بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

به نام خدا که رحمتش بی اندازه است و مهربانی اش همیشگی.

به نام خداوند بخشنده مهربان

In the name of Allah, Most Gracious, Most Merciful

شروع الله کا نام لے کر جو بڑا مہربان نہایت رحم والا ہے.

طسم

طسم

طسم (اسراری است بین خدا و رسول)

taseenmeem.

طسمۤ

تِلْكَ آيَاتُ الْكِتَابِ الْمُبِينِ

این است آیات [با عظمت این] کتاب روشنگر.

این قرآن آیات کتاب روشن خداست.

those are the verses of the clear book.

یہ روشن کتاب کی آیتیں ہیں

لَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَّفْسَكَ أَلَّا يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ

شاید تو می خواهی برای اینکه آنان ایمان نمی آورند، خود را از شدت اندوه هلاک کنی!

(ای رسول ما) تو چنان در اندیشه هدایت خلقی که خواهی جان عزیزت را از غم اینکه ایمان نمی‌آورند هلاک سازی!

perhaps you consume yourself that they are not believers.

شاید تو اپنی جان ہلاک کرنے والا ہے اس لیے کہ وہ ایمان نہیں لاتے

إِن نَّشَأْ نُنَزِّلْ عَلَيْهِم مِّن السَّمَاء آيَةً فَظَلَّتْ أَعْنَاقُهُمْ لَهَا خَاضِعِينَ

اگر بخواهیم، معجزه ای بزرگ از آسمان بر آنان نازل می کنیم که فروتنانه و بی اختیار در برابرش گردن نهند،

ما اگر بخواهیم از آسمان آیت قهری نازل گردانیم که همه به جبر گردن زیر بار (ایمان به) آن فرود آرند.

if we will, we can send down on them a sign from heaven before which their necks will remain humbled.

اگر ہم چاہیں تو ان پر آسمان سے ایسی نشانی نازل کریں کہ اس کے آگے ان کی گردنیں جھک جائیں

وَمَا يَأْتِيهِم مِّن ذِكْرٍ مِّنَ الرَّحْمَنِ مُحْدَثٍ إِلَّا كَانُوا عَنْهُ مُعْرِضِينَ

هیچ [مایه] تذکر جدیدی از سوی [خدای] رحمان برای آنان نمی آید، مگر آنکه از آن روی گردان می شوند.

و (وای بر اینان که) هیچ آیت و ذکر تازه‌ای از خدای رحمان بر آنها نیاید جز آنکه از آن اعراض می‌کنند.

a fresh remembrance has never come to them from the merciful, except they turn away from it.

اور ان کے پاس رحمنٰ کی طرف سے کوئی نئی بات نصیحت کی ایسی نہیں آئی کہ وہ اس سے منہ نہ موڑ لیتے ہوں

فَقَدْ كَذَّبُوا فَسَيَأْتِيهِمْ أَنبَاء مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُون

همانا [آیات و وعده های ما را] تکذیب کردند [تا جایی که آنها را به مسخره گرفتند] پس به زودی خبرهای [مهم] آنچه که آن را مسخره می کردند [از حقّانیّت آیات، وعده های ما و تحقّق عذاب های دنیایی و آخرتی] به آنان می رسد.

همانا این کافران آیات خدا را تکذیب کردند و به زودی خبر آنچه بدان استهزاء می‌کنند به آنان خواهد رسید.

so, they belied, but surely the tidings of that they mocked will come to them.

سو یہ جھٹلاتو چکے اب ان کے پاس اس چیز کی حقیقت آئے گی جس پر ٹھٹھا کیا کرتے تھے

أَوَلَمْ يَرَوْا إِلَى الْأَرْضِ كَمْ أَنبَتْنَا فِيهَا مِن كُلِّ زَوْجٍ كَرِيمٍ

آیا [با تأمل] به این زمین ننگریستند که در آن چه بسیار از هر نوع [گیاهان و درختان] نیکو رویاندیم؟

آیا در زمین به دیده عبرت نظر نکردند که ما چه انواع گوناگون از نباتات پر سود از آن برویانیدیم؟

have they not seen the earth, how many we caused to grow in it every generous kind?

کیا وہ زمین کو نہیں دیکھتے ہم نے اس میں ہر ایک قسم کی کتنی عمدہ چیزیں اُگائی ہیں

إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُم مُّؤْمِنِينَ

یقیناً در این [رویاندن انواع نباتات] نشانه ای است [بر قدرت، ربوبیّت خدا و اینکه مردگان را زنده می کند] ولی بیشترشان [به خاطر رسوخ کبر و لجاجت در باطنشان] ایمان آور نبوده و نیستند.

همانا در این کار آیتی (از لطف و رحمت و علم و قدرت خدا بر هوشمندان) آشکار است و باز اکثر اینان ایمان نمی‌آورند.

surely, in this there is a sign yet most of them do not believe.

البتہ اس میں بڑی نشانی ہے اور ان میں سے اکثر ایمان لانے والے نہیں

وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ

و یقیناً پروردگارت همان توانای شکست ناپذیر مهربان است.

و همانا پروردگار تو بسیار مقتدر و مهربان است.

your lord, he is the almighty, the most merciful.

اور بے شک تیرا رب زبردست رحم کرنے والا ہے

وَإِذْ نَادَى رَبُّكَ مُوسَى أَنِ ائْتِ الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ

[یاد کن] هنگامی را که پروردگارت موسی را ندا داد که خود را به قوم ستمکار برسان.

و (یاد آر) هنگامی که خدایت به موسی ندا کرد که اینک به سوی قوم ستمکار روی آور.

and when your lord called to moses, saying: `go to the harmdoing nation,

اور جب تیرے رب نے موسیٰ کو پکارا کہ اس ظالم قوم کے پاس جا

قَوْمَ فِرْعَوْنَ أَلَا يَتَّقُونَ

[به سوی] قوم فرعون [که به آنان بگویی:] آیا [از سرانجام شرک و طغیان که خشم و عذاب خداست] نمی پرهیزید؟!

به سوی قوم ستمکار فرعون که آیا باز هم نمی‌خواهند خدا ترس و پرهیزگار شوند؟

the nation of pharaoh. will they not fear me? `

فرعون کی قوم کے پاس کیا وہ ڈرتے نہیں

قَالَ رَبِّ إِنِّي أَخَافُ أَن يُكَذِّبُونِ

گفت: پروردگارا! به راستی می ترسم مرا تکذیب کنند،

موسی عرض کرد: ای پروردگار، از آن می‌ترسم که فرعونیان سخت مرا تکذیب کنند.

`my lord, ` he replied, `i fear they will belie me

عرض کی اے میرے رب میں ڈرتا ہوں کہ مجھے جھٹلا دیں

وَيَضِيقُ صَدْرِي وَلَا يَنطَلِقُ لِسَانِي فَأَرْسِلْ إِلَى هَارُونَ

و سینه ام [از این وظیفه سنگین] تنگی می کند، و زبانم روان و گویا نمی شود، پس به سوی هارون هم [پیام نبوّت] بفرست [تا مرا در این وظیفه سنگین یاری دهد.]

و (از کفر آنها) دلتنگ شوم و عقده زبانم (به هدایت آنان) باز نگردد، پس به سوی هارون (برادرم) فرست (تا با من به رسالت روانه شود).

and my chest will become constricted and my tongue will not be loosed (in my speech), therefore, send to aaron.

اور میرا سینہ تنگ ہوجائے اور میری زبان نہ چلے پس ہارون کو پیغام دے

وَلَهُمْ عَلَيَّ ذَنبٌ فَأَخَافُ أَن يَقْتُلُونِ

و آنان را بر من ادعای جرمی است که می ترسم [به سبب آن] مرا بکشند.

و بر من از این قوم (قبطی) گناهی است که می‌ترسم به قتلم رسانند.

they hold a sin against me, and i fear that they will kill me. `

اور میرے ذمہ ان کا ایک گناہ بھی ہے سو میں ڈرتا ہوں کہ مجھے مار نہ ڈالیں

قَالَ كَلَّا فَاذْهَبَا بِآيَاتِنَا إِنَّا مَعَكُم مُّسْتَمِعُونَ

[خدا] گفت: این چنین نیست [که فرعون بر تو پیروز شود] پس شما دو نفر معجزات ما را ببرید که یقیناً ما همراه شما شنونده [گفتار هر دو طرف] هستیم [پس شما دو نفر را بر پایه دلیل و برهان و معجزه بر آنان پیروز می کنیم.]

خدا به موسی فرمود: هرگز (مترس که شما را نمی‌کشند) ، پس با برادرت هارون بدین معجزات و آیات ما به سوی آنان بروید که ما همه جا با شما هستیم و گفتار شما را می‌شنویم.

he said: `never so, go both of you with our signs; we shall be with you, listening

فرمایا ہر گز نہیں تم دونوں ہماری نشانیاں لے کر جاؤ ہم تمہارے ساتھ سننے والے ہیں

فَأْتِيَا فِرْعَوْنَ فَقُولَا إِنَّا رَسُولُ رَبِّ الْعَالَمِينَ

بنابراین خود را به فرعون برسانید و بگویید: یقیناً ما فرستاده پروردگار جهانیانیم.

هر دو به اتفاق به جانب فرعون روید و بگویید که ما رسول پروردگار جهانیم.

go both to pharaoh and both of you say to him: `we are (each) a messenger from the lord of all the worlds.

سو فرعون کے پاس جاؤ اور کہو کہ ہم پروردگار عالم کا پیغام لے کر آئے ہیں

أَنْ أَرْسِلْ مَعَنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ

با این وصف، بنی اسرائیل را [آزاد کن و] با ما بفرست.

با این پیام که طایفه بنی اسرائیل را با ما (از مصر به فلسطین) بفرست.

send forth with us the children of israel. `

یہ کہ ہمارے ساتھ بنی اسرائیل کو بھیج دے

قَالَ أَلَمْ نُرَبِّكَ فِينَا وَلِيدًا وَلَبِثْتَ فِينَا مِنْ عُمُرِكَ سِنِينَ

[فرعون] گفت: آیا ما تو را در کودکی در میان خود نپروراندیم، و سالیانی چند از عمر خود در میان ما درنگ نکردی؟

فرعون گفت: تو نه آن کودکی که ما پروردیم و سالها عمرت در نزد ما گذشت؟

he (pharaoh) said (to moses): `did we not bring you up when you were a child? and have you not spent years of your life amongst us?

کہا کیا ہم نےتمہیں بچپن میں پرورش نہیں کیا اورتو نے ہم میں اپنی عمر کے کئی سال گزارے

وَفَعَلْتَ فَعْلَتَكَ الَّتِي فَعَلْتَ وَأَنتَ مِنَ الْكَافِرِينَ

و آن کارت را که کردی، کردی در حالی که از ناسپاسان [زحمات و نعمت های ما] بودی.

و آن فعل زشت (قتل نفس) از تو سر زد و (به خدایی ما) کافر بودی؟

yet you were ungrateful and have done the deed you did. `

اور تو اپنا وہ کرتوت کر گیا جوکر گیا اور تو ناشکروں میں سے ہے

قَالَ فَعَلْتُهَا إِذًا وَأَنَا مِنَ الضَّالِّينَ

گفت: آن را در آن زمان در حالی انجام دادم که بی خبر از این واقعه بودم [که با مشت من در دفاع از مظلوم، آن مرد قبطی کشته می شود.]

موسی گفت: آری من چنین فعلی را مرتکب شدم (ولی نه بر عمد بلکه) در آن هنگام من (برای نجات سبطیان از ظلم قبطیان) به وادی حیرت سرگردان و از گمشدگان (دیار شما) بودم (و کاری به قصد نجات مظلومی کردم به قتل خطایی منتهی شد).

he (moses) replied: `indeed, i did that when i was among those who stray.

کہا جب میں نے وہ کام کیا تھاتو میں بےخبر تھا

فَفَرَرْتُ مِنكُمْ لَمَّا خِفْتُكُمْ فَوَهَبَ لِي رَبِّي حُكْمًا وَجَعَلَنِي مِنَ الْمُرْسَلِينَ

چون از شما ترسیدم از دستتان گریختم، پس [با این گریز از عرصه زندگی ظالمانه شما این شایستگی را یافتم که] پروردگارم به من حکمت بخشید، و مرا از پیامبران قرار داد.

و آن گاه از ترس شما گریختم تا آنکه خدای من مرا علم و حکمت عطا فرمود و از پیغمبران خود قرار داد.

i fled from you because i feared you. but my lord has given me judgment and made me one of the messengers.

پھر میں تم سے تمہارے ڈر کے مارے بھاگ گیا تب مجھے میرے رب نے دانائی عطا کی اور مجھے رسول بنایا

وَتِلْكَ نِعْمَةٌ تَمُنُّهَا عَلَيَّ أَنْ عَبَّدتَّ بَنِي إِسْرَائِيلَ

آیا اینکه بنی اسرائیل را به بردگی گرفته ای نعمتی است که منتش را بر من می نهی؟!

