بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

به نام خدا که رحمتش بی اندازه است و مهربانی اش همیشگی.

به نام خداوند بخشنده مهربان

In the name of Allah, Most Gracious, Most Merciful

شروع الله کا نام لے کر جو بڑا مہربان نہایت رحم والا ہے.

يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ

ای جامه برخود پوشیده!

الا ای رسولی که خود را به لباس (حیرت و فکرت) در پیچیده‌ای.

o you (prophet muhamad), the cloaked,

اے کپڑے میں لپٹنے والے

قُمْ فَأَنذِرْ

برخیز و بیم ده،

برخیز و به اندرز و پند، خلق را خدا ترس گردان.

arise and warn,

اٹھو پھر (کافروں کو) ڈراؤ

وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ

و پروردگارت را بزرگ دار،

و خدایت را به بزرگی و کبریایی یاد کن.

and exalt your lord,

اور اپنے رب کی بڑائی بیان کرو

وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ

و جامه ات را پاک کن،

و لباس (جان و تن) خود را از هر عیب و آلایش پاک و پاکیزه دار.

and purify your clothing,

اور اپنے کپڑے پاک رکھو

وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ

و از پلیدی دور شو

و از ناپاکی (بت و بت‌پرستان) به کلی دوری گزین.

and flee from the statues!

اورمیل کچیل دور کرو

وَلَا تَمْنُن تَسْتَكْثِرُ

و [احسانت را بر دیگران] در حالی که [آن را] بزرگ و فراوان بینی، منت مگذار،

و بر هر که احسان کنی ابدا منّت مگذار و عوض افزون مخواه.

do not give, thinking to gain greater

اوربدلہ پانے کی غرض سے احسان نہ کرو

وَلِرَبِّكَ فَاصْبِرْ

و [بر آزار دشمنان] برای پروردگارت شکیبایی ورز.

و برای خدایت صبر و شکیبایی پیش‌گیر.

be patient unto your lord.

اوراپنے رب کے لیے صبر کرو

فَإِذَا نُقِرَ فِي النَّاقُورِ

پس زمانی که در صور دمیده شود،

تا آن‌گاه که (هنگامه قیامت برپا شود و) در صور (اسرافیل) بدمند.

when the horn is blown,

پھر جب صور میں پھونکا جائے گا

فَذَلِكَ يَوْمَئِذٍ يَوْمٌ عَسِيرٌ

آن روز، روز بسیار سختی است،

آن روز بسیار روز سختی است.

that shall be a harsh day

پس وہ اس دن بڑا کٹھن دن ہو گا

عَلَى الْكَافِرِينَ غَيْرُ يَسِيرٍ

بر کافران آسان نیست،

کافران را هیچ گونه در آن راحتی و آسایش نیست.

and it will not be easy for the unbelievers.

کافروں پر وہ آسان نہ ہو گا

ذَرْنِي وَمَنْ خَلَقْتُ وَحِيدًا

مرا با کسی که او را به تنهایی آفریدم واگذار،

به من واگذار کار انتقام آن کس را که من او را تنها آفریدم.

leave me alone with he whom i created

مجھے اور اس کو چھوڑ دو کہ جس کو میں نے اکیلا پیدا کیا

وَجَعَلْتُ لَهُ مَالًا مَّمْدُودًا

و برایش ثروت گسترده و فراوان قرار دادم،

و به او مال و ثروت فراوان بذل کردم.

and designated for him ample wealth,

اوراس کوبڑھنے والا مال دیا

وَبَنِينَ شُهُودًا

و فرزندانی که نزدش حاضرند

و پسران بسیار حاضر به خدمت نصیب گردانیدم.

and sons that stand in witness.

اور حاضر رہنے والے بیٹے دیئے

وَمَهَّدتُّ لَهُ تَمْهِيدًا

و نعمت ها [ی مادی و وسایل زندگی] را به طور کامل برای او فراهم آوردم،

و اقتدار و مکنت و عزّت دادم.

i made things smooth and easy for him,

اور اس کے لیے ہر طرح کا سامان تیار کر دیا

ثُمَّ يَطْمَعُ أَنْ أَزِيدَ

باز هم طمع دارد که بیفزایم.

و (با کفران این نعمتها) باز هم از من طمع افزونی آن دارد.

yet he is eager that i increase him.

