از زمره کافران گردید.

except iblis (satan, the father of the jinn), he became too proud, for he was one of the unbelievers.

قَالَ يَا إِبْلِيسُ مَا مَنَعَكَ أَن تَسْجُدَ لِمَا خَلَقْتُ بِيَدَيَّ أَسْتَكْبَرْتَ أَمْ كُنتَ مِنَ الْعَالِينَ

[خدا] فرمود: ای ابلیس! تو را چه چیزی از سجده کردن بر آنچه که با دستان قدرت خود آفریدم، بازداشت؟ آیا تکبّر کردی یا از بلند مرتبه گانی؟

خدا به شیطان فرمود: ای ابلیس، تو را چه مانع شد که به موجودی (با قدر و شرافت) که من به دو دست (علم و قدرت) خود آفریدم سجده کنی؟آیا تکبر و نخوت کردی یا از فرشتگان بلند رتبه عالم قدس اعلا بودی (که نمی‌بایست سجده کنند).

he (allah) said: `iblis, what prevented you from prostrating yourself towards that which i have created with my hands? have you become too proud, or are you among the grand? `

قَالَ أَنَا خَيْرٌ مِّنْهُ خَلَقْتَنِي مِن نَّارٍ وَخَلَقْتَهُ مِن طِينٍ

گفت: من از او بهترم، مرا از آتش آفریدی و او را از گل ساختی.

شیطان گفت: من از او بهترم، که مرا از آتش (نورانی سرکش) و او را از گل (تیره پست) خلقت کرده‌ای.

he (satan) replied: `i am better than he. you created me from fire, and you created him from clay. `

قَالَ فَاخْرُجْ مِنْهَا فَإِنَّكَ رَجِيمٌ

[خدا] گفت: از آن [جایگاه] بیرون رو که بی تردید تو رانده شده ای؛

خدا فرمود (ای شیطان جاهل خودبین) اینک از این جایگاه بیرون رو که تو (غرور و تکبر کردی و) سخت رانده درگاه ما شدی.

`begone! ` said he, `you are stoned`.

وَإِنَّ عَلَيْكَ لَعْنَتِي إِلَى يَوْمِ الدِّينِ

و حتماً لعنت من تا روز قیامت بر تو باد.

و بر تو لعنت (و غضب) من تا روز جزا حتمی و محقّق است.

`my curse shall rest on you until the day of recompense. `

قَالَ رَبِّ فَأَنظِرْنِي إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ

گفت: پروردگارا! مرا تا روزی که مردم برانگیخته می شوند، مهلت ده.

شیطان عرض کرد: پروردگارا، پس مهلتم ده که تا روز قیامت زنده مانم.

he (satan) replied: `respite me my lord till the day of resurrection. `

قَالَ فَإِنَّكَ مِنَ الْمُنظَرِينَ

[خدا] گفت: تو از مهلت یافتگانی،

خدا فرمود: از مهلت یافتگانت قرار دادیم.

he (allah) said: `you are among those that are respited

إِلَى يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ

تا زمانی معین و معلوم.

تا روز معیّن و وقت معلوم (که صلاح نظام عالم می‌دانیم).

till the day of the known time. `

قَالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ

گفت: به عزتت سوگند همه آنان را گمراه می کنم،

شیطان گفت: به عزّت و جلال تو قسم که خلق را تمام گمراه خواهم کرد.

he (satan) said: `i swear by your might, that i will seduce all of them

إِلَّا عِبَادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ

مگر بندگان خالص شده ات را.

مگر خاصان از بندگانت را که دل از غیر بریدند و برای تو خالص شدند.

except those among them who are your sincere worshipers. `