و (بازگو) این که طایفه بنی اسرائیل را بنده خود کرده‌ای این هم نعمتی است که منّت آن بر من می‌نهی؟

is this then the blessing with which you reproach me, that you have the children of israel for worshipers! `

اور یہ احسان جو تو مجھ پر رکھتا ہے اسی لیے تو نے بنی اسرائیل کو غلام بنا رکھا ہے

قَالَ فِرْعَوْنُ وَمَا رَبُّ الْعَالَمِينَ

فرعون گفت: پروردگار جهانیان چیست؟

باز فرعون به موسی گفت: ربّ العالمین چیست؟

pharaoh said: `and what is the lord of the worlds? `

فرعون نے کہا رب العالمین کیا چیز ہے

قَالَ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا إن كُنتُم مُّوقِنِينَ

گفت: اگر باور می کنید همان پروردگار آسمان ها و زمین و آنچه میان آنهاست.

موسی جواب داد: خدای آسمانها و زمین است و آنچه ما بین آنهاست، اگر به یقین باور دارید.

`he` (moses) replied: `is the lord of the heavens and the earth and all that is between them, if you believe! `

فرمایا آسمانوں اور زمین اور جو کچھ ان کے درمیان ہے سب کا پروردگار ہے اگر تمہیں یقین آئے

قَالَ لِمَنْ حَوْلَهُ أَلَا تَسْتَمِعُونَ

[فرعون از روی مسخره] به افراد پیرامونش گفت: آیا نمی شنوید [که چه می گوید؟!]

فرعون روی به درباریانش کرد و گفت: آیا نمی‌شنوید (که این مرد چه دعوی بی‌دلیل می‌کند).

`do you not hear? ` said he (pharaoh) to those around him.

اپنے گرد والوں سے کہا کیا تم سنتے نہیں ہو

قَالَ رَبُّكُمْ وَرَبُّ آبَائِكُمُ الْأَوَّلِينَ

[موسی] گفت: [او] پروردگار شما وپروردگار پدران پیشین شماست.

موسی گفت: همان خدایی است که شما و پدران پیشین شما را بیافرید.

he said, `your lord and the lord of your fathers, the ancients. `

فرمایا تمہارا ور تمہارے پہلے باپ دادا کا رب ہے

قَالَ إِنَّ رَسُولَكُمُ الَّذِي أُرْسِلَ إِلَيْكُمْ لَمَجْنُونٌ

[فرعون] گفت: این پیامبرتان که به سوی شما فرستاده اند، حتماً می نون است!

باز فرعون گفت: این رسولی که به سوی شما به رسالت فرستاده شده سخت دیوانه است.

(pharaoh) said: `surely, the messenger who has been sent to you is mad!`

کہا بے شک تمہارا رسول جو تمہارے پاس بھیجا گیا ہے ضرور دیوانہ ہے

قَالَ رَبُّ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَمَا بَيْنَهُمَا إِن كُنتُمْ تَعْقِلُونَ

[موسی] گفت: پروردگار مشرق و مغرب و آنچه میان آنهاست، اگر می اندیشید.

باز موسی گفت: همان آفریننده مشرق و مغرب (و روز و شب) است و هر چه بین اینها موجود است، اگر شما (در قدرت حق) تعقل کنید.

`he is the lord of the east and the west, ` said he (moses), `and all that is between them, if you could understand! `

فرمایا مشر ق مغرب اور جو ان کے درمیان ہے سب کا پروردگار ہے اگر تم عقل رکھتے ہو

قَالَ لَئِنِ اتَّخَذْتَ إِلَهًا غَيْرِي لَأَجْعَلَنَّكَ مِنَ الْمَسْجُونِينَ

[فرعون] گفت: اگر معبودی جز من بگیری، قطعاً تو را از زندانیان [که زیر سخت ترین شکنجه اند] قرار خواهم داد.

باز فرعون گفت: اگر غیر من خدایی را بپرستی البته تو را به زندان خواهم کشید.

`if you take any other god except myself, ` he (pharaoh) replied, `you shall be thrown into prison. `

کہا اگر تو نے میرے سوا اور کوئی معبود بنایا تو تمہیں قید میں ڈال دوں گا

قَالَ أَوَلَوْ جِئْتُكَ بِشَيْءٍ مُّبِينٍ

[موسی] گفت: آیا اگر [بر صدق نبوتم] معجزه آشکاری برایت آورده باشم [باز هم مرا به زندان می افکنی؟]

موسی باز پاسخ داد: اگر هم حجت و معجزی (بر صدق دعوی خود) بر تو آورده باشم (بازم به زندان کشی).

`what, even if i brought you something clear, ` said he (moses).

فرمایا اگرچہ میں تیرے پاس ایک روشن چیز لے آؤں

قَالَ فَأْتِ بِهِ إِن كُنتَ مِنَ الصَّادِقِينَ

گفت: اگر راستگویی آن را بیاور.

فرعون گفت: آن معجزه را بیار اگر راست می‌گویی؟

he (pharaoh) replied: `show us your sign, if you are of the truthful. `

کہا اگر تو سچا ہے تو وہ چیز لا

فَأَلْقَى عَصَاهُ فَإِذَا هِيَ ثُعْبَانٌ مُّبِينٌ

پس عصایش را انداخت و ناگهان اژدهایی حقیقی نمایان شد،

در آن موقع موسی عصای خود بیفکند که ناگاه اژدهایی عظیم پدیدار گشت.

he cast down his staff and thereupon it was a clear serpent.

پھر اس نےاپناعصا ڈال دیا سو اسی وقت وہ صریح اژدھا ہو گیا

وَنَزَعَ يَدَهُ فَإِذَا هِيَ بَيْضَاء لِلنَّاظِرِينَ

و دستش را [ازگریبانش] بیرون آورد و ناگهان برای بینندگان سپید و روشن بود.

و نیز دست خود (از گریبان) بیرون آورد که ناگاه سپید و رخشان به چشم بینندگان آشکار گردید.

then he drew out his hand, and it was luminous to the onlookers.

اوراپنا ہاتھ نکالا سو اسی وقت وہ دیکھنے والوں کو چمکتا ہوا دکھائی دیا

قَالَ لِلْمَلَإِ حَوْلَهُ إِنَّ هَذَا لَسَاحِرٌ عَلِيمٌ

[فرعون] به سران و اشراف پیرامونش گفت: یقیناً این جادوگری بسیار ماهر و داناست!

فرعون رو به درباریانش کرد و گفت: این مرد ساحری بسیار ماهر و داناست.

`this`, said he (pharaoh) to his council, `is a cunning sorcerer

اپنے گرد کے سرداروں سے کہا کہ بے شک یہ بڑا ماہر جادوگر ہے

يُرِيدُ أَن يُخْرِجَكُم مِّنْ أَرْضِكُم بِسِحْرِهِ فَمَاذَا تَأْمُرُونَ

می خواهد با جادویش شما را از سرزمینتان بیرون کند، پس شما چه نظر می دهید؟

که می‌خواهد بدین سحر و شعبده‌ها شما (مردم مصر) را از کشور خود آواره کند، حال شما چه می‌فرمایید؟

who seeks to expel you from your land by his sorcery. what is your counsel? `

چاہتا ہے کہ تمہیں تمہارے دیس سے اپنے جادو کے زور سےنکال دےپھر تم کیا رائے دیتے ہو

قَالُوا أَرْجِهِ وَأَخَاهُ وَابْعَثْ فِي الْمَدَائِنِ حَاشِرِينَ

گفتند: کار او و برادرش را به تأخیر انداز و گروهی گردآورنده را به شهرها روانه کن،

آنها به فرعون گفتند: او و برادرش را زمانی باز دار و افرادی را برای جمع کردن مردم در شهرها بفرست.

they replied: `put him and his brother off for a while, and send heralds to your cities

کہا اسےاور اس کے بھائی کو مہلت دو اور شہروں میں چپڑاسیوں کو بھیج دیجیئے

يَأْتُوكَ بِكُلِّ سَحَّارٍ عَلِيمٍ

تا هر جادوگر کاردان بسیار دانایی را نزد تو آورند.

تا ساحران ماهر زبر دست را (برای دفاع او) نزدت حاضر آورند.

to bring every knowledgeable sorcerer. `

کہ تیرے پاس بڑے ماہر جادوگروں کو لے آئیں

فَجُمِعَ السَّحَرَةُ لِمِيقَاتِ يَوْمٍ مَّعْلُومٍ

پس همه جادوگران را در وعده گاه روزی معین گرد آوردند،

آن گاه ساحران را بر حسب وعده به روز معیّن حاضر ساختند.

the sorcerers were gathered at the appointed time on a wellknown day,

پھر سب جادوگر ایک مقرر دن پر جمع کیے گئے

وَقِيلَ لِلنَّاسِ هَلْ أَنتُم مُّجْتَمِعُونَ

و به همه مردم گفتند: آیا شما هم اجتماع خواهید کرد؟

و مردم شهر را گفتند: چه بهتر که همه در آن روز جمع باشید (تا واقعه را مشاهده کنید).

and the people were asked: `will you gather

اور لوگوں سے کہا گیا کیا تم بھی اکھٹے ہوتے ہو

لَعَلَّنَا نَتَّبِعُ السَّحَرَةَ إِن كَانُوا هُمُ الْغَالِبِينَ

به امید آنکه اگر جادوگران پیروز شدند، از آنان پیروی کنیم.

باشد که ما هم اگر ساحران غالب شدند از آنان پیروی کنیم.

in order that we shall follow the sorcerers if they are the victors. `

تاکہ اگر جادوگر غالب آجائیں تو ہم انہی کی راہ پر رہیں

فَلَمَّا جَاء السَّحَرَةُ قَالُوا لِفِرْعَوْنَ أَئِنَّ لَنَا لَأَجْرًا إِن كُنَّا نَحْنُ الْغَالِبِينَ

پس هنگامی که جادوگران آمدند، به فرعون گفتند: آیا اگر ما پیروز شویم، حتماً برای ما پاداشی شایسته خواهد بود؟

و چون ساحران حضور فرعون آمدند با وی گفتند: آیا اگر (بر موسی) غالب آییم اجری خواهیم داشت؟

then, when the sorcerers came to pharaoh, they said: `shall we receive a wage if we win? `

پھر جب جادوگر آئے تو فرعون سے کہا اگر ہم غالب آگئے تو کیا ہمیں کوئی بڑا انعام ملے گا

قَالَ نَعَمْ وَإِنَّكُمْ إِذًا لَّمِنَ الْمُقَرَّبِينَ

گفت: آری، و در آن صورت مسلماً از مقربان [درگاه] خواهید شد.

فرعون گفت: آری البته علاوه بر اجر خدمت از مقربان (درگاهم) نیز خواهید شد.

`yes, indeed` he answered, `and you shall become among those who are near stationed. `

کہا ہاں اور بیشک تم اس وقت مقربوں میں داخل ہو جاؤ گے

قَالَ لَهُم مُّوسَى أَلْقُوا مَا أَنتُم مُّلْقُونَ

موسی به جادوگران گفت: بیفکنید آنچه را قصد دارید، بیفکنید.

(چون ساحران به معارضه حاضر شدند) موسی به آنها گفت: اینک شما بساط سحر خود هر چه می‌خواهید به کار اندازید.

moses said to them: `cast down what you cast. `

موسیٰ نے ان سے کہا ڈالو جو تم ڈالتے ہو

فَأَلْقَوْا حِبَالَهُمْ وَعِصِيَّهُمْ وَقَالُوا بِعِزَّةِ فِرْعَوْنَ إِنَّا لَنَحْنُ الْغَالِبُونَ

پس ریسمان ها و عصاهایشان را افکندند، و گفتند: به عزت فرعون سوگند که به راستی ما به طور مسلّم پیروزیم.

ساحران هم رسن و طنابها و چوبهای سحر خود را بیفکندند و به عزت فرعون قسم یاد کردند که (بر موسی) البته غالب خواهیم شد.

so they cast their ropes and staffs, saying: `by pharaoh`s might, we shall be the victors. `

پھر انہوں نے اپنی رسیاں اور لاٹھیاں ڈال دیں اور کہا فرعون کے اقبال سے ہماری فتح ہے

فَأَلْقَى مُوسَى عَصَاهُ فَإِذَا هِيَ تَلْقَفُ مَا يَأْفِكُونَ

پس موسی عصایش را افکند، ناگاه آنچه را جادوگران با نیرنگ [و به صورت غیر واقعی] ساخته بودند، بلعید.

در آن حال موسی عصای خود را بیفکند که ناگاه (اژدهایی عظیم شد و) همه وسایل سحر انگیزی ساحران را به کام فرو می‌برد.

then moses cast down his staff and it swallowed up their lying invention,

پھر موسیٰ نے اپنا عصا ڈالا پھر وہ فوراً ہی نگلنے لگا جو انہوں نے جھوٹ بنایا تھا

فَأُلْقِيَ السَّحَرَةُ سَاجِدِينَ

پس جادوگران [از هیبت و عظمت این معجزه که یافتند کاری خدایی است نه جادویی] به سجده افتادند.

