بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

به نام خدا که رحمتش بی اندازه است و مهربانی اش همیشگی.

به نام خداوند بخشنده مهربان

In the name of Allah, Most Gracious, Most Merciful

شروع الله کا نام لے کر جو بڑا مہربان نہایت رحم والا ہے.

وَالنَّجْمِ إِذَا هَوَى

سوگند به ستاره هنگامی که [برای غروب کردن در کرانه افق] افتد؛

قسم به ستاره چون فرود آید.

by the star when it plunges,

ستارے کی قسم ہے جب وہ ڈوبنے لگے

مَا ضَلَّ صَاحِبُكُمْ وَمَا غَوَى

که هرگز دوست شما از راه راست منحرف نشده، و [در ایمان و اعتقادش از راه راست] خطا نرفته؛….

که صاحب شما (محمّد مصطفی ص) هیچ گاه در ضلالت و گمراهی نبوده است.

your companion is neither astray, neither errs,

تمہارا رفیق نہ گمراہ ہوا ہے اورنہ بہکا ہے

وَمَا يَنطِقُ عَنِ الْهَوَى

و از روی هوا و هوس سخن نمی گوید.

و هرگز به هوای نفس سخن نمی‌گوید.

nor does he speak out of desire.

اور نہ وہ اپنی خواہش سے کچھ کہتا ہے

إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحَى

گفتار او چیزی جز وحی که به او نازل می شود، نیست.

سخن او هیچ غیر وحی خدا نیست.

indeed it is not except a revelation which is revealed,

یہ تو وحی ہے جو اس پر آتی ہے

عَلَّمَهُ شَدِيدُ الْقُوَى

[فرشته] بسیار نیرومند به او تعلیم داده است.

او را (جبرئیل) همان (فرشته) بسیار توانا (به وحی خدا) علم آموخته است.

taught by one who is stern in power.

بڑے طاقتور (جبرائیل) نے اسے سکھایا ہے

ذُو مِرَّةٍ فَاسْتَوَى

[همان که] دارای درایت و توانمندی شگفتی است، پس [به آنچه که مأمور انجامش می باشد] مسلط و چیره است.

همان ملک مقتدری که به خلقت کامل (و صورت ملکوتی بر رسول) جلوه کرد.

of might, he (gabriel) stood firm

جو بڑا زور آور ہے پس وہ قائم ہوا (اصلی صورت میں)

وَهُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلَى

در حالی که در افق اعلا بود.

و آن رسول در افق اعلا (ی کمال و مشرق انسانیت) بود.

while he was in the highest horizon;

اور وہ (آسمان کے) اونچے کنارے پر تھا

ثُمَّ دَنَا فَتَدَلَّى

سپس نزدیک رفت و نزدیک تر شد

آن گاه نزدیک آمد و بر او (به وحی حق) نازل گردید.

then he drew near, and became close

پھر نزدیک ہوا پھر اور بھی قریب ہوا

فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى

پس [فاصله اش با پیامبر] به اندازه فاصله دو کمان گشت یا نزدیک تر شد.

(بدان نزدیکی که) با او به قدر دو کمان یا نزدیکتر از آن شد.

he was but two bows` length or even nearer,

پھر فاصلہ دو کمان کے برابر تھا یا اس سے بھی کم

فَأَوْحَى إِلَى عَبْدِهِ مَا أَوْحَى

آن گاه به بنده اش آنچه را باید وحی می کرد، وحی کرد.

پس (خدا) به بنده خود وحی فرمود آنچه که هیچ کس درک آن نتواند کرد.

so (allah) revealed to his worshiper (gabriel) that which he revealed (to prophet muhammad).

پھر اس نے الله کےبندے کے دل میں القا کیا جو کچھ القا کیا دل نے

مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَى

آنچه را دل [پیامبر] دید [به پیامبر] دروغ نگفت [تا او را درباره حقیقت فرشته وحی به وهم و خیال اندازد، بلکه به حضور و شهودش یقین کامل داشت.]