پھر وہ طمع کرتا ہے کہ میں اور بڑھا دوں

كَلَّا إِنَّهُ كَانَ لِآيَاتِنَا عَنِيدًا

این چنین نیست؛ زیرا او همواره به آیات ما دشمنی می ورزد،

هرگز (بر نعمتش نیفزایم) که او با آیات ما دشمنی و عناد ورزید.

not at all! surely, he has been disobedient to our verses.

ہرگز نہیں بےشک وہ ہماری آیات کا سخت مخالف ہے

سَأُرْهِقُهُ صَعُودًا

به زودی او را به بالا رفتن از گردنه عذابی بسیار سخت می بور می کنم.

به زودی او را به سختی و دشواری (آتش دوزخ) درافکنم.

i will constrain him to a hard ascent.

عنقریب میں اسے اونچی گھاٹی پر چڑھاؤں گا

إِنَّهُ فَكَّرَ وَقَدَّرَ

او [برای باطل کردن دعوت قرآن] اندیشید و [آن را] سنجید؛

اوست که فکر و اندیشه بدی کرد (که رسول خدا را به سحر و ساحری نسبت داد).

he reflected, and then determined

بے شک اس نے سوچا اور اندازہ لگایا

فَقُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ

پس مرگ بر او باد، چگونه سنجید؟

و خدایش بکشد که چقدر اندیشه غلطی کرد.

death seized him, how was his determining!

پھر اسے الله کی مار اس نے کیسا اندازہ لگایا

ثُمَّ قُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ

باز هم مرگ بر او باد، چگونه سنجید؟

باز هم خدایش بکشد که چه فکر خطایی نمود.

again, death seized him, how was his determining!

پھر اسے الله کی مار اس نے کیسا اندازہ لگایا

ثُمَّ نَظَرَ

آن گاه نظر کرد،

پس باز اندیشه کرد.

then he looked,

پھر اس نے دیکھا

ثُمَّ عَبَسَ وَبَسَرَ

سپس چهره درهم کشید و قیافه نفرت آمیز به خود گرفت،

و (به اظهار تنفّر از اسلام) رو ترش کرد و چهره در هم کشید.

frowned and scowled;

پھر اس نے تیوری چڑھائی اور منہ بنایا

ثُمَّ أَدْبَرَ وَاسْتَكْبَرَ

آن گاه [از قرآن] روی گردانید و تکبّر ورزید؛

آن‌گاه روی گردانید و تکبر و نخوت آغاز کرد.

then he retreated and grew proud

پھر پیٹھ پھیر لی اور تکبر کیا

فَقَالَ إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ يُؤْثَرُ

پس گفت: این قرآن جز جادویی که از جادوگران پیشین حکایت شده چیزی نیست،

و گفت: این (قرآن) به جز سحر و بیان سحرانگیزی که (از ساحران گذشته) نقل می‌شود هیچ نیست.

and said: `this is no more than traced sorcery;

پھر کہا یہ تو ایک جادو ہے جو چلا آتا ہے

إِنْ هَذَا إِلَّا قَوْلُ الْبَشَرِ

این جز سخن بشر نمی باشد.

این آیات گفتار بشری بیش نیست.

it is nothing but the word of a mortal! `

یہ تو ہو نہ ہو آدمی کا کلام ہے

سَأُصْلِيهِ سَقَرَ

به زودی او را در سقر درآورم

من این (منکر و مکذّب قرآن) را به آتش دوزخ درافکنم.

i will surely roast him in the scorching.

عنقریب اس کو دوزخ میں ڈالوں گا

وَمَا أَدْرَاكَ مَا سَقَرُ

و تو چه می دانی سقر چیست؟

و تو چگونه توانی یافت که سختی عذاب دوزخ تا چه حد است؟

what will let you know what the scorching is like!

اور آپ کو کیا خبر کہ دوزخ کیا ہے

لَا تُبْقِي وَلَا تَذَرُ

[آتشی است که] نه چیزی را باقی می گذارد و نه رها می کند؛

شراره آن دوزخ از دوزخیان هیچ باقی نگذارد و همه را بسوزاند و محو گرداند.

it neither spares, nor releases,

نہ باقی رکھے اور نہ چھوڑے

لَوَّاحَةٌ لِّلْبَشَرِ

پوست بدن را [همه جانبه] دگرگون می کند؛

آن آتش بر آدمیان رو نماید (و خرمن گنهکاران را به باد دهد).

and it burns the flesh.