ساحران که این معجزه بدیدند (و قطعا دانستند سحر نیست، پیش موسی) به سجده افتادند.

so the sorcerers were cast down, prostrating themselves,

پھر جادوگر سجدے میں گر پڑے

قَالُوا آمَنَّا بِرَبِّ الْعَالَمِينَ

گفتند: ما به پروردگار جهانیان ایمان آوردیم،

گفتند: ما به خدای عالمیان ایمان آوردیم.

saying: `we believe in the lord of the worlds,

کہا ہم رب العالمین پر ایمان لائے

رَبِّ مُوسَى وَهَارُونَ

پروردگار موسی و هارون.

پروردگار موسی و هارون.

the lord of moses and aaron. `

جو موسیٰ اور ہارون کا رب ہے

قَالَ آمَنتُمْ لَهُ قَبْلَ أَنْ آذَنَ لَكُمْ إِنَّهُ لَكَبِيرُكُمُ الَّذِي عَلَّمَكُمُ السِّحْرَ فَلَسَوْفَ تَعْلَمُونَ لَأُقَطِّعَنَّ أَيْدِيَكُمْ وَأَرْجُلَكُم مِّنْ خِلَافٍ وَلَأُصَلِّبَنَّكُمْ أَجْمَعِينَ

فرعون گفت: پیش از آنکه به شما اجازه دهم به او ایمان آوردید، حتماً او بزرگ شماست که جادوگری را به شما آموخته است، پس به زودی خواهید دانست که مسلماً دست ها و پاهای شما را یکی از راست و یکی از چپ قطع خواهم کرد، و یقیناً همه شما را به دار خواهم آویخت.

فرعون به ساحران گفت: چرا بی‌اجازه من ایمان به موسی آوردید؟همانا معلوم است که این استاد بزرگ شماست که شما را ساحری آموخته!پس به زودی کیفر خود را خواهید دید، دست و پای شما را به اختلاف (دو طرف چپ و راست) قطع می‌کنم آن گاه همه را به دار می‌کشم.

he (pharaoh) said: `you have believed him before i have given you permission. he is the chief of you who has taught you sorcery. but you shall know. i will surely cut off on opposite sides a hand and a foot, and crucify you all.`

کہا کیا تم میری اجازت سے پہلے ہی ایمان لے آئے بے شک وہ تمہارا استاد ہے جس نے تمہیں جادو سکھایا ہے سو تمہیں ابھی معلوم ہو جائے گا البتہ میں تمہارا ایک طرف کا ہاتھ اور دوسری طرف کا پاؤں کاٹ دوں گا اور تم سب کو سولی پر چڑھا دوں گا

قَالُوا لَا ضَيْرَ إِنَّا إِلَى رَبِّنَا مُنقَلِبُونَ

گفتند: [در این شکنجه و عذاب] هیچ زیان و باکی [بر ما] نیست، یقیناً ما به سوی پروردگارمان باز می گردیم،

ساحران گفتند: (از این دار و قتل به ما) هیچ زیانی نخواهد رسید چون (بعد از مرگ) به سوی خدای خود باز می‌گردیم.

`there is no harm, ` they replied, `for surely to our lord we are turning.

کہا کچھ حرج نہیں بے شک ہم اپنے رب کے پاس پہنچنے والا ہوں گے

إِنَّا نَطْمَعُ أَن يَغْفِرَ لَنَا رَبُّنَا خَطَايَانَا أَن كُنَّا أَوَّلَ الْمُؤْمِنِينَ

قطعاً ما امیدواریم که چون نخستین ایمان آورندگان [از این قوم] بودیم، پروردگارمان خطاهای ما را بیامرزد.

ما از خدا امید آن داریم که به لطف خویش از گناهان ما درگذرد چون اول ما به او ایمان آوردیم.

we are eager that our lord should forgive us our offenses, for we are the first of the believers. `

ہمیں امید ہے کہ ہمارا رب ہمارے گناہوں کو معاف کر دے گا اس لیے کہ ہم سب سے پہلے ایمان لانے والے ہیں

وَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى أَنْ أَسْرِ بِعِبَادِي إِنَّكُم مُّتَّبَعُونَ

و به موسی وحی کردیم که بندگان مرا شبانه کوچ بده که حتماً دشمنان از پی شما خواهند آمد.

و ما به موسی وحی کردیم که بندگان مرا شبانه (از شهر مصر) بیرون بر که شما را (فرعونیان) تعقیب خواهند کرد.

also, we revealed to moses, saying: `go with my worshipers by night, for you will be followed. `

اور ہم نے موسی ٰکو حکم بھیجا کہ میرے بندوں کو رات کو لے نکل البتہ تمہارا پیچھا کیا جائے گا

فَأَرْسَلَ فِرْعَوْنُ فِي الْمَدَائِنِ حَاشِرِينَ

پس فرعون گروهی گردآورنده را [برای جمع کردن نیرو] به شهرها فرستاد

آن گاه فرعون رسول برای جمع آوری لشکر به شهرها فرستاد.

then pharaoh sent gatherers to the cities.

پھر فرعون نے شہروں میں چپڑاسی بھیجے

إِنَّ هَؤُلَاء لَشِرْذِمَةٌ قَلِيلُونَ

[و گفت:] مسلماً اینان [که بر ضد من برخاسته اند] گروهی اندکند،

(و برای تبلیغات به آنها می‌گفتند که) همانا طایفه بنی اسرائیل عده قلیلی هستند.

`these, ` they said, `are a small band,

کہ یہ ایک تھوڑی سی جماعت ہے

وَإِنَّهُمْ لَنَا لَغَائِظُونَ

و همانا ما را همواره [با اعمالشان] به خشم می آورند،

که ما را به خشم آورده‌اند.

they have enraged us,

اور انہوں نے ہمیں بہت غصہ دلایا ہے

وَإِنَّا لَجَمِيعٌ حَاذِرُونَ

و ما گروهی هوشیار و آماده باش و مهیای دفاعیم.

و ما لشکری همه نیرومند و مسلح به اسلحه کاملیم.

and we are a host on our guard. `

اور بے شک ہم سب ہتھیار بند ہیں

فَأَخْرَجْنَاهُم مِّن جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ

پس ما آنان را [به دنبال بنی اسرائیل] از باغ ها و چشمه سارها [که نعمت های ما در سرزمین مصر بود] بیرون کردیم.

پس (با وجود این همه دعوی‌ها) ما آنها را از باغهای مصفّا با نهرهای آب روان بیرون کردیم.

as such we expelled them from their gardens and their fountains,

پھر ہم نے انہیں باغوں اور چشموں سے نکال باہر کیا

وَكُنُوزٍ وَمَقَامٍ كَرِيمٍ

واز گنج ها ومکان های نیکو [وقصرهای باشکوه بیرون کردیم].

و نیز از گنج‌ها و ثروتها و مقامات عالیه ریاست بیرون آوردیم (و به دریای هلاک افکندیم).

their treasures and a noble station.

اور خزانوں اور عمدہ مکانو ں سے

كَذَلِكَ وَأَوْرَثْنَاهَا بَنِي إِسْرَائِيلَ

این گونه [نعمت های خود را از چنگ آنان بیرون آوردیم] و آنها را به بنی اسرائیل به میراث دادیم.

آری این چنین کردیم و (قوم ضعیف) بنی اسرائیل را وارث آن شهر و دیارها و ثروت و مقامها گردانیدیم.

as such we gave it to the children of israel.

اسی طرح ہوا اور ہم نے ان چیزوں کا بنی اسرائیل کو وارث بنایا

فَأَتْبَعُوهُم مُّشْرِقِينَ

فرعونیان هنگام طلوع آفتاب آنان را دنبال کردند.

پس صبحگاه فرعونیان موسی و بنی اسرائیل را تعقیب کردند.

at sunrise, they followed them.

پھر سورج نکلنے کے وقت ان کے پیچھے پڑے

فَلَمَّا تَرَاءى الْجَمْعَانِ قَالَ أَصْحَابُ مُوسَى إِنَّا لَمُدْرَكُونَ

چون آن دو گروه یکدیگر را دیدند، اصحاب موسی گفتند: حتماً ما به چنگ آنان خواهیم افتاد.

چون دو لشکر روبرو شدند اصحاب موسی گفتند: اینک به دست فرعونیان خواهیم افتاد.

and when the two hosts came in view of each other, moses` companions said: `we have been reached! `

پھر جب دونوں جماعتوں نےایک دوسرے کو دیکھا تو موسیٰ کے ساتھیوں نے کہا ہم تو پکڑے گئے

قَالَ كَلَّا إِنَّ مَعِيَ رَبِّي سَيَهْدِينِ

موسی گفت: این چنین نیست، بی تردید پروردگارم با من است، و به زودی مرا هدایت خواهد کرد.

موسی گفت: هرگز چنین نیست، که خدا با من است و مرا به یقین راهنمایی خواهد کرد.

`no, indeed` he replied, `my lord is with me and he will guide me. `

کہا ہرگز نہیں میرا رب میرے ساتھ ہے وہ مجھے راہ بتائے گا

فَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى أَنِ اضْرِب بِّعَصَاكَ الْبَحْرَ فَانفَلَقَ فَكَانَ كُلُّ فِرْقٍ كَالطَّوْدِ الْعَظِيمِ

پس به موسی وحی کردیم که عصایت را به این دریا بزن. [موسی عصایش را به دریا زد] پس [دریا] از هم شکافت و هر پاره اش چون کوهی بزرگ بود.

پس ما به موسی وحی کردیم که عصای خود را به دریا (ی نیل) زن، چون زد دریا شکافت و آب هر قطعه دریا مانند کوهی بزرگ بر روی هم قرار گرفت.

then we revealed to moses: `strike the sea with your staff`, so it divided and each part was as a mighty mount.

پھر ہم نےموسیٰ کو حکم بھیجا کہ اپنی لاٹھی کو دریا پر مار پھر پھٹ گیا پھر ہر ٹکڑا بڑے ٹیلے کی طرح ہو گیا

وَأَزْلَفْنَا ثَمَّ الْآخَرِينَ

و آن گروه دیگر را [هم در آنجا] به دریا نزدیک کردیم،

و دیگران (یعنی فرعونیان) را (از پی بنی اسرائیل) به نزدیک دریا آوردیم.

and there we brought the others on,

اور ہم نے اس جگہ دوسروں کو پہنچا دیا

وَأَنجَيْنَا مُوسَى وَمَن مَّعَهُ أَجْمَعِينَ

و موسی و هر که با او بود، همه را نجات دادیم.

و موسی و کلیه همراهانش را به ساحل سلامت رسانیدیم.

and we saved moses and those who were with him together,

اورہم نے موسیٰ کی اور جو اس کے ساتھ تھے سب کو نجات دی

ثُمَّ أَغْرَقْنَا الْآخَرِينَ

آن گاه آن گروه دیگر را غرق کردیم.

آن گاه قوم دیگر همه را به دریا غرق کردیم.

then, we drowned the others.

پھر ہم نے دوسروں کو غرق کر دیا

إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُم مُّؤْمِنِينَ

بی تردید در این سرگذشت عبرتی بزرگ وجود دارد، و [قوم قبطی] بیشترشان مؤمن نبودند.

همانا در این هلاک فرعونیان آیت بزرگی (برای عبرت و موعظه مردم) بود لیکن اکثر خلق ایمان نیاوردند.

surely, in that there is a sign; yet most of them do not believe.

البتہ اس میں بڑی نشانی ہے اور ان میں سے اکثر ایمان لانے والے نہیں

وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ

و یقیناً پروردگارت همان توانای شکست ناپذیر و مهربان است.

و همانا خدای تو خدای بسیار مقتدر و مهربان است.

surely, your lord is the almighty, the most merciful.

اور بے شک تیرا رب زبردست رحم کرنے والا ہے

وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ إِبْرَاهِيمَ

و سرگذشت مهم ابراهیم را بر آنان بخوان،

و (ای رسول) حکایت ابراهیم را بر امت بیان کن.

and recite to them the news of abraham.

اور انہیں ابراھیم کی خبر سنا دے

إِذْ قَالَ لِأَبِيهِ وَقَوْمِهِ مَا تَعْبُدُونَ

هنگامی که به پدرش وقومش گفت: چه چیز را می پرستید؟

هنگامی که با پدر (یعنی عمو، زیرا پدران پیغمبران همه موحّدند) و با قومش گفت: شما چه معبودی را می‌پرستید؟

he said to his father and to his nation: `what do you worship? `

جب اپنے باپ اور اپنی قوم سے کہا تم کس کو پوجتے ہو

قَالُوا نَعْبُدُ أَصْنَامًا فَنَظَلُّ لَهَا عَاكِفِينَ

گفتند: بت هایی را می پرستیم و همواره ملازم پرستش آنها هستیم.

جواب دادند که ما بتهایی را می‌پرستیم و ثابت بر پرستش آنها بوده و هستیم.

they replied: `we worship idols and continue cleaving to them. `

کہنے لگے ہم بتوں کو پوجتے ہیں پھر انہی کے گرد رہا کرتے ہیں

قَالَ هَلْ يَسْمَعُونَكُمْ إِذْ تَدْعُونَ

گفت: آیا هنگامی که آنها را می خوانید، سخن شما را می شنوند؟

ابراهیم گفت: آیا هر گاه این بتهای جماد را بخوانید سخن شما را می‌شنوند؟

`do they hear you when you call on them? ` he asked.