آنچه (در غیب عالم) دید دلش هم به حقیقت یافت و کذب و خیال نپنداشت.

his heart did not lie of what he saw.

جھوٹ نہیں کہا تھا جو دیکھا تھا

أَفَتُمَارُونَهُ عَلَى مَا يَرَى

آیا در آنچه [به حقیقت] می بینید با او به سختی می ادله و ستیزه می کنید؟

آیا (شما کافران) با رسول بر آنچه (در شب معراج) به چشم مشاهده کرد ستیزه می‌کنید؟

what, will you dispute with him about what he sees!

پھر جو کچھ اس نے دیکھا تم اس میں جھگڑتے ہو

وَلَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرَى

و بی تردید یک بار دیگر هم او را دیده است

و یکبار دیگر هم او را (یعنی جبرئیل را) رسول مشاهده کرد.

indeed, he saw him in another descent

اور اس نے اس کو ایک بار اور بھی دیکھا ہے

عِندَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى

نزد سدرة المنتهی،

در نزد (مقام) سدرة المنتهی (که آن درختی است در سمت راست عرش که منتهای سیر عقلی فرشتگان و ارواح مؤمنان تا آنجاست و بر مقام بالاتر آگاه نیستند).

at the lote tree (sidrat tree) of the ending

سدرة المنتہیٰ کے پاس

عِندَهَا جَنَّةُ الْمَأْوَى

در آنجا که جنت الماوی است.

بهشتی که مسکن متقیان است در همان جایگاه سدره است.

close to the garden of refuge.

جس کے پاس جنت الماویٰ ہے

إِذْ يَغْشَى السِّدْرَةَ مَا يَغْشَى

آن گاه که سدره را احاطه کرده بود آنچه [از فرشتگان، نور و زیبایی] احاطه کرده بود.

چون سدره را می‌پوشاند (از نور عظمت حق) آنچه که احدی از آن آگه نیست.

when there comes to the lote tree, that which comes

جب کہ اس سدرة پر چھا رہا تھا جو چھا رہا تھا (یعنی نور)

مَا زَاغَ الْبَصَرُ وَمَا طَغَى

دیده [پیامبر آنچه را دید] بر غیر حقیقت و به خطا ندید و از مرز دیدن حقیقت هم درنگذشت.

چشم (محمّد ص از حقایق آن عالم) آنچه را باید بنگرد بی هیچ کم و بیش مشاهده کرد.

his eyes did not swerve, nor did they stray

نہ تو نظر بہکی نہ حد سے بڑھی

لَقَدْ رَأَى مِنْ آيَاتِ رَبِّهِ الْكُبْرَى

به راستی که بخشی از نشانه های بسیار بزرگ پروردگارش را دید.

آنجا از بزرگتر آیات حیرت‌انگیز پروردگارش را به حقیقت دید.

for indeed he saw one of the greatest signs of his lord.

بے شک اس نے اپنے رب کی بڑی بڑی نشانیاں دیکھیں

أَفَرَأَيْتُمُ اللَّاتَ وَالْعُزَّى

پس به من از لات و عزّی [دو بت خویش] خبر دهید

آیا دو بت بزرگ لات و عزّای خود را دیدید (که بی اثر است).

(among the idols) have you considered allat and al`uzza,

پھر کیا تم نے لات اور عزیٰ کو بھی دیکھاہے

وَمَنَاةَ الثَّالِثَةَ الْأُخْرَى

و منات، سومین [بت] دیگرتان [که شما آنها را تمثال فرشتگانی به عنوان دختران خدا می پندارید،]

و منات سومین بت دیگرتان را دانستید (که جمادی بی‌نفع و ضرر است).

and, another, the third manat?

اور تیسرے منات گھٹیا کو ( دیکھا ہے)

أَلَكُمُ الذَّكَرُ وَلَهُ الْأُنثَى

آیا [به پندار شما] ویژه شما پسر و ویژه او دختر است؟!

آیا شما را فرزند پسر و خدا را دختر است؟

what, have you males, and he females!

