فَمَا تَنفَعُهُمْ شَفَاعَةُ الشَّافِعِينَ

پس آنان را شفاعت شفیعان سودی نمی دهد؛

پس شفاعت شفیعان در حق آنان هیچ سودی نبخشد.

the intercession of their intercessors shall not benefit them.

پس ان کو سفارش کرنے والوں کی سفارش نفع نہ دے گی

فَمَا لَهُمْ عَنِ التَّذْكِرَةِ مُعْرِضِينَ

آنان را چه شده که از تذکر و هشدار روی گردانند؟

اینک چرا از یاد آن روز سخت خود (و از ذکر و اندرز قرآن) اعراض می‌کنند؟

what is the matter with them that they turn away from this reminder,

پسانہیں کیا ہو گیا کہ وہ نصیحت سے منہ موڑرہے ہیں

كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُّسْتَنفِرَةٌ

گویی گورخرانی وحشی و رمیده اند

گویی گورخران گریزانی هستند.

like startled wild donkeys

گویا کہ وہ بدکنے والے گدھے ہیں

فَرَّتْ مِن قَسْوَرَةٍ

که از [چنگال] شیری گریخته اند؛

که از شیر درنده می‌گریزند.

fleeing before a lion?

جو شیر سے بھاگے ہیں

بَلْ يُرِيدُ كُلُّ امْرِئٍ مِّنْهُمْ أَن يُؤْتَى صُحُفًا مُّنَشَّرَةً

بلکه هر کدام از آنان توقع دارد نامه هایی سرگشاده [از سوی خدا] دریافت دارد!

بلکه هر یک از آنها می‌خواهند که برایشان هم (مانند پیمبران) صحیفه وحی آسمانی باز آید (تا ایمان آرند).

indeed, each one of them desires to be given unrolled scrolls.

بلکہ ہر ایک آدمی ان میں سے چاہتا ہے کہ اسے کھلے ہوئے صحیفے دیئے جائیں

كَلَّا بَل لَا يَخَافُونَ الْآخِرَةَ

این چنین نیست [که علت فرارشان از دین برای دریافت نکردن نامه باشد] بلکه [فرارشان برای این است که] از آخرت نمی ترسند؛

هرگز (چنین نیست که پنداشتند) بلکه از (عذاب) آخرت نمی‌ترسند.

no, indeed they have no fear of the everlasting life.

ہرگز نہیں بلکہ وہ آخرت سے نہیں ڈرتے

كَلَّا إِنَّهُ تَذْكِرَةٌ

این چنین نیست [که نامه سرگشاده ای از سوی ما به آنان رسد] ، بلکه بی تردید این قرآن تذکر و هشداری است [که برای جهانیان کافی است.]

چنین نیست (که آنها پنداشتند) قرآن محققا همه پند و یادآوری است.

no, indeed, surely, this is a reminder.

ہرگز نہیں بے شک یہ (قرآن) ایک نصیحت ہے

فَمَن شَاء ذَكَرَهُ

پس هرکه بخواهد از آن پند گیرد،

تا هر که خواهد متذکر آن شود.

so, whoever wills, will remember it.

(پس جو چاہے اس کو یاد کر لے

وَمَا يَذْكُرُونَ إِلَّا أَن يَشَاءَ اللَّهُ هُوَ أَهْلُ التَّقْوَى وَأَهْلُ الْمَغْفِرَةِ

و از آن پند نمی گیرند مگر آنکه خدا بخواهد، او سزاوار است که از وی پروا کنند، و سزاوار است که به آمرزشش امید بندند.

و نخواهند متذکر شوند جز آنکه خدا بخواهد (یعنی بدون مشیّت و لطف الهی کسی بهشتی و سعادتمند نخواهد شد. از او رواست تقوا و ترس و بیم و شوق و امیدواری که) او اهل تقوا و اهل آمرزش و مغفرت است.

but none will remember, unless allah wills, he is the owner of fear, the owner of forgiveness.