آدمی کو جھلس دے

عَلَيْهَا تِسْعَةَ عَشَرَ

بر آن نوزده نفر [موکّل] گمارده اند

بر آن آتش نوزده تن (فرشته عذاب) موکّلند.

over it are nineteen (angels guarding).

اس پر انیس (فرشتے) مقرر ہیں

وَمَا جَعَلْنَا أَصْحَابَ النَّارِ إِلَّا مَلَائِكَةً وَمَا جَعَلْنَا عِدَّتَهُمْ إِلَّا فِتْنَةً لِّلَّذِينَ كَفَرُوا لِيَسْتَيْقِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَيَزْدَادَ الَّذِينَ آمَنُوا إِيمَانًا وَلَا يَرْتَابَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَالْمُؤْمِنُونَ وَلِيَقُولَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٌ وَالْكَافِرُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَذَا مَثَلًا كَذَلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَن يَشَاءُ وَيَهْدِي مَن يَشَاءُ وَمَا يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلَّا هُوَ وَمَا هِيَ إِلَّا ذِكْرَى لِلْبَشَرِ

و ما موکّلان آتش را جز فرشتگان قرار نداده ایم، و شماره آنان را جز آزمایشی برای کافران مقرّر نکرده ایم تا اهل کتاب [به خاطر هماهنگی قرآن با کتابشان] یقین پیدا کنند و بر ایمان مؤمنان بیفزاید، و اهل کتاب و مؤمنان [در حقّانیّت قرآن] تردید نکنند، و تا بیماردلان و کافران بگویند: خدا از توصیف گماشتگان آتش به این [نوزده نفر] چه هدفی دارد؟ این گونه خدا هر که را بخواهد [پس از بیان حقیقت] گمراه می کند و هر که را بخواهد هدایت می نماید، و سپاهیان پروردگارت را جز خود او کسی نمی داند، و این قرآن فقط مایه تذکر و پند برای بشر است.

و ما خازنان دوزخ را غیر فرشتگان (عذاب) قرار ندادیم و عدد آنها را جز برای فتنه و محنت کفّار (نوزده) نگردانیدیم تا آنکه اهل کتاب هم یقین کنند (که ذکر این عدد مطابق تورات و انجیل است با آنکه صاحب قرآن به کتب آسمانی عالم نبوده و البته کلامش به وحی خداست و ایمان آرند) و آن بر یقین مؤمنان هم بیفزاید و دیگر در دل اهل کتاب و مؤمنان به اسلام هیچ شک و ریبی نماند و تا آنان که در دلهاشان مرض (شک و جهالت) است و کافران نیز (به طعنه) گویند که خدا از این مثل (که عدد فرشتگان عذاب را نوزده شمرده است نه بیش و کم) چه منظور داشت؟بلی این چنین (قرار داد تا) هر که را خواهد به ضلالت بگذارد و هر که را خواهد هدایت نماید و هیچ کس از (عده بی‌حد) لشکرهای پروردگارت غیر او آگاه نیست و این (آیات ذکر دوزخ) جز برای پند و موعظه بشر نخواهد بود.

we have appointed none but angels to guard the fire, and made their number only as a trial for the unbelievers, so that those to whom the book was given are certain and those who believe increase in belief. and that those who were given the book, and those who believe will not be in doubt. and that those in whose hearts there is a sickness, together with the unbelievers, may say: `what did allah intend by this as an example? ` as such, allah leaves in error whom he will and he guides whomsoever he will. none knows the hosts of your lord except he. this is no more than a reminder to humans.

اور ہم نے دوزخ پر فرشتے ہی رکھے ہیں اور ان کی تعداد کافروں کے لیے آزمائش بنائی ہے تاکہ جن کو کتاب دی گئی ہے وہ یقین کر لیں اور ایمان داروں کا ایمان بڑھے اورتاکہ اہلِ کتاب اور ایمان دار شک نہ کریں اور تاکہ جن کے دلوں میں (نفاق کی) بیماری ہے اورکافر یہ کہیں کہ الله کی اس بیان سے کیاغرض ہے اور الله اس طرح سے جسے چاہتاہے گمراہ کر تا ہے اور جسے چاہتا ہے ہدایت کرتا ہے اور آپ کے رب کے لشکروں کو اس کے سوا اور کوئی نہیں جانتا اور دوزخ (کا حال بیان کرنا)صرف آدمیوں کی نصیحت کے لیے ہے

كَلَّا وَالْقَمَرِ

این چنین نیست [که کافران می پندارند که این حقایق افسانه است،] سوگند به ماه

چنین (که کافران گویند) نیست، قسم به ماه تابان.

no, by the moon!

