بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

به نام خدا که رحمتش بی اندازه است و مهربانی اش همیشگی.

به نام خداوند بخشنده مهربان

In the name of Allah, Most Gracious, Most Merciful

شروع الله کا نام لے کر جو بڑا مہربان نہایت رحم والا ہے.

عَبَسَ وَتَوَلَّى

چهره در هم کشید و روی گردانید،

عبوس و ترشرو گشت.

he frowned and turned away

پیغمبر چین بجیں ہوئے اور منہ موڑ لیا

أَن جَاءهُ الْأَعْمَى

از اینکه آن مرد نابینا نزد او آمد!

چون آن مرد نابینا حضورش آمد.

when the blind came to him.

کہ ان کے پاس ایک اندھا آیا

وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّهُ يَزَّكَّى

تو چه می دانی شاید او [در پرتو تعالیم اسلام از آلودگی] پاک و پاکیزه شود

و تو چه می‌دانی ممکن است او مردی پارسا و پاکیزه صفات باشد.

and what could let you know? perhaps he (comes to hear you) to be purified.

اور آپ کو کیا معلوم کہ شاید وہ پاک ہوجائے

أَوْ يَذَّكَّرُ فَتَنفَعَهُ الذِّكْرَى

یا متذکّر [حقایق] گردد و آن تذکر او را سود دهد؛

یا (به تعلیم رسول) به یاد خدا آید و ذکر حق او را سودمند افتد. (مراد عبد اللّه مکتوم است که چون حضور رسول برای تعلیم قرآن آمد جمعی از اکابر کفار قریش نزد حضرت بودند، حضرت از حرص بر ایمان و هدایت آنها به او توجه کامل نکرد و به صحبت مشغول بود و مرد متشخصی از امویان بر آن نابینا ترشرویی و اظهار انزجار نمود. بر نکوهش او و حرمت عبد اللّه این آیات نازل شد).

(he might) remember, and the reminder might profit him.

یا وہ نصیحت پکڑ لے تو اس کو نصیحت نفع دے

أَمَّا مَنِ اسْتَغْنَى

اما کسی که خود را ثروتمند نشان می دهد

اما آن که دارا (و مغرور دنیا) است.

as for he who is sufficed

لیکن وہ جو پروا نہیں کرتا

فَأَنتَ لَهُ تَصَدَّى

تو به او روی می آوری [و نسبت به وی اهتمام می ورزی]

تو به او توجه کنی (و حریص بر ایمان او باشی).

you attended to him,

سو آپ کے لیے توجہ کرتے ہیں

وَمَا عَلَيْكَ أَلَّا يَزَّكَّى

در حالی که اگر او نخواهد خود را [از آلودگی های باطنی و عملی] پاک کند تکلیفی بر عهده تو [نسبت به او] نیست؛

در صورتی که اگر او به پارسایی نپردازد بر تو تکلیفی نیست.

although it is not for you to be concerned if he remained unpurified.

حالانکہ آپ پر اس کےنہ سدھرنے کا کوئی الزام نہیں

وَأَمَّا مَن جَاءكَ يَسْعَى

و اما آنکه شتابان نزد تو آمد

اما آن کس که (چون عبد اللّه مکتوم به شوق دل برای ذکر خدا) به سوی تو می‌شتابد.

and to him who came to you eagerly

اور لیکن جو آپ کے پاس دوڑتا ہوا آیا

وَهُوَ يَخْشَى

در حالی که [از پروردگارش] می ترسد،

و او مرد خدا ترس و با تقوایی است.

and fearfully,

اور وہ ڈر رہا ہے

فَأَنتَ عَنْهُ تَلَهَّى

تو [با روی گردانی] از او به دیگران می پردازی.

تو از توجه به او خود داری می‌کنی!

of him you were unmindful.

تو آپ اس سے بے پروائی کرتے ہیں

كَلَّا إِنَّهَا تَذْكِرَةٌ

این چنین [برخوردی شایسته] نیست، بی تردید این آیات قرآن مایه پند است.

این روا نیست، که آیات حق برای پند و تذکر (همه خلق) است.

no indeed, this is a reminder;

ایسا نہیں چاہیئے بے شک یہ تو ایک نصیحت ہے

فَمَن شَاء ذَكَرَهُ

پس هرکه خواست از آن پند گیرد،

تا هر که بخواهد پند گیرد.

and whosoever wills, shall remember it.