اور کوئی بھی یاد نہیں کر سکتا مگر جبکہ الله ہی چاہے وہی جس سے ڈرنا چاہیے اوروہی بخشنے والا ہے

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

به نام خدا که رحمتش بی اندازه است و مهربانی اش همیشگی.

به نام خداوند بخشنده مهربان

In the name of Allah, Most Gracious, Most Merciful

شروع الله کا نام لے کر جو بڑا مہربان نہایت رحم والا ہے.

لَا أُقْسِمُ بِيَوْمِ الْقِيَامَةِ

به روز قیامت سوگند می خورم،

چنین نیست (که کافران پنداشتند) قسم به روز (بزرگ) قیامت.

no! i swear by the day of resurrection,

قیامت کے دن کی قسم ہے

وَلَا أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ

و به نفس سرزنش گر قسم می خورم.

و قسم به نفس پر حسرت و ملامت (یعنی نفس انسان که در قیامت خود را بر تقصیر و گناه بسیار ملامت کند و حسرت خورد) . [جواب قسم محذوف است، یعنی به اینها سوگند می‌خورم که آدمیان را در روز قیامت برخواهم انگیخت. (م) ژ)]

no! i swear by the reproachful soul!

اور پشیمان ہونے والے شخص کی قسم ہے

أَيَحْسَبُ الْإِنسَانُ أَلَّن نَجْمَعَ عِظَامَهُ

آیا انسان گمان می کند که ما هرگز استخوان هایش را جمع نخواهیم کرد؟

آیا آدمی پندارد که ما دیگر ابدا استخوانهای (پوسیده) او را باز جمع نمی‌کنیم؟

what, does the human think we shall never gather his bones?

کیا انسان سمجھتا ہے کہ ہم اس کی ہڈیاں جمع نہ کریں گے

بَلَى قَادِرِينَ عَلَى أَن نُّسَوِّيَ بَنَانَهُ

چرا در حالی که تواناییم که [خطوط] سر انگشتانش را درست و نیکو بازسازی کنیم،

بلی (استخوانهای او را جمع می‌کنیم) در حالی که ما قادریم که سرانگشتان او را هم منظم درست گردانیم.

indeed yes, we are able to shape his fingerstips yet again!

ہاں ہم تو اس پر قادر ہیں کہ اس کی پور پور درست کر دیں

بَلْ يُرِيدُ الْإِنسَانُ لِيَفْجُرَ أَمَامَهُ

[نه اینکه به گمان او قیامتی در کار نباشد] بلکه انسان می خواهد [با دست و پا زدن در شک و تردید] فرارویش را [از اعتقاد به قیامت که بازدارنده ای قوی است] باز کند [تا برای ارتکاب هر گناهی آزاد باشد!]

بلکه انسان می‌خواهد آنچه (از عمرش) در پیش است همه را به فجور و هوای نفس گذراند.

rather, the human desires to continue in his immorality,

بلکہ انسان تو چاہتا ہے کہ آئندہ بھی نافرمانی کرتا رہے

يَسْأَلُ أَيَّانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ

[با حالتی آمیخته با تردید] می پرسد: روز قیامت چه وقت است؟

(که دایم با شک و انکار) می‌پرسد کی روز قیامت (و حساب) خواهد بود؟

`when will the day of resurrection be? ` he asks,

پوچھتا ہےکہ قیامت کا دن کب ہو گا

فَإِذَا بَرِقَ الْبَصَرُ

پس هنگامی [است] که چشم [از سختی و هولناکی آن] خیره شود،

(بگو) روزی که چشمهای خلقان (از وحشت و هول) خیره بماند.

but when the sight is dazed

پس جب آنکھیں چندھیا جائیں گی

وَخَسَفَ الْقَمَرُ

و ماه تاریک و بی نور گردد،

و ماه تابان تاریک شود.

and the moon eclipsed,

اور چاند بے نور ہو جائے گا

وَجُمِعَ الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ

و خورشید و ماه به هم جمع شوند.