کہا کیا وہ تمہاری بات سنتے ہیں جب تم پکارتے ہو

أَوْ يَنفَعُونَكُمْ أَوْ يَضُرُّونَ

یا به شما سود و زیانی می رسانند؟

یا به حال شما هیچ سود و زیانی توانند داشت؟

`can they benefit you or harm you? `

یا تمہیں کچھ نفع یا نقصان پہنچا سکتے ہیں

قَالُوا بَلْ وَجَدْنَا آبَاءنَا كَذَلِكَ يَفْعَلُونَ

گفتند: نه، بلکه پدرانمان را یافتیم که به این صورت عبادت می کردند!

گفتند: (نه) بلکه ما پدران خود را بر پرستش این بتان یافته‌ایم (و هر چند جماد بی‌اثری باشند می‌پرستیم).

they replied: `no, but we found our fathers doing so. `

کہنے لگے بلکہ ہم نے اپنے باپ دادا کو ایسا کرتے پایا ہے

قَالَ أَفَرَأَيْتُم مَّا كُنتُمْ تَعْبُدُونَ

گفت: پس آیا می دانید که آنچه می پرستید،

ابراهیم باز به آنها گفت: آیا می‌دانید که این بتهایی که شما مردم اینک می‌پرستید،

he said: `have you considered what you worship,

کہا کیا تمہیں خبر ہے جنہیں تم پوجتے ہو

أَنتُمْ وَآبَاؤُكُمُ الْأَقْدَمُونَ

هم شما و هم پدران پیشین شما

و پدران شما از قدیم می‌پرستیدند،

you, and your elderly fathers?

تم او رتمہارے پہلے باپ دادا جنہیں پوجتے تھے

فَإِنَّهُمْ عَدُوٌّ لِّي إِلَّا رَبَّ الْعَالَمِينَ

هم آنان قطعاً دشمن منند [چون اگر آنها را بپرستم، مرا دچار عذاب جاودانه خواهند کرد] ، جز پروردگار جهانیان [که پرستیدنش مایه سعادت همیشگی و جاودانی است.]

آنها مرا دشمن‌اند جز خدای یکتای عالمیان؟

they are enemies to me except the lord of all the worlds

سو وہ سوائے رب العالمین کے میرے دشمن ہیں

الَّذِي خَلَقَنِي فَهُوَ يَهْدِينِ

همان کسی که مرا آفرید و هم او مرا هدایت می کند،

همان خدایی که مرا بیافرید و به راه راستم هدایت می‌فرماید.

who created me; and he guides me,

جس نے مجھے پیدا کیا پھر وہی مجھے راہ دکھاتا ہے

وَالَّذِي هُوَ يُطْعِمُنِي وَيَسْقِينِ

و آنکه او طعامم می دهد و سیرابم می کند

و همان خدایی که مرا غذا می‌دهد و سیراب می‌گرداند.

and he gives me to eat and drink,

اور وہ جو مجھے کھلاتا اور پلاتا ہے

وَإِذَا مَرِضْتُ فَهُوَ يَشْفِينِ

و هنگامی که بیمار می شوم، او شفایم می دهد

و چون بیمار شوم مرا شفا می‌دهد.

who, when i am sick, heals me;

اور جب میں بیمار ہوتا ہوں تو وہی مجھے شفا دیتا ہے

وَالَّذِي يُمِيتُنِي ثُمَّ يُحْيِينِ

و آنکه مرا می میراند سپس زنده ام می کند

و همان خدایی که مرا (از حیات چند روزه دنیا) می‌میراند و سپس (به حیات ابدی آخرت) زنده می‌گرداند.

who makes me to die and then revives me,

اور وہ جو مجھے مارے گا پھر زندہ کرے گا

وَالَّذِي أَطْمَعُ أَن يَغْفِرَ لِي خَطِيئَتِي يَوْمَ الدِّينِ

و آنکه امید دارم روز جزا خطایم را بر من بیامرزد.

و همان خدایی که چشم امید دارم که روز جزا گناهم را بیامرزد.

and whom i am eager shall forgive me my sins on the day of recompense. `

اور وہ جو مجھے امید ہے کہ میرے گناہ قیامت کے دن مجھے بخش دے گا

رَبِّ هَبْ لِي حُكْمًا وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ

پروردگارا! به من حکمت بخش، و مرا به شایستگان ملحق کن.

بارالها، مرا حکمی ببخش (بر این مشرکان فرمانروایی ده) و به (رسل و) بندگان صالح خود ملحق ساز.

my lord, give me judgment, and join me with the righteous.

اے میرے رب مجھے کمال علم عطا فرما اور مجھے نیکیوں کے ساتھ شامل کر

وَاجْعَل لِّي لِسَانَ صِدْقٍ فِي الْآخِرِينَ

و برای من در آیندگان نامی نیک و ستایشی والا مرتبه قرار ده،

و نامم بر زبان اقوام آتیه نیکو، و سخنم دلپذیر گردان.

and appoint me a tongue of truthfulness among the latter.

اور آئندہ آنے والی نسلوں میں میرا ذکر خیر باقی رکھ

وَاجْعَلْنِي مِن وَرَثَةِ جَنَّةِ النَّعِيمِ

و مرا از وارثان بهشت پرنعمت گردان،

و مرا از وارثان بهشت پر نعمت قرار ده.

and place me amongst the inheritors of the garden of bliss.

اور مجھے نعمت کے باغ کے وارثوں میں کر دے

وَاغْفِرْ لِأَبِي إِنَّهُ كَانَ مِنَ الضَّالِّينَ

و پدرم را بیامرز که او از گمراهان است،

و از پدرم (یعنی عمویم) درگذر، که وی سخت از گمراهان است.

and forgive my father, for he was among the astray.

اور میرے باپ کو بخش دے کہ وہ گمراہوں میں سے تھا

وَلَا تُخْزِنِي يَوْمَ يُبْعَثُونَ

و روزی که [مردگان] برانگیخته می شوند، رسوایم مکن؛

و روزی که خلق را از قبرها برانگیزند در آن روز مرا رسوا (و هلاک) مگردان.

do not degrade me on the day when they are resurrected.

اور مجھے ذلیل نہ کر جس دن لوگ اٹھائے جائیں گے

يَوْمَ لَا يَنفَعُ مَالٌ وَلَا بَنُونَ

روزی که هیچ مال و اولادی سود نمی دهد،

آن روزی که مال و فرزندان (هیچ به حال انسان) سود نبخشند.

the day when neither wealth nor sons shall benefit

جس دن مال اور اولاد نفع نہیں دے گی

إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ

مگر کسی که دلی سالم [از رذایل وخبایث] به پیشگاه خدا بیاورد،

و تنها آن کس سود برد که با دل با اخلاص پاک (از شرک و ریب و ریا) به درگاه خدا آید.

except him who comes before allah with a pure heart;

مگر جو الله کے پاس پاک دل لے کر آیا

وَأُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ

و آن روز بهشت را برای پرهیزکاران نزدیک آورند،

و بهشت را به اهل تقوا نزدیک سازند.

and paradise shall be brought forward to the cautious.

اور پرہیز گاروں کے لیے جنت قریب لائی جائے گی

وَبُرِّزَتِ الْجَحِيمُ لِلْغَاوِينَ

و آتش برافروخته را برای گمراهان آشکار کنند،

و دوزخ را بر گمراهان پدیدار گردانند.

and hell is brought near to the perverse. `

اور دوزخ سرکشوں کے لیے ظاہر کی جائے گی

وَقِيلَ لَهُمْ أَيْنَ مَا كُنتُمْ تَعْبُدُونَ

و به آنان گویند: آنچه را می پرستیدید، کجایند؟

و به کافران گفته شود: بتهایی که پرستش می‌کردید به کجا شدند؟

it will be said to them: `where is that you worshipped,

اور انہیں کہا جائے گا کہاں ہیں جنہیں تم پوجتے تھے

مِن دُونِ اللَّهِ هَلْ يَنصُرُونَكُمْ أَوْ يَنتَصِرُونَ

[معبودانی را] به جای خدا؟! آیا شما را [برای رهایی از آتش] یاری می دهند؟ یا از خود می توانند دفع عذاب کنند؟

آن بتهایی که به جای خدا پرستش می‌کردید آیا می‌توانند به شما اینک یاری کرده یا از جانب خود دفاع کنند؟

other than allah? do they help you or even help themselves? `

الله کے سوا کیا وہ تمہاری مدد کر سکتے ہیں یا بدلہ لے سکتے ہیں

فَكُبْكِبُوا فِيهَا هُمْ وَالْغَاوُونَ

پس آن بت ها و گمراهان [که آنها را می پرستیدند] به رو در آتش افروخته افکنده می شوند،

در آن حال کافران و معبودان باطلشان هم به رو در آتش دوزخ افتند.

and they will be pitched into it, they and the perverse

پھر وہ اور سب گمراہ اس میں اوندھے ڈال دیے جائیں گے

وَجُنُودُ إِبْلِيسَ أَجْمَعُونَ

با همه سپاهیان ابلیس،

و نیز تمام سپاه شیطان (به جهنم در آیند).

and the hosts of iblis all together.

اور شیطان کے سارے لشکروں کو بھی

قَالُوا وَهُمْ فِيهَا يَخْتَصِمُونَ

در حالی که در آن [آتش افروخته] با هم ستیز و نزاع می کنند [و به بتان] می گویند:

و در دوزخ به مجادله و خصومت با یکدیگر گویند:

and they will say while they dispute with one another,

اوروہ وہاں آپس میں جھگڑتے ہوئے کہیں گے

تَاللَّهِ إِن كُنَّا لَفِي ضَلَالٍ مُّبِينٍ

به خدا سوگند که ما در گمراهی آشکاری بودیم،

به خدا قسم که ما در گمراهی بسیار آشکاری بودیم.

`by allah, we were certainly in clear error,

الله کی قسم بیشک ہم صریح گمراہی میں تھے

إِذْ نُسَوِّيكُم بِرَبِّ الْعَالَمِينَ

که شما را با پروردگار جهانیان برابر و مساوی قرار می دادیم،

که شما (بتها) را مانند خدای عالمیان پرستش می‌کردیم.

when we made you equal with the lord of the worlds.

جب ہم تمہیں رب العالمین کے برابر کیا کرتے تھے

وَمَا أَضَلَّنَا إِلَّا الْمُجْرِمُونَ

و ما را جز می رمان [خائن] گمراه نکردند،

و ما را گمراه نکردند جز قوم تبهکار.

it was nothing but the evildoers who led us astray.

اور ہمیں ان بدکاروں کے سوا کسی نے گمراہ نہیں کیا

فَمَا لَنَا مِن شَافِعِينَ

در نتیجه برای ما نه شفیعانی است،

پس (در این روز سخت) نه شفیعی داریم،

we have no intercessors now,

پھر کوئی ہماری سفارش کرنے والا نہیں

وَلَا صَدِيقٍ حَمِيمٍ

و نه یک دوست نزدیک و صمیمی ،

و نه یک دوست صمیمی (که از ما حمایتی کند).

no caring friend.

اور نہ کوئی مخلص دوست ہے

فَلَوْ أَنَّ لَنَا كَرَّةً فَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ

پس ای کاش برای ما بازگشتی [به دنیا] بود تا از مؤمنان می شدیم.

ای کاش که بار دیگر (به دنیا) باز می‌گشتیم تا (به خدای یگانه) ایمان می‌آوردیم.

would that we might return again, and be among the believers. `

پھر اگر ہمیں دوبارہ جانا ملے تو ہم ایمان والوں میں شامل ہوں

إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُم مُّؤْمِنِينَ

بی تردید در این سرگذشت، عبرتی بزرگ وجود دارد، و [قوم ابراهیم] بیشترشان مؤمن نبودند،

همانا در این (ندامت گمراهان) آیت عبرتی (برای دیگران) بود و لیک اکثر مردم باز ایمان نیاوردند.

surely, in that there is a sign, yet most of them do not believe.

البتہ اس میں بڑی نشانی ہے اور ان میں سے اکثر ایمان لانے والے نہیں

وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ

و یقیناً پروردگارت همان توانای شکست ناپذیر و مهربان است.

و همانا خدای تو خدای بسیار مقتدر و مهربان است.

surely, your lord is the almighty, the most merciful.

اور بے شک تیرا رب زبردست رحم کرنے والا ہے

كَذَّبَتْ قَوْمُ نُوحٍ الْمُرْسَلِينَ

قوم نوح پیامبران را تکذیب کردند،

قوم نوح هم پیغمبران خدا را تکذیب کردند.

the nation of noah, belied their messengers.

نوح کی قوم نے پیغمبروں کو جھٹلایا

إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ نُوحٌ أَلَا تَتَّقُونَ

هنگامی که برادرشان نوح به آنان گفت: آیا [از سرانجام شرک و طغیان که خشم و عذاب خداست] نمی پرهیزید؟

هنگامی که مهربان برادرشان نوح آنها را گفت: آیا خدا ترس و متّقی نمی‌شوید؟

when noah, their brother, said to them: `will you not be cautious?