نہیں نہیں قسم ہے چاند کی

وَاللَّيْلِ إِذْ أَدْبَرَ

[و] سوگند به شب هنگامی که پشت می کند

و قسم به شب تار چون باز گردد.

by the receding night

اور رات کی جب وہ ڈھلے

وَالصُّبْحِ إِذَا أَسْفَرَ

و سوگند به صبح زمانی که از پرده سیاه شب درآید و رخ نماید

و قسم به صبح چون جهان را روشن سازد.

and the morning when it appears,

اور صبح کی جب وہ روشن ہوجائے

إِنَّهَا لَإِحْدَى الْكُبَرِ

که بی تردید این [قرآن] از بزرگ ترین پدیده هاست؛

که این (آیات قرآن) یکی از بزرگترین آیات خداست.

it is one of the greatest trials,

کہ وہ (دوزخ) بڑی بڑی مصیبتوں میں سے ایک ہے

نَذِيرًا لِّلْبَشَرِ

هشدار دهنده به بشر است،

در آن پند و اندرز آدمیان است.

a warning to humans,

انسان کو ڈرانے والی ہے

لِمَن شَاء مِنكُمْ أَن يَتَقَدَّمَ أَوْ يَتَأَخَّرَ

برای هر کس از شما که بخواهد [به وسیله ایمان، طاعت و انجام کار خیر] پیشی جوید یا [به سبب کفر، طغیان و گناه] پس ماند؛

برای هر یک از شما آدمیان که بخواهد (در مقام ایمان و طاعت و سعادت) پیش افتد یا باز ماند.

to whoever among you desires to go forward, or lag behind.

تم میں سے ہر ایک کے لیے خواہ کوئی اس کے آگے آئے یا پیچھے ہٹے

كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ

هر کسی در گرو دست آورده های خویش است،

هر نفسی در گرو عملی است که انجام داده است.

each soul is held in pledge for what it earns,

ہر شخص اپنے اعمال کے سبب گروی ہے

إِلَّا أَصْحَابَ الْيَمِينِ

مگر سعادتمندان

مگر اهل یمین.

except the companions of the right.

مگر داہنے والے

فِي جَنَّاتٍ يَتَسَاءلُونَ

که در بهشت ها از یکدیگر می پرسند

آنان در باغهای بهشت (متنعّمند و) سؤال می‌کنند.

in gardens they will question

باغوں میں ہو ں گے ایک دوسرے سے پوچھیں گے

عَنِ الْمُجْرِمِينَ

از روز و حال گنهکاران،

از احوال دوزخیان گنهکار.

concerning the sinners,

گناہگارو ں کی نسبت

مَا سَلَكَكُمْ فِي سَقَرَ

[به آنان رو کرده] می گویند: چه چیز شما را به دوزخ وارد کرد؟

که شما را چه عمل به عذاب دوزخ در افکند؟

`what caused you to be thrust into the scorching (fire)? `

کس چیز نے تمہیں دوزخ میں ڈالا

قَالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ

می گویند: ما از نمازگزاران نبودیم

آنان جواب دهند که ما از نمازگزاران نبودیم.

they will reply: `we were not among those who prayed

وہ کہیں گے کہ ہم نمازی نہ تھے

وَلَمْ نَكُ نُطْعِمُ الْمِسْكِينَ

و به تهیدستان و نیازمندان طعام نمی دادیم

و مسکینی را طعام نمی‌دادیم.

and we did not feed the needy.

اور نہ ہم مسکینوں کو کھانا کھلاتے تھے

وَكُنَّا نَخُوضُ مَعَ الْخَائِضِينَ

و با فرورفتگان [در گفتار و کردار باطل] فرومی رفتیم،

و ما با اهل باطل به بطالت می‌پرداختیم.

we plunged in with the plungers

اور ہم بکواس کرنے والوں کے ساتھ بکواس کیاکرتے تھے

وَكُنَّا نُكَذِّبُ بِيَوْمِ الدِّينِ

و همواره روز جزا را انکار می کردیم

و ما روز جزا را تکذیب می‌کردیم.

and belied the day of recompense

اور ہم انصاف کے دن کو جھٹلایا کرتے تھے

حَتَّى أَتَانَا الْيَقِينُ

تا آنکه مرگ ما فرا رسید.