و میان خورشید و ماه جمع گردد (و هر دو بی‌نور شوند).

when the sun and moon are gathered together

اور سورج اور چاند اکھٹے کیے جائیں گے

يَقُولُ الْإِنسَانُ يَوْمَئِذٍ أَيْنَ الْمَفَرُّ

آن روز انسان گوید: گریزگاه کجاست؟

در آن روز انسان گوید: (ای وای از سختی عذاب) کجا مفرّ و پناهی خواهد بود؟

on that day the human will ask: `to (which place) shall i flee? `

اس دن انسان کہے گا کہ بھاگنے کی جگہ کہاں ہے

كَلَّا لَا وَزَرَ

این چنین نیست، هرگز پناهگاهی وجود ندارد.

هرگز مفرّ و پناهگاهی نیست.

no, there shall be no (place of) refuge.

ہر گز نہیں کہیں پناہ نہیں

إِلَى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمُسْتَقَرُّ

آن روزقرارگاه [نهایی] فقط به سوی پروردگار توست.

آن روز جز درگاه خدا آرامگاهی هیچ نیست.

for on that day the refuge shall be to your lord.

اس دن آپ کے رب ہی کی طرف ٹھکانہ ہے

يُنَبَّأُ الْإِنسَانُ يَوْمَئِذٍ بِمَا قَدَّمَ وَأَخَّرَ

آن روز است که انسان را به اعمالی که از دیرباز یا پس از آن انجام داده، آگاه می کنند.

آن روز آدمی به (نتیجه) هر نیک و بدی که در مقدّم و مؤخّر عمر کرده آگاه خواهد شد.

on that day the human shall be informed of his former and latter deeds.

اس دن انسان کو بتا دیا جائے گا کہ وہ کیا لایا اور کیا چھوڑ آیا

بَلِ الْإِنسَانُ عَلَى نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ

بلکه انسان خود به وضع خویش بیناست.

بلکه انسان خود بر (نیک و بد) خویش به خوبی بیناست.

he shall be a clear proof against himself,

بلکہ انسان اپنے اوپر خود شاہد ہے

وَلَوْ أَلْقَى مَعَاذِيرَهُ

و هر چند [برای توجیه گناهانش] بهانه ها بتراشد

هر چند (پرده‌های) عذر (بر چشم بصیرت) خود بیفکند.

even though he offers his excuses.

گو وہ کتنے ہی بہانے پیش کرے

لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ

[پیش از پایان یافتن وحی به وسیله جبرئیل] زبانت را به حرکت در نیاور تا در خواندن آن شتاب ورزی.

(ای رسول در حال وحی) با شتاب و عجله زبان به قرائت قرآن مگشای.

do not move your tongue with it (the revelation) to hasten it.

آپ (وحی ختم ہونے سے پہلے) قرآن پراپنی زبان نہ ہلایا کیجیئے تاکہ آپ اسے جلدی جلدی لیں

إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ

بی تردید گردآوردن و [به هم پیوند دادن آیات که بر تو وحی می شود و چگونگی] قرائتش بر عهده ماست،

که ما خود قرآن را مجموع و محفوظ داشته و بر تو فرا خوانیم.

it`s gathering and reciting is upon us.

بے شک اس کا جمع کرنا اور پڑھا دینا ہمارے ذمہ ہے

فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ

پس هنگامی که آن را [به طور کامل] خواندیم، [به همان صورت] خواندنش را دنبال کن.

و آن‌گاه که بر خواندیم تو پیرو قرآن آن باش.

when we recite it, follow its recitation.

پھر جب ہم ا سکی قرأت کر چکیں تو اس کی قرأت کا اتباع کیجیئے

ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ

سپس توضیح و بیانش نیز بر عهده ماست.

پس از آن بر ماست که (حقایق) آن را بر تو بیان کنیم.

it`s explanation is upon us.

پھر بے شک اس کا کھول کر بیان کرنا ہمارے ذمہ ہے