جب ان کے بھائی نوح نے کہا کیا تم ڈرتے نہیں

إِنِّي لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ

بی تردید من برای شما فرستاده ای امینم،

من برای شما بسیار رسولی امین (و خیر خواهی مشفق) هستم.

i am for you an honest messenger,

میں تمہارے لیے امانت دار رسول ہوں

فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ

بنابراین از خدا پروا کنید و از من فرمان ببرید،

پس از خدا بترسید و راه طاعت من پیش گیرید.

so fear allah, and obey me.

پس الله سے ڈرو اور میرا کہا مانو

وَمَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ

و من از شما بر ابلاغ رسالتم هیچ پاداشی نمی خواهم، پاداش من فقط بر عهده پروردگار جهانیان است،

و من اجری از شما برای رسالت نمی‌خواهم و چشم پاداش جز به خدای عالم ندارم.

for this i ask of you no wage, for my wage falls only on the lord of the worlds.

اور میں تم سے اس پر کوئی مزدوری نہیں مانگتا میری مزدوری تو بس رب العالمین کے ذمہ ہے

فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ

بنابراین از خدا پروا کنید و از من فرمان ببرید.

پس از خدا بترسید و راه طاعت من پیش گیرید.

so fear allah and obey me. `

سو الله سے ڈرو اور میرا کہا مانو

قَالُوا أَنُؤْمِنُ لَكَ وَاتَّبَعَكَ الْأَرْذَلُونَ

گفتند: آیا ما به تو ایمان بیاوریم در حالی که فرومایگان از تو پیروی کرده اند؟!

قوم نوح (از کبر و خود پرستی) پاسخ دادند که ما چگونه به تو ایمان آوریم در صورتی که پیروانت معدودی مردم خوار و فرومایه‌اند؟

they replied: `are we to believe you whom the lowliest follow? `

انہوں نے کہا کیا ہم تجھ پر ایمان لائیں حالانکہ تیرے تابع توکمینے لوگ ہوئے ہیں

قَالَ وَمَا عِلْمِي بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

[نوح] گفت: مرا از آنچه آنان انجام می داده اند، چه اطلاعی است؟

نوح گفت: مرا چه کار که افعال و احوال پیروانم را بدانم (که از طبقه عالی یا دانی‌اند)؟

he said: `i have no knowledge of what they have done.

کہا اور مجھے کیا خبر کہ وہ کیا کرتے تھے

إِنْ حِسَابُهُمْ إِلَّا عَلَى رَبِّي لَوْ تَشْعُرُونَ

حسابشان اگر واقعاً درک می کنید، جز بر عهده پروردگارم نیست،

اگر شعور و معرفتی دارید بدانید که حساب کار آنها بر کسی جز خدای من نخواهد بود.

their account falls only upon my lord, if you were but aware.

ان کا حساب تو میرے رب ہی کے ذمہ ہے کاش کہ تم سمجھتے

وَمَا أَنَا بِطَارِدِ الْمُؤْمِنِينَ

و من طرد کننده مؤمنان نخواهم بود،

و من هرگز مؤمنان به حق را (هر چند فقیر باشند) از خود نرانم.

i will not drive away the believers.

اور میں ایمان والوں کو دور کرنے والا نہیں ہوں

إِنْ أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ مُّبِينٌ

من جز بیم دهنده ای آشکار نیستم.

من جز آنکه مردم را اندرز کنم و از خدا بترسانم وظیفه‌ای ندارم.

i am only a clear warner. `

میں تو بس کھول کر ڈرانے والا ہوں

قَالُوا لَئِن لَّمْ تَنتَهِ يَا نُوحُ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْمَرْجُومِينَ

گفتند: ای نوح! اگر [از ابلاغ دین] باز نایستی، یقیناً از سنگسار شدگان خواهی بود!

باز قوم نوح گفتند: ای نوح، اگر ترک این سخنان نگویی سخت سنگسار می‌شوی.

`noah, ` they replied, `if you do not desist you shall be of those stoned. `

کہنے لگے اے نوح اگر تو باز نہ آیا تو ضرور سنگسار کیا جائے گا

قَالَ رَبِّ إِنَّ قَوْمِي كَذَّبُونِ

گفت: پروردگارا! همانا قوم من مرا تکذیب کردند،

نوح گفت: پروردگارا، قوم من سخت مرا تکذیب کردند.

he said: `my lord, my nation have belied me.

کہا اے میرے رب میری قوم نے مجھے جھٹلایا ہے

فَافْتَحْ بَيْنِي وَبَيْنَهُمْ فَتْحًا وَنَجِّنِي وَمَن مَّعِي مِنَ الْمُؤْمِنِينَ

پس میان من و آنان چنانکه سزاوار است داوری کن و من و کسانی که از مؤمنان با من هستند از چنگ آنان نجات ده.

پس بین من و آنها حکم فرما و به ما گشایشی عطا کن، و من و مؤمنانی که با من همراهند از شر قوم نجات ده.

so open between me and them an opening, and save me and the believers who are with me. `

پس تو میرے اور ان کے درمیان فیصلہ ہی کر دے اور مجھے اور جو میرے ساتھ ایمان والے ہیں نجات دے

فَأَنجَيْنَاهُ وَمَن مَّعَهُ فِي الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ

پس او و کسانی را که با او در آن کشتی مملو [از سرنشینان، جنبندگان، متاع و ابزار] بود نجات دادیم،

ما هم او را با همه آنان که در آن کشتی انبوه در آمدند به ساحل سلامت رساندیم.

we saved him and those who were with him in the laden ship,

پھر ہم نے اسے اورجو اس کے ساتھ بھری کشتی میں تھے بچا لیا

ثُمَّ أَغْرَقْنَا بَعْدُ الْبَاقِينَ

آن گاه بعد از آن، همه باقی ماندگان را غرق کردیم.

آن‌گاه باقی آن قوم سرکش را پس از نجات نوح و مؤمنان به دریا غرق کردیم.

afterwards, we drowned the rest.

پھر ہم نے اس کے بعد باقی لوگوں کو غرق کر دیا

إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُم مُّؤْمِنِينَ

بی تردید در این سرگذشت، عبرتی بزرگ وجود دارد، و [قوم نوح] بیشترشان مؤمن نبودند،

همانا در این (نجات مؤمنان و هلاک کافران قوم نوح) آیت عبرتی است، و اکثرشان ایمان نیاوردند.

surely, in that there is a sign; yet most of them do not believe.

البتہ اس میں بڑی نشانی ہے اور ان میں سے اکثر ایمان لانے والے نہیں

وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ

و یقیناً پروردگارت همان توانای شکست ناپذیر و مهربان است.

و همانا خدای تو خدای بسیار مقتدر و مهربان است.

your lord is the almighty, the most merciful.

اور بے شک تیرا رب زبردست رحم کرنے والا ہے

كَذَّبَتْ عَادٌ الْمُرْسَلِينَ

قوم عاد پیامبران را تکذیب کردند،

قوم عاد نیز رسولان خدا را تکذیب کردند.

(the nation of) aad belied their messengers.

قوم عاد نے پیغمبروں کو جھٹلایا

إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ هُودٌ أَلَا تَتَّقُونَ

هنگامی که برادرشان هود به آنان گفت: آیا [از سرانجام شرک و طغیان که خشم و عذاب خداست] نمی پرهیزید؟

هنگامی که مهربان برادرشان هود به آنها گفت: آیا متقی و خدا ترس نمی‌شوید؟

when their brother hood said to them: `will you not be cautious?

جب ان سے ان کے بھائی ہود نے کہا کہ تم کیوں نہیں ڈرتے

إِنِّي لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ

بی تردید من برای شما فرستاده ای امینم،

من برای شما پیغمبری بسیار (خیر خواه و) امینم.

i am for you an honest messenger.

البتہ میں تمہارے لیے امانت دار رسول ہوں

فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ

بنابراین از خدا پروا کنید و از من فرمان ببرید،

پس از خدا بترسید و راه اطاعت من پیش گیرید.

fear allah and obey me.

پس الله سے ڈرو اور میرا کہا مانو

وَمَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ

و من از شما بر ابلاغ رسالتم هیچ پاداشی نمی خواهم، پاداش من فقط بر عهده پروردگار جهانیان است،

و من از شما اجری برای رسالت نمی‌خواهم و چشم پاداش جز به خدای عالم ندارم.

for this i ask of you no wage, for my wage falls only on the lord of the worlds.

اور میں تم سے ا سپر کوئی مزدوری نہیں مانگتا میری مزدوری تو بس رب العالمین کے ذمہ ہے

أَتَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ

آیا شما بر روی هر مکان بلندی به بیهوده کاری و بدون نیاز، برجی عظیم و برافراشته بنا می کنید؟

آیا بنا می‌کنید به هر سرزمین مرتفع عمارت و کاخ برای آنکه به بازی عالم سرگرم شوید (و از یاد خدا غافل مانید).

do you build over each high place a sign to amuse yourselves!

کیا تم ہر اونچی زمین پر کھیلنے کے لیے ایک نشان بناتے ہو

وَتَتَّخِذُونَ مَصَانِعَ لَعَلَّكُمْ تَخْلُدُونَ

و قلعه ها و کاخ های استوار و می لل برمی گیرید، که شاید جاودانه بمانید؟

و عمارتهای محکم بنا می‌کنید به امید آنکه در آن عمارات عمر ابد کنید؟

and do you take to yourselves underground reservoirs, in order to live for ever!

اوربڑے بڑے محل بناتے ہو شاید کہ تم ہمیشہ رہو گے

وَإِذَا بَطَشْتُم بَطَشْتُمْ جَبَّارِينَ

و چون کسی را با شدت و قهر می گیرید ظالمانه و زورمدارانه می گیرید [بدون اینکه در عاقبت کار بیندیشید.]

و چون (به ظلم و بیداد خلق) دست گشایید کمال قساوت و خشم کار بندید؟

when you assault, you assault like tyrants.

اورجب ہاتھ ڈالتے ہو تو بڑی سختی سےپکڑتے ہو

فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ

بنابراین از خدا پروا کنید واز من فرمان ببرید،

پس از خدا بترسید و مرا اطاعت کنید.

so fear allah, and obey me.

پس الله سے ڈرو اور میرا کہا مانو

وَاتَّقُوا الَّذِي أَمَدَّكُم بِمَا تَعْلَمُونَ

واز کسی که شما را به وسیله آنچه خود می دانید یاری داده، پروا کنید،

و بترسید از آن خدایی که شما را به آنچه خود می‌دانید مدد و قوت بخشید.

fear him who has given you all the things you know.

اور اس سے ڈرو جس نے تمہاری ان چیزوں سے مدد کی ہے جنہیں تم بھی جانتے ہو

أَمَدَّكُم بِأَنْعَامٍ وَبَنِينَ

به وسیله چهارپایان و فرزندانی، به شما یاری داده است.

مدد بخشید شما را به خلق چهار پایان و فرزندان.

he has given you flocks and sons,

چارپایوں اور اولاد سے

وَجَنَّاتٍ وَعُيُونٍ

و [به وسیله] بوستان ها و چشمه سارها،

و نیز مدد بخشید شما را به ایجاد باغها و چشمه‌های آب.

gardens and fountains.

اور باغوں اور چشموں سے تمہیں مدد دی

إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ

بی تردید من بر شما از عذاب روزی بزرگ می ترسم.

همانا من از عذاب روز بزرگ قیامت بر شما می‌ترسم.

indeed, i fear for you the punishment of a dreadful day. `

میں تم پر ایک بڑے دن کے عذاب سے ڈرتا ہوں

قَالُوا سَوَاء عَلَيْنَا أَوَعَظْتَ أَمْ لَمْ تَكُن مِّنَ الْوَاعِظِينَ

گفتند: تو پند و اندرز دهی یا ندهی برای ما یکسان است!!

گفتند: تو این همه وعظ و نصیحت کنی یا هیچ نکنی به حال ما یکسان است.

they replied: `it is the same to us whether you admonish or whether you are not one of the admonishers.

کہنے لگے تو نصیحت کر یا نہ کر ہمارے لیے سب برابر ہے

إِنْ هَذَا إِلَّا خُلُقُ الْأَوَّلِينَ

این [پند و اندرزها و تقسیم امور به حلال و حرام] جز شیوه پیشینیان [که اهل واپس گرایی و خرافات بودند] نیست،

این (مسأله حیات و موت کار طبیعت و خوی جهان و) سرنوشت همه پیشینیان است.

that is nothing but a habit of the ancients,

یہ تو بس پہلے لوگوں کی ایک عادت ہے

وَمَا نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ

و ما گرفتار عذابی [که تو ما را از آن بیم می دهی] نخواهیم شد.

و ما هرگز (پس از مرگ دیگر زنده نمی‌شویم و هرگز قیامت و ثواب و) عقابی نخواهیم داشت.

and we shall never be punished. `

اور ہمیں عذاب نہیں ہوگا

فَكَذَّبُوهُ فَأَهْلَكْنَاهُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُم مُّؤْمِنِينَ

پس او را تکذیب کردند، و در نتیجه هلاکشان کردیم. بی تردید در این سرگذشت عبرتی بزرگ وجود دارد و [قوم هود] بیشترشان مؤمن نبودند،

الغرض، رسول حق را تکذیب کردند و ما هم آنان را هلاک گردانیدیم، همانا در این (هلاک قوم عاد) آیت عبرتی است، و بیشتر آنها ایمان نیاوردند.

so they belied him, so we destroyed them. surely, in that there is a sign; yet most of them do not believe.

