سَنَسِمُهُ عَلَى الْخُرْطُومِ

به زودی بر بینیِ [پر باد و خرطوم مانند] ش داغ رسوایی و خواری می نهیم.

به زودی بر خرطوم و بینی‌اش داغ (شمشیر) نهیم. (این آیات در حقّ ولید مغیره عمّ ابو جهل که روز بدر بر حسب وعده حق به شمشیر علی علیه السلام بینی‌اش بشکافت نازل آمد ولی بر هر که مانند اوست تا ابد شامل است).

we shall mark him upon his nose!

عنقریب ہم اس کی ناک پر داغ لگائیں گے

إِنَّا بَلَوْنَاهُمْ كَمَا بَلَوْنَا أَصْحَابَ الْجَنَّةِ إِذْ أَقْسَمُوا لَيَصْرِمُنَّهَا مُصْبِحِينَ

بی تردید ما آنان را [که در مکه بودند] آزمودیم همان گونه که صاحبان آن باغ را [در منطقه یمن] آزمودیم، هنگامی که سوگند خوردند که صبحگاهان حتماً میوه های باغ را بچینند،

ما کافران را (به قحط و سختی) آزمودیم چنانکه اهل آن بستان را آزمودیم، که قسم خوردند که صبحگاه میوه‌اش را بچینند (تا فقیران آگاه نشوند).

we have tried them as we tried the owners of the garden who had sworn that in the morning they would reap it,

بے شک ہم نے ان کو آزمایا ہے جیسا کہ ہم نے باغ والوں کو آزمایا تھا جب انہوں نے قسم کھائی تھی کہ وہ ضرور صبح ہوتے ہی اس کا پھل توڑ لیں گے

وَلَا يَسْتَثْنُونَ

و چیزی از آن را [برای تهیدستان و نیازمندان] استثنا نکردند.

و هیچ استثناء نکردند (ان شاء اللَه نگفتند و به خواست خدا معتقد نبودند).

without adding to their swearing, (allah willing, inshaallah).

اور انشاالله بھی نہ کہا تھا

فَطَافَ عَلَيْهَا طَائِفٌ مِّن رَّبِّكَ وَهُمْ نَائِمُونَ

پس در حالی که صاحبان باغ در خواب بودند، بلایی فراگیر از سوی پروردگارت آن باغ را فرا گرفت.

بدین سبب همان شب هنوز به خواب بودند که از جانب خدا آتش عذابی نازل شد.

then, a visitation from your lord came down upon it while they slept,

پھر تو اس پر رات ہی میں آپ کے رب کی طرف سے ایک جھونکا چل گیا درآنحالیکہ وہ سونے والے تھے

فَأَصْبَحَتْ كَالصَّرِيمِ

پس [آن باغ] به صورت شبی تاریک درآمد [و جز خاکستر چیزی در آن دیده نمی شد!]

و بامدادان درختهای آن بستان چون خاکستری سیاه گردید.

and in the morning it was if the garden had been reaped.

پھر وہ کٹی ہوئی کھیتی کی طرح ہو گیا

فَتَنَادَوا مُصْبِحِينَ

وهنگام صبح یکدیگر را آوازدادند،

صبحگاه یکدیگر را صدا کردند.

(then) in the morning they called out to one another, saying:

پھر وہ صبح کو پکارنے لگے

أَنِ اغْدُوا عَلَى حَرْثِكُمْ إِن كُنتُمْ صَارِمِينَ

که اگر قصد چیدن میوه دارید بامدادان به سوی کشتزار و باغتان حرکت کنید؛

که برخیزید اگر میوه بستان را خواهید چید به بستانتان روید.

`come out to your tillage if you want to reap! `

کہ اپنے کھیت پر سویرے چلو اگر تم نے پھل توڑنا ہے

فَانطَلَقُوا وَهُمْ يَتَخَافَتُونَ

پس به راه افتادند در حالی که آهسته به هم می گفتند:

آنها سوی بستان روان شده و آهسته سخن می‌گفتند.

and so they departed, whispering to one another:

پھر وہ آپس میں چپکے چپکے یہ کہتے ہوئے چلے

أَن لَّا يَدْخُلَنَّهَا الْيَوْمَ عَلَيْكُم مِّسْكِينٌ

امروز نباید نیازمندی در این باغ بر شما وارد شود

که امروز مواظب باشید فقیری در این باغ بر شما وارد نشود.