پس جو چاہے اس کو یاد کرے

فِي صُحُفٍ مُّكَرَّمَةٍ

در صحیفه هایی است ارزشمند

آیات الهی در صحیفه‌هایی مکرّم (یعنی لوح محفوظ یا کتب آسمانی یا قلوب پاکان) نگاشته است.

upon highly honored pages,

وہ عزت والے صحیفوں میں ہے

مَّرْفُوعَةٍ مُّطَهَّرَةٍ

بلند مرتبه و پاکیزه

که آن صحیفه‌ها بسی بلند مرتبه و پاک و منزه (از خطا) است.

exalted, purified,

جو بلند مرتبہ اور پاک ہیں

بِأَيْدِي سَفَرَةٍ

در دست سفیرانی

(سپرده) به دست سفیران حق (و فرشتگان وحی) است.

by the hands of scribes

ان لکھنے والوں کے ہاتھوں میں

كِرَامٍ بَرَرَةٍ

بزرگوار و نیکوکار.

که ملائکه مقرب عالی رتبه با حسن و کرامتند.

noble and pious.

جو بڑے بزرگ نیکو کار ہیں

قُتِلَ الْإِنسَانُ مَا أَكْفَرَهُ

مرگ بر انسان، چه کافر و ناسپاس است!

ای کشته باد انسان (بی ایمان) که تا این حد کفر و عناد می‌ورزد!

perish the human! how unthankful he is!

انسان پر خدا کی مار وہ کیسا ناشکرا ہے

مِنْ أَيِّ شَيْءٍ خَلَقَهُ

[خدا] او را از چه چیز آفریده؟

(نمی‌نگرد که) خدا و را از چه چیز خلق کرده است؟

from what did he create him?

اس نے کس چیز سے اس کو بنایا

مِن نُّطْفَةٍ خَلَقَهُ فَقَدَّرَهُ

از نطفه ای [ناچیز و بی مقدار] آفریده است، پس او را [در ذات، صفات و اندام] اندازه لازم عطا کرد.

از آب نطفه (بی قدری بدین صورت زیبا) خلقتش فرمود

from a (sperm) drop he created him and then determined him,

ایک بوند سے اس کوبنایا پھر اس کا اندزہ ٹھیرایا

ثُمَّ السَّبِيلَ يَسَّرَهُ

آن گاه راه [هدایت، سعادت، خیر و طاعت] را برایش آسان ساخت.

سپس راه (خروج از نقص به کمال) را بر او سهل و آسان گردانید.

then eased his path for him,

پھراس پر راستہ آسان کر دیا

ثُمَّ أَمَاتَهُ فَأَقْبَرَهُ

سپس او را میراند و در گور نهاد،

آن گاه (به وقت معین) او را بمیراند و به خاک قبر سپرد.

then causes him to die and buries him,

پھر اس کو موت دی پھر اس کو قبر میں رکھوایا

ثُمَّ إِذَا شَاء أَنشَرَهُ

و سپس چون بخواهد او را زنده می کند.

و سپس هر وقت خواهد باز او را از قبر بر انگیزد.

then, he will raise him when he wills.

پھر جب چاہے گا اٹھا کر کھڑا کرے گا

كَلَّا لَمَّا يَقْضِ مَا أَمَرَهُ

این چنین نیست [که وظیفه اش را انجام داده باشد] هنوز آنچه را به او دستور داده به جا نیاورده است.

چنین نیست (که منکران معاد می‌پندارند) بشر کافر هنوز آنچه خدا امر کرده به جا نیاورده (تا سعادت ابد یابد).

indeed, he has not fulfilled that which he has ordered him.

ایسا نہیں چاہیئے اس نے تعمیل نہیں کی جو اس کو حکم دیا تھا

فَلْيَنظُرِ الْإِنسَانُ إِلَى طَعَامِهِ

پس انسان باید به خوراکش با تأمل بنگرد

آدمی باید به قوت و غذای خود به چشم خود بنگرد.

let the human reflect on the food he eats,

پس انسان کو اپنے کھانے کی طرف غور کرنا چاہیئے

أَنَّا صَبَبْنَا الْمَاء صَبًّا

که ما [از آسمان] آب فراوانی فرو ریختیم.

که ما آب باران فرو ریختیم.

how we pour down rain in abundance,

کہ ہم نے اوپر سے مینہ برسایا

ثُمَّ شَقَقْنَا الْأَرْضَ شَقًّا

سپس زمین را [به صورتی سودمند] از هم شکافتیم.