پھر انہو ں نے پیغمبر کو جھٹلایا تب ہم نے انہیں ہلاک کر دیا البتہ اس میں بڑی نشانی ہے اور ان میں اکثر ایمان لانے والے نہیں

وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ

و یقیناً پروردگارت همان توانای شکست ناپذیر و مهربان است.

و همانا خدای تو بسیار مقتدر و مهربان است.

surely, your lord is the almighty, the most merciful.

اور بے شک تیرا رب زبردست رحم کرنے والا ہے

كَذَّبَتْ ثَمُودُ الْمُرْسَلِينَ

قوم ثمود پیامبران را تکذیب کردند،

قوم ثمود نیز رسولان خدا را تکذیب کردند.

thamood, belied their messengers.

قوم ثمود نے پیغمبروں کو جھٹلایا

إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ صَالِحٌ أَلَا تَتَّقُونَ

هنگامی که برادرشان صالح به آنان گفت: آیا [از سرانجام شرک و طغیان که خشم و عذاب خداست] نمی پرهیزید؟

هنگامی که مهربان برادرشان صالح به آنها گفت: آیا متّقی و خدا ترس نمی‌شوید؟

their brother salih said to them: `will you not be cautious?

جب ان سے ان کے بھائی صالح نے کہا کیا تم ڈرتے نہیں

إِنِّي لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ

بی تردید من برای شما فرستاده ای امینم،

من برای شما پیغمبری بسیار امین (و خیر خواه) هستم.

i am for you an honest messenger.

میں تمہارے لیے امانت دار رسول ہوں

فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ

بنابراین از خدا پروا کنید و از من فرمان ببرید،

پس از خدا بترسید و راه طاعت من پیش گیرید.

so fear allah, and obey me.

پس الله سے ڈرو اور میرا کہا مانو

وَمَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ

و من از شما بر ابلاغ رسالتم هیچ پاداشی نمی خواهم، پاداش من فقط بر عهده پروردگار جهانیان است،

و من اجری از شما برای رسالت نمی‌خواهم و چشم پاداش جز به خدای عالم ندارم.

for this i ask of you no wage; my wage falls only upon the lord of the worlds.

اور میں تم سے اسپر کوئی مزدوری نہیں مانگتا میری مزدوری تو بس رب العالمین کے ذمہ ہے

أَتُتْرَكُونَ فِي مَا هَاهُنَا آمِنِينَ

آیا شما را در آنچه در این دنیا [از نعمت و رفاه هست] ایمن و آسوده [از تغییر و زوال] رهایتان خواهند کرد؟!

آیا (تصور می‌کنید که تا ابد) ایمن از مرگ در این ناز و نعمت دنیا خواهید ماند؟

will you be left secure in this,

کیا تمہیں ان چیزو ں میں یہاں بے فکری سے رہنے دیا جائے گا

فِي جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ

در بوستان ها و چشمه سارها،

(گمان دارید) در این باغهای باصفا و چشمه‌های آب گوارا،

amidst gardens and fountains,

یعنی باغوں اور چشموں میں

وَزُرُوعٍ وَنَخْلٍ طَلْعُهَا هَضِيمٌ

و کشتزارها و درختان خرمایی که شکوفه هایشان انبوه و باطراوت و لطیف است؟

و مزارع و کشتزار و نخل و آن شکوفه‌های لطیف و زیبایش (همیشه زنده‌اید).

sown fields and palmtrees, with slender spathes.

اور کھیتوں اور کھجوروں میں جن کا خوشہ ملائم ہے

وَتَنْحِتُونَ مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتًا فَارِهِينَ

و ماهرانه و هنرمندانه از کوه ها خانه هایی می تراشید؟ [به امید آنکه از هر آسیبی حتی مرگ در امان بمانید!!]

و خیال می‌کنید دائم در این عماراتی که در کوهستان (و ییلاقات) با کمال دقت بنا کرده‌اید به آسایش تعیّش می‌کنید؟

will you still hew your dwellings in the mountains?

او رتم پہاڑوں کوتراش کر تکلف کے گھر بناتے ہو

فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ

بنابراین از خدا پروا کنید و مرا فرمان ببرید،

پس از خدا بترسید و راه اطاعت من پیش گیرید.

so fear allah and obey me.

پس الله سے ڈرو اور میرا کہا مانو

وَلَا تُطِيعُوا أَمْرَ الْمُسْرِفِينَ

و از فرمان اسراف گران اطاعت نکنید،

و از رفتار رؤسای مسرف و ستمگر پیروی نکنید.

do not obey the order of the wasteful,

اوران حد سے نکلنے والوں کا کہا مت مانو

الَّذِينَ يُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ وَلَا يُصْلِحُونَ

همانان که در زمین فساد می کنند و به اصلاح گری نمی پردازند.

که آن مردم در زمین همه گونه فساد می‌کنند و هیچ گونه به اصلاح (حال خلق) نمی‌پردازند.

who corrupt in the earth, and do not reform. `

جو زمین میں فساد کرتے ہیں اور اصلاح نہیں کرتے

قَالُوا إِنَّمَا أَنتَ مِنَ الْمُسَحَّرِينَ

گفتند: جز این نیست که تو از جادوشدگانی،

قوم صالح گفتند: به یقین تو را سحر کرده‌اند (که دعوی نبوت می‌کنی).

they replied: `surely, you are one of those bewitched.

کہنے لگے تم پر تو کسی نے جادو کیا ہے

مَا أَنتَ إِلَّا بَشَرٌ مِّثْلُنَا فَأْتِ بِآيَةٍ إِن كُنتَ مِنَ الصَّادِقِينَ

تو جز بشری مانند ما نیستی، اگر راست می گویی معجزه ای بیاور.

(و گرنه) تو هم مثل ما بشری بیش نیستی، اگر راست می‌گویی معجزی بیاور.

you are but a human like ourselves. produce for us a sign, if you are of the truthful. `

توبھی ہم جیسا ایک آدمی ہے سو کوئی نشانی لے آ اگر تو سچا ہے

قَالَ هَذِهِ نَاقَةٌ لَّهَا شِرْبٌ وَلَكُمْ شِرْبُ يَوْمٍ مَّعْلُومٍ

گفت: این ماده شتری است [که به اذن خدا به عنوان معجزه من از دل کوه بیرون آمد] سهمی از آب [این چشمه] برای او، و سهم روز معینی برای شماست،

صالح گفت: این ناقه (معجزه من) است، آب نهر را روزی ناقه بنوشد و روزی شما بنوشید.

he said: `here is a shecamel. she shall have her share of water as you have yours on an appointed day.

کہا یہ اونٹنی ہے اسکے پینے کا ایک دن ہے اور یک دن معین تمہارے پینے کے لیے ہے

وَلَا تَمَسُّوهَا بِسُوءٍ فَيَأْخُذَكُمْ عَذَابُ يَوْمٍ عَظِيمٍ

آسیبی به او نرسانید که عذاب روزی بزرگ شما را فرا می گیرد.

و هرگز سوء قصدی بر ناقه مکنید که به عذاب روزی بزرگ و سخت گرفتار خواهید شد.

do not touch her with malice so that punishment of a dreadful day seizes you. `

اور اسے برائی سے ہاتھ نہ لگانا ورنہ تمہیں بڑے دن کا عذاب آ پکڑے گا

فَعَقَرُوهَا فَأَصْبَحُوا نَادِمِينَ

پس ناقه را پی کردند و [از کار خود] پشیمان شدند،

قوم صالح ناقه را پی کردند، سپس از کار خود پشیمان شدند.

yet they hamstrung her, and in the morning they were remorseful,

سو انہوں نے اس کے پاؤں کاٹ ڈالے پھر پشیمان ہوئے

فَأَخَذَهُمُ الْعَذَابُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُم مُّؤْمِنِينَ

در نتیجه عذاب آنان را فرا گرفت. بی تردید در این سرگذشت، عبرتی بزرگ وجود دارد و [قوم صالح] بیشترشان مؤمن نبودند،

آن گاه عذاب موعود آنان را درگرفت (و هلاک گردیدند) . همانا در هلاک این قوم آیت عبرتی (برای دیگران) بود، و اکثر آنها ایمان نیاوردند.

and the punishment seized them. surely, in that there is a sign. yet most of them do not believe.

پھر انہیں عذاب نے آ پکڑا البتہ اس میں بڑی نشانی ہے اور ان میں سے اکثر ایمان لانے والے نہیں

وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ

و یقیناً پروردگارت همان توانای شکست ناپذیر و مهرباناست.

و همانا خدای تو بسیار مقتدر و مهربان است.

your lord, he is the almighty, the most merciful.

اوربے شک تیرا رب زبردست رحم کرنے والا ہے

كَذَّبَتْ قَوْمُ لُوطٍ الْمُرْسَلِينَ

قوم لوط پیامبران را تکذیب کردند،

قوم لوط نیز پیغمبران خدا را تکذیب کردند.

lot`s nation, belied their messengers.

لوط کی قوم نے پیغمبروں کو جھٹلایا

إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ لُوطٌ أَلَا تَتَّقُونَ

هنگامی که که برادرشان لوط به آنان گفت: آیا [از سرانجام شرک و طغیان که خشم و عذاب خداست] نمی پرهیزید؟

هنگامی که مهربان برادر آنها لوط به آنان گفت: آیا خدا ترس و پرهیزکار نمی‌شوید؟

when their brother lot said to them: `will you not be cautious?

جب انہیں ان کے بھائی لوط نے کہا کیا تم ڈرتے نہیں

إِنِّي لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ

بی تردید من برای شما فرستاده ای امینم،

من برای شما پیغمبری بسیار امین (و خیر خواه) هستم.

i am for you an honest messenger.

میں تمہارے لیے امانت دار رسول ہوں

فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ

بنابراین از خدا پروا کنید و از من فرمان ببرید،

از خدا بترسید و راه طاعت من پیش گیرید.

so fear allah, and obey me.

پس الله سے ڈرو اور میرا کہا مانو

وَمَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ

و من از شما بر ابلاغ رسالتم هیچ پاداشی نمی خواهم، پاداش من فقط بر عهده پروردگار جهانیان است،

و من از شما اجری برای رسالت خود نمی‌خواهم و چشم پاداش جز به خدای عالم ندارم.

i ask of you no wage for this; my wage is only with the lord of the worlds.

اورمیں تم سے اس پر کوئی مزودری نہیں مانگتا میری مزدوری تو بس اللهرب العالمین کے ذمہ ہے

أَتَأْتُونَ الذُّكْرَانَ مِنَ الْعَالَمِينَ

آیا شما از میان جهانیان با مردان آمیزش می کنید؟!!

آیا از میان خلایق عمل زشت منکر را با مردان انجام می‌دهید؟

what, do you come to the males of the world,

کیا تم دنیا کے لوگوں میں لڑکوں پر گرے پڑتے ہو

وَتَذَرُونَ مَا خَلَقَ لَكُمْ رَبُّكُمْ مِنْ أَزْوَاجِكُم بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌ عَادُونَ

و آنچه را پروردگارتان برای شما از همسرانتان آفریده رها می کنید؟ [برای این کار زشت بی سابقه، دلیل و برهان استواری ندارید] بلکه شما گروهی تجاوزکار [از حدود خدا و مرزهای انسانیّت] هستید.

و زنان را که خدا همسر شما آفریده رها می‌کنید؟آری شما بسیار مردم متعدی نابکاری هستید.

and leave your wives whom your lord has created for you? no, but you are a transgressing nation. `

اور تمہارے رب نےجو تمہارے لیے بیویاں پیدا کر دی ہیں انہیں چھوڑ دیتے ہو بلکہ تم حد سے گزرنے والے لوگ ہو

قَالُوا لَئِن لَّمْ تَنتَهِ يَا لُوطُ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْمُخْرَجِينَ

گفتند: ای لوط! اگر [از تبلیغ دین] باز نایستی، حتماً تبعید خواهی شد.

قوم در جواب گفتند: ای لوط، اگر از این پس دست از این نهی و منع بر نداری از شهر رانده خواهی شد.

`lot, ` they replied, `if you do not desist, you shall be thrown out. `

کہنے لگے اے لوط اگر تو ان باتوں سے باز نہ آیا تو ضرور تو نکال دیا جائے گا

قَالَ إِنِّي لِعَمَلِكُم مِّنَ الْقَالِينَ

[لوط] گفت: بی تردید من از کار زشت شما به شدت متنفرم.

لوط باز گفت: من خود دشمن این کار زشت شما هستم.

he said: `truly, i am a detester of what you do. `

کہا میں تو تمہارے کام سے سخت بیزار ہوں

رَبِّ نَجِّنِي وَأَهْلِي مِمَّا يَعْمَلُونَ

پروردگارا! مرا و خانواده ام را [از آثار، وزر و وبال] آنچه انجام می دهند، نجات بده؛

بار الها، من و اهل بیتم را از (عقاب) این عمل زشت قوم نجات بخش.