تا آنکه یقین (که ساعت مرگ است) بر ما فرا رسید.

till the certainty (death) overtook us. `

یہاں تک کہ ہمیں موت آ پہنچی

فَمَا تَنفَعُهُمْ شَفَاعَةُ الشَّافِعِينَ

پس آنان را شفاعت شفیعان سودی نمی دهد؛

پس شفاعت شفیعان در حق آنان هیچ سودی نبخشد.

the intercession of their intercessors shall not benefit them.

پس ان کو سفارش کرنے والوں کی سفارش نفع نہ دے گی

فَمَا لَهُمْ عَنِ التَّذْكِرَةِ مُعْرِضِينَ

آنان را چه شده که از تذکر و هشدار روی گردانند؟

اینک چرا از یاد آن روز سخت خود (و از ذکر و اندرز قرآن) اعراض می‌کنند؟

what is the matter with them that they turn away from this reminder,

پسانہیں کیا ہو گیا کہ وہ نصیحت سے منہ موڑرہے ہیں

كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُّسْتَنفِرَةٌ

گویی گورخرانی وحشی و رمیده اند

گویی گورخران گریزانی هستند.

like startled wild donkeys

گویا کہ وہ بدکنے والے گدھے ہیں

فَرَّتْ مِن قَسْوَرَةٍ

که از [چنگال] شیری گریخته اند؛

که از شیر درنده می‌گریزند.

fleeing before a lion?

جو شیر سے بھاگے ہیں

بَلْ يُرِيدُ كُلُّ امْرِئٍ مِّنْهُمْ أَن يُؤْتَى صُحُفًا مُّنَشَّرَةً

بلکه هر کدام از آنان توقع دارد نامه هایی سرگشاده [از سوی خدا] دریافت دارد!

بلکه هر یک از آنها می‌خواهند که برایشان هم (مانند پیمبران) صحیفه وحی آسمانی باز آید (تا ایمان آرند).

indeed, each one of them desires to be given unrolled scrolls.

بلکہ ہر ایک آدمی ان میں سے چاہتا ہے کہ اسے کھلے ہوئے صحیفے دیئے جائیں

كَلَّا بَل لَا يَخَافُونَ الْآخِرَةَ

این چنین نیست [که علت فرارشان از دین برای دریافت نکردن نامه باشد] بلکه [فرارشان برای این است که] از آخرت نمی ترسند؛

هرگز (چنین نیست که پنداشتند) بلکه از (عذاب) آخرت نمی‌ترسند.

no, indeed they have no fear of the everlasting life.

ہرگز نہیں بلکہ وہ آخرت سے نہیں ڈرتے

كَلَّا إِنَّهُ تَذْكِرَةٌ

این چنین نیست [که نامه سرگشاده ای از سوی ما به آنان رسد] ، بلکه بی تردید این قرآن تذکر و هشداری است [که برای جهانیان کافی است.]

چنین نیست (که آنها پنداشتند) قرآن محققا همه پند و یادآوری است.

no, indeed, surely, this is a reminder.

ہرگز نہیں بے شک یہ (قرآن) ایک نصیحت ہے

فَمَن شَاء ذَكَرَهُ

پس هرکه بخواهد از آن پند گیرد،

تا هر که خواهد متذکر آن شود.

so, whoever wills, will remember it.

(پس جو چاہے اس کو یاد کر لے

وَمَا يَذْكُرُونَ إِلَّا أَن يَشَاءَ اللَّهُ هُوَ أَهْلُ التَّقْوَى وَأَهْلُ الْمَغْفِرَةِ

و از آن پند نمی گیرند مگر آنکه خدا بخواهد، او سزاوار است که از وی پروا کنند، و سزاوار است که به آمرزشش امید بندند.

و نخواهند متذکر شوند جز آنکه خدا بخواهد (یعنی بدون مشیّت و لطف الهی کسی بهشتی و سعادتمند نخواهد شد. از او رواست تقوا و ترس و بیم و شوق و امیدواری که) او اهل تقوا و اهل آمرزش و مغفرت است.

but none will remember, unless allah wills, he is the owner of fear, the owner of forgiveness.

اور کوئی بھی یاد نہیں کر سکتا مگر جبکہ الله ہی چاہے وہی جس سے ڈرنا چاہیے اوروہی بخشنے والا ہے