آن گاه خاک زمین بشکافتیم.

and split the earth, splitting,

پھر ہم نے زمین کو چیر کر پھاڑا

فَأَنبَتْنَا فِيهَا حَبًّا

پس در آن دانه های فراوانی رویاندیم،

و حبوبات برویانیدیم.

how we made the grain to grow,

پھر ہم نے اس میں اناج ا گایا

وَعِنَبًا وَقَضْبًا

و انگور و سبزیجات

و باغ انگور و نباتاتی که هر چه بدروند باز بروید.

grapes, and fresh fodder,

اورانگور اور ترکاریاں

وَزَيْتُونًا وَنَخْلًا

و زیتون و درخت خرما….

و درخت زیتون و نخل خرما.

and the olive, and the palm,

اور زیتون اور کھجور

وَحَدَائِقَ غُلْبًا

و بوستان های پر از درخت تناور و بزرگ

و باغهای پر از درختان کهن.

the densely tree`d gardens,

اور گھنے باغ

وَفَاكِهَةً وَأَبًّا

و میوه و چراگاه

و انواع میوه‌ها و علفها و مرتعها.

and fruit and pastures,

اور میوے اور گھاس

مَّتَاعًا لَّكُمْ وَلِأَنْعَامِكُمْ

تا مایه برخورداری شما و دام هایتان باشد.….

تا شما آدمیان و حیوانات شما هم از آن بهره‌مند شوید.

for you and for your herds to delight in.

تمہارے لیے اور تمہارے چار پایوں کے لیے سامان حیات

فَإِذَا جَاءتِ الصَّاخَّةُ

پس زمانی که آن بانگ هولناک و مهیب در رسد،

(به یاد آرید) آن گاه که ندای مهیب قیامت (به گوش همه خلق) برسد.

but, when the blast comes,

پھر جس وقت کانوں کا بہرا کرنے والا شور برپا ہوگا

يَوْمَ يَفِرُّ الْمَرْءُ مِنْ أَخِيهِ

روزی که آدمی فرار می کند، از برادرش….

آن روز که (از وحشت و هولناکی) هر کس از برادرش می‌گریزد.

on that day each person will flee from his brother,

جس دن آدمی اپنے بھائی سے بھاگے گا

وَأُمِّهِ وَأَبِيهِ

و از مادر و پدرش….

و بلکه از مادر و پدرش.

his mother and his father,

اور اپنی ماں اور باپ سے

وَصَاحِبَتِهِ وَبَنِيهِ

و از همسر و فرزندانش

و از زن و فرزندانش هم می‌گریزد.

his wife and his children.

اور اپنی بیوی اوراپنے بیٹوں سے

لِكُلِّ امْرِئٍ مِّنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنٌ يُغْنِيهِ

در آن روز هرکسی از آنان را کاری است که او را به خود مشغول می کند [تا جایی که نمی گذارد به چیز دیگری بپردازد.]

در آن روز هر کس چنان گرفتار شأن و کار خود است که به هیچ کس نتواند پرداخت.

everyone on that day will have affairs to keep him occupied.

ہر شخص کی ایسی حالت ہوگی جو اس کو اوروں کی طرف سے بے پروا کر دے گی

وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ مُّسْفِرَةٌ

در آن روز چهره هایی درخشان و نورانی است

آن روز طایفه‌ای (که اهل ایمانند) رخسارشان فروزان است.

some faces will shine,

اورکچھ چہرے اس دن چمک رہے ہوں گے

ضَاحِكَةٌ مُّسْتَبْشِرَةٌ

خندان و خوشحال….

خندان و شادمانند.

laughing and joyful,

ہنستے ہوئے خوش و خرم

وَوُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ عَلَيْهَا غَبَرَةٌ

و در آن روز چهره هایی است که بر آنان غبار نشسته

و رخسار گروهی گرد آلود غم و اندوه است.

whereas some faces will be covered with dust

اور کچھ چہرے اس دن ایسے ہوں گے کہ ان پر گرد پڑی ہو گی

تَرْهَقُهَا قَتَرَةٌ

[و] سیاهی و تاریکی آنان را فرا گرفته است؛….

و به رویشان خاک سیاه ذلّت و خجلت نشسته.

and veiled with darkness.

ان پر سیاہی چھا رہی ہو گی

أُوْلَئِكَ هُمُ الْكَفَرَةُ الْفَجَرَةُ

آنان همان کافران بد کارند.

آنها همان کافران و بدکاران عالمند.

those, they are the unbelievers, the immoral.

یہی لوگ ہیں منکر نافرمان