`my lord, save me and my people from that they are doing. `

اے میرے رب مجھے اور میرے گھر والوں کو اس کے وبال سے نجات دے جو وہ کرتے ہیں

فَنَجَّيْنَاهُ وَأَهْلَهُ أَجْمَعِينَ

پس ما او و خانواده اش همگی را نجات دادیم،

ما هم او را با همه اهل بیتش نجات دادیم.

so we saved him and all his people,

پھر ہم نے اسے اور اس کے سارے کنبے کو بچا لیا

إِلَّا عَجُوزًا فِي الْغَابِرِينَ

مگر پیرزنی در [میان] باقی ماندگان،

جز پیرزنی که (زن لوط بود و) در اهل عذاب باقی ماند.

except an old woman who stayed behind,

مگر ایک بڑھیا جو پیچھے رہ گئی تھی

ثُمَّ دَمَّرْنَا الْآخَرِينَ

سپس دیگران را نابود کردیم،

آن گاه (جز اهل بیت لوط) دیگران را به خاک هلاک نشانیدیم.

then we destroyed the others.

پھر ہم نے اور سب کو ہلاک کر دیا

وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهِم مَّطَرًا فَسَاء مَطَرُ الْمُنذَرِينَ

و بارانی از سنگ گِل بر سر آنان باراندیم؛ پس بد بود باران بیم داده شدگان.

و آنها را به سنگباران عذاب که باران بسیار سختی بر سر بیم داده شدگان (بد کار) است هلاک ساختیم.

we rained upon them a rain, and evil is the rain (of stones) on those that are warned.

اور ہم نے ان پر مینہ برسایا پھر ڈرائے ہوؤں پر بُرا مینہ برسا

إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُم مُّؤْمِنِينَ

بی تردید در این سرگذشت عبرتی بزرگ وجود دارد و قوم لوط بیشترشان مؤمن نبودند،

همانا در این هلاک قوم لوط نیز آیت عبرتی (برای دیگران) بود، و اکثر آنها ایمان نیاوردند.

surely, in that there is a sign. yet most of them do not believe.

البتہ اس میں بڑی نشانی ہے اور ان میں سے اکثر ایمان لانے والے نہیں

وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ

و یقیناً پروردگارت همان توانای شکست ناپذیر و مهربان است.

و همانا خدای تو بسیار مقتدر و مهربان است.

your lord, he is the almighty, the most merciful.

اوربیشک تیرا رب زبردست رحم کرنے والا ہے

كَذَّبَ أَصْحَابُ الْأَيْكَةِ الْمُرْسَلِينَ

مردم اَیکه پیامبران را تکذیب کردند،

اصحاب ایکه (یعنی امت شعیب ع) هم پیغمبران خدا را تکذیب کردند.

the dwellers of the thicket belied their messengers.

بن والوں نے بھی پیعمبروں کو جھٹلایا

إِذْ قَالَ لَهُمْ شُعَيْبٌ أَلَا تَتَّقُونَ

هنگامی که شعیب به آنان گفت: آیا [از سرانجام شرک و طغیان که خشم و عذاب خداست] نمی پرهیزید؟

هنگامی که (رسولشان) شعیب به آنها گفت: آیا خداترس و پرهیزکار نمی‌شوید؟

shu`aib said to them: `will you not be cautious?

جب ان سے شعیب نے کہا کیا تم ڈرتے نہیں

إِنِّي لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ

بی تردید من برای شما فرستاده ای امینم،

من برای شما رسولی بسیار امین (و خیر خواه) هستم.

i am for you an honest messenger.

میں تمہارے لیے امانت دار رسول ہوں

فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ

بنابراین از خدا پروا کنید و از من فرمان ببرید،

از خدا بترسید و راه طاعت من پیش گیرید.

so fear allah, and obey me.

پس الله سے ڈرو اور میرا کہا مانو

وَمَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ

من از شما بر ابلاغ رسالتم هیچ پاداشی نمی خواهم، پاداش من فقط بر عهده پروردگار جهانیان است،

و من از شما هرگز اجر رسالت نمی‌خواهم و جز به خدای عالم به کسی چشم پاداش ندارم.

i ask of you no wage for this; my wage is only with the lord of the worlds.

اور میں تم سے اس پر کوئی مزدوری نہیں مانگتا میری مزدوری تو بس رب العالمین کے ذمہ ہے

أَوْفُوا الْكَيْلَ وَلَا تَكُونُوا مِنَ الْمُخْسِرِينَ

پیمانه را کامل بدهید و از کم فروشان نباشید،

پیمانه را تمام بدهید و از کم فروشان مباشید.

fill up the measure, do not be among the cheats,

پیمانہ پورا دو اور نقصان دینے والے نہ بنو

وَزِنُوا بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ

و [متاع و کالا را] با ترازوی درست وزن کنید،

و (اجناس را) با ترازوی درست بسنجید.

and weigh with the straight scale,

اور صحیح ترازو سے تولا کرو

وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءهُمْ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ

و از قیمت اشیا و اجناس مردم به هنگام خرید نکاهید، و در زمین تباهکارانه فتنه و آشوب برپا نکنید،

و آنچه به مردم می‌فروشید (تمام بدهید و) از وزن و پیمان کم نگذارید، و در زمین به ظلم و فساد کاری برنخیزید.

and do not diminish the goods of the people, and do not make mischief in the earth, working corruption.

اور لوگوں کو ان کی چیزیں کم کر کے نہ دو اور ملک میں فساد مچاتے نہ پھرو

وَاتَّقُوا الَّذِي خَلَقَكُمْ وَالْجِبِلَّةَ الْأَوَّلِينَ

و از آنکه شما و امت های پیشین را آفرید پروا کنید.

و از خدایی که شما و کفر پیشگان پیشین را آفریده بترسید (و خلاف امر او مکنید).

fear he who created you, and the generations of the ancient. `

اور اس سے ڈرو جس نے تمہیں اور پہلی خلقت کو بنایا

قَالُوا إِنَّمَا أَنتَ مِنَ الْمُسَحَّرِينَ

گفتند: جز این نیست که تو از جادوشدگانی،

قوم شعیب در پاسخ او گفتند: تو را بی‌شک به سحر و شعبده مفتون کرده‌اند.

they replied: `you are surely one of those bewitched.

کہنے لگے کہ تم پر تو کسی نے جادو کر دیا

وَمَا أَنتَ إِلَّا بَشَرٌ مِّثْلُنَا وَإِن نَّظُنُّكَ لَمِنَ الْكَاذِبِينَ

و تو جز بشری مانند ما نیستی، و بی تردید ما تو را از دروغگویان می پنداریم،

و تو جز آنکه بشری هستی مانند ما هیچ گونه مزیّتی بر دیگران نداری. و ما تو را (در دعوت نبوت) دروغگو می‌پنداریم.

you are but a human like ourselves, we think that you are one of the liars.

اورتو بھی ہم جیسا ایک آدمی ہے اور ہمارے خیال میں تو تو جھوٹا ہے

فَأَسْقِطْ عَلَيْنَا كِسَفًا مِّنَ السَّمَاءِ إِن كُنتَ مِنَ الصَّادِقِينَ

پس اگر راست می گویی پاره هایی از آسمان را بر ما فرو ریز.

اگر راست می‌گویی (که پیغمبر خدایی) قطعه‌ای از آسمان را بر سر ما فرود آور (تا تصدیق تو کنیم).

drop down on us lumps from heaven, if you are one of the truthful. `

سو ہم پر آسمان کا کوئی ٹکڑا گرا دے اگر تو سچا ہے

قَالَ رَبِّي أَعْلَمُ بِمَا تَعْمَلُونَ

[شعیب] گفت: پروردگارم به آنچه انجام می دهید، داناتر است.

شعیب گفت: خدای من بهتر بر (صدق دعوی من و کذب قول و زشتی) افعال شما آگاه است.

he said: `my lord knows what you are doing. `

کہا میرا رب خوب جانتا ہے جو کچھ تم کرتے ہو

فَكَذَّبُوهُ فَأَخَذَهُمْ عَذَابُ يَوْمِ الظُّلَّةِ إِنَّهُ كَانَ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ

پس او را تکذیب کردند؛ در نتیجه عذاب روز سایبان [یعنی روزی که ابری تیره و صاعقه زا سایه می اندازد] آنان را فرا گرفت، همانا آن عذاب روزی بزرگ بود،

باز او را تکذیب کردند و به عذاب سخت روز سایه‌بان (یعنی روزی که مردم از شدت گرما به سایه‌بانی پناه می‌بردند و باز از گرمی هلاک می‌شدند) گرفتار شدند که عذاب آن روز بسیار بزرگ و سخت بود.

but they belied him, then the punishment of the day of shadow (raining fire) seized them. truly, it was the punishment of a dreadful day.

پھر اسے جھٹلایا پھر انہیں سائبان والے دن کے عذاب نے پکڑ لیا بے شک وہ بڑے دن کا عذاب تھا

إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُم مُّؤْمِنِينَ

بی تردید در این سرگذشت، عبرتی بزرگ وجود دارد؛ و قوم شعیب بیشترشان مؤمن نبودند،

همانا در این هلاک قوم شعیب نیز آیت عبرتی (برای دیگران) بود، و اکثر آنها ایمان نیاوردند.

surely, in that there is a sign; yet most of them do not believe.

البتہ اس میں بڑی نشانی ہے اور ان میں سے اکثر ایمان لانے والے نہیں

وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ

و یقیناً پروردگارت همان توانای شکست ناپذیر و مهربان است.

و همانا خدای تو بسیار مقتدر و مهربان است.

your lord, he is the almighty, the most merciful.

اور بے شک تیرا رب زبردست رحم کرنے والا ہے

وَإِنَّهُ لَتَنزِيلُ رَبِّ الْعَالَمِينَ

و بی تردید این قرآن، نازل شده پروردگار جهانیان است،

و این قرآن به حقیقت از جانب خدای عالمیان نازل شده.

truly, it is the sending of the lord of the worlds.

اور یہ قرآن رب العالمین کا اتارا ہوا ہے

نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ

که روح الامین آن را نازل کرده است،

(جبرئیل) روح الامین (فرشته بزرگ خدا) آن را نازل گردانیده.

the honest spirit (gabriel) brought it down

اسے امانت دار فرشتہ لے کر آیا ہے

عَلَى قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنذِرِينَ

بر قلب تو، تا از بیم دهندگان باشی،

و آن را بر قلب تو فرود آورده تا از عقاب خدا بترسانی.

upon your heart (prophet muhammad), in order to be one of the warners,

تیرے دل پر تاکہ تو ڈرانے والوں میں سے ہو

بِلِسَانٍ عَرَبِيٍّ مُّبِينٍ

به زبان عربی روشن و گویا

به زبان عربی فصیح.

in a clear, arabic tongue.

صاف عربی زبان میں

وَإِنَّهُ لَفِي زُبُرِ الْأَوَّلِينَ

و بی تردید [خبر] این [قرآن] در کتاب های پیشینیان است.

و (ذکر عظمت) این قرآن در کتب انبیاء پیشین مسطور است.

truly, it is in the books of the ancients.

اور البتہ اس کی خبر پہلوں کی کتابوں میں بھی ہے

أَوَلَمْ يَكُن لَّهُمْ آيَةً أَن يَعْلَمَهُ عُلَمَاء بَنِي إِسْرَائِيلَ

آیا آگاهی دانشمندان بنی اسرائیل به خبر قرآن [در کتاب های پیشینیان] برای مشرکان نشانه ای [بر حقّانیّت قرآن و صدق نبوّت تو] نیست؟!

آیا این خود آیت و برهان روشنی (بر کافران) نیست که علماء بنی اسرائیل (از کتب انبیاء سلف) بر این قرآن آگاهند؟

was it not a sign for them known to the learned of the children of israel?

کیا ان کے لیے نشانی کافی نہیں کہ اسے بنی اسرائیل کے علماء بھی جانتے ہیں

وَلَوْ نَزَّلْنَاهُ عَلَى بَعْضِ الْأَعْجَمِينَ

و اگر آن را بر برخی از غیر عرب ها نازل کرده بودیم،

و اگر ما این کتاب (عربی) را بر بعض مردم عجم نازل می‌گردانیدیم.

if we had revealed it to a nonarab,

اور اگر ہم اسے کسی عجمی پر نازل کرتے

فَقَرَأَهُ عَلَيْهِم مَّا كَانُوا بِهِ مُؤْمِنِينَ

و او آن را بر عرب ها می خواند، باز هم به آن ایمان نمی آوردند!!

و آن رسول آن را (به زبان تازی) بر عجم‌ها قرائت می‌کرد آنان ایمان نمی‌آوردند (به این عذر که قرآن چون به زبان ما نیست ما فهم آن نکرده و اعجاز آن را درک نمی‌کنیم، اما شما قوم عرب با چه عذر ایمان نمی‌آورید؟)

and he had recited it to them, they would not have believed.