کیا تمہارے لیے بیٹے اور اس کے لیے بیٹیاں ہیں

تِلْكَ إِذًا قِسْمَةٌ ضِيزَى

در این صورت این تقسیمی ظالمانه است.

اگر چنین بودی باز هم تقسیمی ناروا و نادرست بودی.

that is indeed an unjust division.

تب تو یہ بہت ہی بری تقسیم ہے

إِنْ هِيَ إِلَّا أَسْمَاء سَمَّيْتُمُوهَا أَنتُمْ وَآبَاؤُكُم مَّا أَنزَلَ اللَّهُ بِهَا مِن سُلْطَانٍ إِن يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَمَا تَهْوَى الْأَنفُسُ وَلَقَدْ جَاءهُم مِّن رَّبِّهِمُ الْهُدَى

این بتان [که شما آنها را به عنوان شریک خدا گرفته اید] چیزی جز نام ها [ی بی معنا و بی مفهوم] که شما و پدرانتان [بر اساس حدس و گمان] نامگذاری کرده اید نیستند، خدا بر [حقّانیّت] آنها هیچ دلیلی نازل نکرده است. اینان فقط از پندار و گمان [بی پایه] و هواهای نفسانی پیروی می کنند، در حالی که مسلماً از سوی پروردگارشان برای آنان هدایت آمده است.

این بتها جز نامهایی که شما و پدرانتان بر آنها نهاده‌اید چیز دیگری نیست و خدا هیچ دلیلی بر (معبودیت) آنها نازل نفرموده؛ مشرکان چیزی غیر گمان باطل و هوای نفس فاسد خود را پیروی نمی‌کنند با آنکه از جانب خدایشان هدایت بر آنها آمد.

they are but names, named by you and your fathers. allah has not sent down any authority for them. they follow conjecture and their soul`s desire, even though the guidance of their lord has come to them.

یہ تو صرف نام ہی نام ہیں جو تم نے اور تمہارے باپ دادا نے گھڑ لیے ہیں جن پر خدا نے کوئی سندبھی نہیں اتاری وہ محض وہم اور اپنی خواہش کی پیروی کرتے ہیں حالانکہ ان کے پاس ان کے رب کے ہاں سے ہدایت آ چکی ہے

أَمْ لِلْإِنسَانِ مَا تَمَنَّى

مگر برای انسان آنچه را [چون حاجت بخشی بتان و شفاعت آنان] آرزو می کند، فراهم است؟….

آیا برای آدمی هر چه آرزو کند حاصل می‌شود؟

is the human to have whatever he fancies?

پھر کیا انسان کو وہی مل جاتا ہے جس کی تمنا کرتا ہے

فَلِلَّهِ الْآخِرَةُ وَالْأُولَى

آخرت و دنیا فقط در سیطره مالکیّت و فرمانروایی خداست.

در صورتی که (انسان مالک هیچ نیست و) دنیا و آخرت همه ملک خداست.

to allah belongs the eternal life and the first life.

پس آخرت اور دنیا الله ہی کے اختیار میں ہے

وَكَم مِّن مَّلَكٍ فِي السَّمَاوَاتِ لَا تُغْنِي شَفَاعَتُهُمْ شَيْئًا إِلَّا مِن بَعْدِ أَن يَأْذَنَ اللَّهُ لِمَن يَشَاءُ وَيَرْضَى

و چه بسیار فرشتگانی که در آسمان ها هستند که شفاعتشان هیچ سودی نمی بخشد مگر پس از آنکه خدا برای هر که بخواهد و بپسندد، اجازه دهد.

و بسیار ملک در آسمانها هست که شفاعتشان سودمند نیست جز به امر خدا و بر آن کس که خدا بخواهد و از او خشنود باشد.

how many an angel is there in the heavens whose intercession shall not benefit until allah gives permission to whom he will and is pleased.

اور بہت سے فرشتے آسمان میں ہیں کہ جن کی شفاعت کسی کے کچھ بھی کام نہیں آتی مگر اس کے بعدکہ الله جس کے لیے چاہے اجازت دے اور پسند کرے