پھر وہ اسے ان کے سامنے پڑھتا تو بھی ایمان نہ لاتے

كَذَلِكَ سَلَكْنَاهُ فِي قُلُوبِ الْمُجْرِمِينَ

این گونه [که آن را به زبان عربی روشن و گویا نازل کردیم] در دل های می رمان درآوردیم [که آن را بفهمند و به آن ایمان آورند،]

ما این قرآن را این چنین در دل تبهکاران گذراندیم (و بر آنها به این کتاب اتمام حجت کردیم).

even so, we have caused it to enter into the hearts of harmdoers:

اسی طرح ہم نے اس انکار کو گناہگاروں کے دل میں ڈال رکھا ہے

لَا يُؤْمِنُونَ بِهِ حَتَّى يَرَوُا الْعَذَابَ الْأَلِيمَ

[ولی این بیمار دلان لجوج] به آن ایمان نمی آورند تا آن عذاب دردناک را ببینند،

اما به این قرآن ایمان نمی‌آورند تا عذاب دردناک را مشاهده کنند.

they shall not believe in it until they see the painful punishment

وہ دردناک عذاب دیکھے بغیر اس پر ایمان نہیں لائیں گے

فَيَأْتِيَهُم بَغْتَةً وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ

که ناگهان در حالی که بی خبرند به سراغشان آید،

که به ناگاه آن عذاب که سخت از آن غافلند به آنها فرا رسد.

so that it will come upon them suddenly, while they are unaware,

پھر وہ ان پر اچاناک آئے گا اور انہیں خبر بھی نہ ہوگی

فَيَقُولُوا هَلْ نَحْنُ مُنظَرُونَ

پس [در آن موقعیت بسیار سخت] گویند: آیا ما مهلت می یابیم؟

و آن کافران گویند: آیا بر ما مهلتی منظور می‌شود (تا زمانی از عذاب بیاساییم؟

and then they will say: `shall we be respited? `

پھر کہیں گے کیا ہمیں مہلت مل سکتی ہے

أَفَبِعَذَابِنَا يَسْتَعْجِلُونَ

آیا به آمدن عذاب ما شتاب می کنند؟

آیا (اکنون که هنگام عذابشان نیست از تمسخر) عذاب و انتقام ما را به تعجیل می‌طلبند؟

do they wish to hasten our punishment?

کیا ہمارے عذاب کو جلد چاہتے ہیں

أَفَرَأَيْتَ إِن مَّتَّعْنَاهُمْ سِنِينَ

پس خبر ده اگر ما آنان را سالیانی بهره مندی و برخورداری دهیم،

چه خواهی دید اگر ما چند سالی آنها را در دنیا متنعّم سازیم.

what do you see? if we gave them enjoyment for years,

بھلا دیکھ اگر ہم انہیں چند سال فائدہ اٹھانے دیں

ثُمَّ جَاءهُم مَّا كَانُوا يُوعَدُونَ

سپس آن عذابی که به آن تهدید می شدند، به سراغشان آید.

سپس به عذابی که بر آنان وعده شده یکسر هلاک شوند.

and then what they were promised comes to them,

پھر ان کے پاس وہ عذاب آئے جس کا وعدہ دیے جاتے ہیں

مَا أَغْنَى عَنْهُم مَّا كَانُوا يُمَتَّعُونَ

آنچه را [چند سال] همواره از آن برخورداری می یافتند [عذاب را] از آنان دفعنخواهد کرد،

آیا بهره‌ای که از مال دنیا داشتند هیچ آنها را از عذاب خواهد رهانید؟

what avail will their past enjoyments be to them?

تو جو انہوں نے فائدہ اٹھایا ہے کیا ان کے کچھ کام بھی آئے گا

وَمَا أَهْلَكْنَا مِن قَرْيَةٍ إِلَّا لَهَا مُنذِرُونَ

و [مردم] هیچ شهری را نابود نکردیم مگر آنکه بیم دهندگانی برای آنان بود،

و ما اهل هیچ دیاری را تا رسولانی به هدایت و اتمام حجت بر آنها نفرستادیم هلاک نکردیم.

we never destroyed a village that did not have warners

اور ہم نے ایسی کوئی بستی ہلاک نہیں کی جس کے لیے ڈرانے والے نہ آئے ہوں

ذِكْرَى وَمَا كُنَّا ظَالِمِينَ

برای اندرز دادن و اتمام حجت؛ و ما هرگز ستمکار نبوده ایم [که مردمی را بدون فرستادن پیامبر نابود کنیم.]

این (هلاک بدان) پند و موعظه است (برای خوبان) و ما هرگز به کسی ستم نکردیم.

for a reminder, and we never harmed.

نصیحت دینے کے لیے اور ہم ظالم نہیں تھے

وَمَا تَنَزَّلَتْ بِهِ الشَّيَاطِينُ

قرآن را شیطان ها نازل نکرده اند،

و این قرآن را شیاطین فرود نیاوردند (بلکه جبرئیل امین، فرشته خدا نازل ساخته).

it was not the satans who brought it down:

اور قرآن کو شیطان لے کر نہیں نازل ہوئے

وَمَا يَنبَغِي لَهُمْ وَمَا يَسْتَطِيعُونَ

و [نزول قرآن] سزاوار آنان نیست، و قدرت [وحی کردن چنین کتابی را] ندارند،

نه هرگز این گونه سخنان از شیاطین شایسته است و نه قدرت (بر نزول آن) دارند.

it is not for them, nor are they able.

اور نہ یہ ان کا کام ہے اور نہ وہ اسے کر سکتے ہیں

إِنَّهُمْ عَنِ السَّمْعِ لَمَعْزُولُونَ

بی تردید آنان از شنیدن [وحی الهی و اخبار ملکوتی] محروم و برکنارند.

که البته آنها از استماع وحی الهی معزولند.

truly, they are expelled from hearing.

وہ تو سننے کی جگہ سے بھی دور کر دیے گئے ہیں

فَلَا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ فَتَكُونَ مِنَ الْمُعَذَّبِينَ

پس با خدا معبودی دیگر را مپرست، که از عذاب شدگان خواهی شد.

پس با خدای یکتا احدی را معبود مخوان و گرنه از اهل عذاب خواهی شد.

so do not call upon another god with allah, lest you should be one of those who are punished.

سو الله کے ساتھ کسی اور معبود کو نہ پکار ورنہ تو بھی عذاب میں مبتلا ہو جائے گا

وَأَنذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ

و خویشان نزدیکت را [از عاقبت اعمال زشت] هشدار ده،

و (نخست) خویشان نزدیکت را (از خدا) بترسان.

warn your tribe and your near kinsmen.

اور اپنے قریب کے رشتہ داروں کو ڈرا

وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ

و پر و بال [فروتنی و تواضع] خود را برای مؤمنانی که از تو پیروی می کنند بگستر،

و پر و بال مرحمت بر تمام پیروان با ایمانت به تواضع بگستران.

and lower your wing to the believers who follow you.

اور جو ایمان لانے والے تیرے ساتھ ہیں ان کے لیے اپنا بازو جھکا ئے رکھ

فَإِنْ عَصَوْكَ فَقُلْ إِنِّي بَرِيءٌ مِّمَّا تَعْمَلُونَ

پس اگر تو را نافرمانی کردند بگو: من از آنچه انجام می دهید، بیزارم؛

و هرگاه قوم فرمانت را مخالفت کردند به آنها بگو: من خود از کردار (بد) شما بیزارم.

if they disobey you, say: `i am quit of what you do. `

پھر اگر تیری نافرمانی کریں تو کہہ دے میں تمہارے کام سے بیزار ہوں

وَتَوَكَّلْ عَلَى الْعَزِيزِ الرَّحِيمِ

و بر توانای شکست ناپذیر مهربان توکل کن،

و توکل بر آن خدای مقتدر مهربان کن.

put your trust in the almighty, the most merciful,

اور زبردست رحم والے پر بھروسہ کر

الَّذِي يَرَاكَ حِينَ تَقُومُ

هم او که تو را هنگامی که [برای عبادت] می ایستی، می بیند،

آن خدایی که چون (از شوقش به نماز) برخیزی تو را می‌نگرد.

who sees you when you stand

جو تجھے دیکھتا ہے جب تو اٹھتا ہے

وَتَقَلُّبَكَ فِي السَّاجِدِينَ

و گردش و حرکت تو را در میان سجده کنندگان [مشاهده می کند،]

و به انتقال تو در اهل سجود (و به دوران تحوّلت از اصلاب شامخه به ارحام مطهره) آگاه است.

and when you turn among those who prostrate themselves.

اور نمازیوں میں تیری نشست و برخاست دیکھتا ہے

إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ

یقیناً او شنوا و داناست.

که او خدای شنوا و دانا (به گفتار و کردار خلق) است.

surely, he is the hearer, the knower.

بیشک وہ سننے والا جاننے والا ہے

هَلْ أُنَبِّئُكُمْ عَلَى مَن تَنَزَّلُ الشَّيَاطِينُ

آیا شما را خبر دهم که شیطان ها بر چه کسانی نازل می شوند؟

(بگو به کافران که) آیا می‌خواهید من شما را آگاه سازم که شیاطین بر چه کسان نازل می‌شوند؟

shall i tell you on whom the satans descend?

کیا میں تمہیں بتاؤں شیطان کس پر اترتے ہیں

تَنَزَّلُ عَلَى كُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ

بر هر دروغ پرداز گنه پیشه ای نازل می شوند،

شیاطین بر هر شخص بسیار دروغگوی بدکار نازل می‌شوند.

they descend on every guilty impostor.

ہر جھوٹے گناہگار پر اترتے ہیں

يُلْقُونَ السَّمْعَ وَأَكْثَرُهُمْ كَاذِبُونَ

که گوش [بر القائات و اغواگری های شیطان] می سپرند، و بیشتر شیطان ها دروغگویند،

گوش فرا می‌دهند (تا حرف مؤمنان و قوای قدسی را ربوده و به اتباع خود برسانند) و اکثرشان دروغ می‌گویند (و اندک راست آنها هم برای شبهه کاری و فساد و فتنه انگیزی است).

they listen, but most of them are liars.

وہ سنی ہوئی باتیں پہنچاتے ہیں اوراکثر ان میں سے جھوٹے ہوتے ہیں

وَالشُّعَرَاء يَتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ

و [پیامبر، شاعر و خیال پرداز نیست، چون] شاعران [خیال پرداز] را [که حقایق را هجو می کنند، و با مطالب بی اساس به واقعیات می تازند] گمراهان، پیروی می کنند.

و شاعران (یاوه سرای کفار مانند عالمان بی‌عمل و مدعیان باطل) را مردم جاهل گمراه پیروی کنند.

poets are followed by the perverse.

اور شاعروں کی پیروی تو گمراہ ہی کرتے ہیں

أَلَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِي كُلِّ وَادٍ يَهِيمُونَ

آیا ندانسته ای که آنان در هر وادی [باطلی خیال پردازانه] حیران و سرگردانند؟

آیا ننگری که آنها خود به هر وادی حیرت سرگشته‌اند؟

have you not seen how they wander in every valley,

کیا تم نےنہیں دیکھاکہ وہ ہر میدان میں بھٹکتے پھرتے ہیں

وَأَنَّهُمْ يَقُولُونَ مَا لَا يَفْعَلُونَ

و مطالبی می گویند که خود عمل نمی کنند،

و آنها بسیار سخنان می‌گویند که یکی را عمل نمی‌کنند.

and they say what they do not do?

اور جو وہ کہتے ہیں کرتے نہیں

إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَذَكَرُوا اللَّهَ كَثِيرًا وَانتَصَرُوا مِن بَعْدِ مَا ظُلِمُوا وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنقَلَبٍ يَنقَلِبُونَ

مگر آنان که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام داده اند و خدا را بسیار یاد کردند و پس از آنکه [با شعرهای باطل دشمنان، هجویّات مشرکان و یاوه های کافران] مورد ستم قرار گرفتند [با شعرهای توحیدی و اصیل و استوار خود] به انتقام گرفتن [از دشمن و دفاع از خویش] برخاستند، و کسانی که ستم کرده اند، به زودی خواهند دانست که به چه بازگشت گاهی باز خواهند گشت؟!

مگر آن شاعران که اهل ایمان و نیکوکار بوده و یاد خدا بسیار کردند و برای انتقام از (هجو و) ستمی که در حق آنها (و سایر مؤمنان) شده (به نظم سخن و طبع شعر) به انتقام و دفاع برخاستند (و به شمشیر زبان با دشمنان دین جهاد کردند، آنان را مؤمنان پیروی خواهند کرد) و آنان که ظلم و ستم کردند به زودی خواهند دانست که به چه کیفر گاهی و دوزخ انتقامی بازگشت می‌کنند.

except those who believe, and do good works and remember allah in abundance and became victorious after they had been wronged. the wrongdoers will surely know which turn they will be returning to (hell).

مگروہ جو ایمان لائے اور نیک کام کیے اور الله کوبہت یاد کیا اور مظلوم ہونے کے بعد بدلہ لیا اور ظالموں کو ابھی معلوم ہو جائے گا کہ کس کروٹ پر پڑتے ہیں