`no needy person shall set foot in it today. `

کہ تمہارے باغ میں آج کوئی محتاج نہ آنے پائے

وَغَدَوْا عَلَى حَرْدٍ قَادِرِينَ

و بامدادان به قصد اینکه تهیدستان را محروم گذارند به سوی باغ روان شدند.

و صبحدم با شوق و عزم و توانایی (بر منع فقیران) به باغ رفتند.

and they went out early, determined in their resolve.

اور وہ سویرے ہی بڑے اہتمام سے پھل توڑنے کی قدرت کا خیال کر کے چل پڑے

فَلَمَّا رَأَوْهَا قَالُوا إِنَّا لَضَالُّونَ

پس چون [به باغ رسیدند و آن را نابود] دیدند، گفتند: یقیناً ما گمراه بوده ایم [که چنان تصمیم خلاف حقّی درباره مستمندان و تهیدستان گرفتیم.]

چون باغ را به آن حال دیدند با خود گفتند: (باغ ما نه اینست) ما یقین راه را گم کرده‌ایم؟

but when they saw it they said: `we have surely gone astray.

پس جب انہوں نے اسے دیکھا تو کہنے لگےکہ ہم تو راہ بھول گئے ہیں

بَلْ نَحْنُ مَحْرُومُونَ

بلکه ما [از لطف خدا هم] محرومیم.

یا بلکه (باغ همان است و) ما (به قهر خدا از میوه‌اش) محروم شده‌ایم؟

no, rather, we have been prevented! `

بلکہ ہم تو بدنصیب ہیں

قَالَ أَوْسَطُهُمْ أَلَمْ أَقُل لَّكُمْ لَوْلَا تُسَبِّحُونَ

عاقل ترینشان گفت: آیا به شما نگفتم که چرا خدا را [به پاک بودن از هر عیب و نقصی] یاد نمی کنید [و چرا او را از انتقام گرفتن درمانده می دانید؟!]

یک نفر بهترین اولاد و عادلترین‌شان به آنها گفت: من به شما نگفتم چرا (شکر نعمت و) تسبیح و ستایش خدا را بجا نیاورید؟

(whereupon) the best among them said: `did i not say to you to exalt (allah)? `

پھر ان میں سے اچھے آدمی نے کہا کیامیں نے تمہیں نہیں کہا تھا کہ تم کس لیے تسبیح نہیں کرتے

قَالُوا سُبْحَانَ رَبِّنَا إِنَّا كُنَّا ظَالِمِينَ

گفتند: پروردگارا! تو را به پاکی می ستاییم، مسلماً ما ستمکار بوده ایم.

آنان همه گفتند: خدای ما (از ظلم) منزّه است، آری ما خود (در حق خویش) ستم کردیم.

`exaltations to allah, our lord, ` they said, `we were truly harmdoers. `

انہوں نے کہا ہمارا رب پاک ہے بے شک ہم ظالم تھے

فَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ يَتَلَاوَمُونَ

پس به یکدیگر رو کرده به سرزنش و ملامت هم پرداختند.

و رو به یکدیگر کرده به ملامت و نکوهش هم پرداختند.

and they came blaming one another.

پھر ایک دوسرے کی طرف متوجہ ہو کر آپس میں ملامت کرنے لگے

قَالُوا يَا وَيْلَنَا إِنَّا كُنَّا طَاغِينَ

گفتند: وای بر ما که طغیان گر بوده ایم.

گفتند: ای وای بر ما که سخت سرکش بودیم.

they said `woe to us, truly we were insolent! `

انہوں نے کہا ہائے افسوس بے شک ہم سرکش تھے

عَسَى رَبُّنَا أَن يُبْدِلَنَا خَيْرًا مِّنْهَا إِنَّا إِلَى رَبِّنَا رَاغِبُونَ

امید است پروردگارمان بهتر از آن را به ما عوض دهد چون ما [از هر چیزی دل بریدیم و] به پروردگارمان راغب و علاقه مندیم.

اینک امیدواریم که پروردگار ما به جای آن، بستان بهتری به ما عطا کند، که (از این پس) ما همیشه به خدای خود مشتاقیم.

it may be that our lord will give us better than it in exchange. to our lord we humbly turn. `

شاید ہمارا رب ہمارے لیے اس سے بہتر باغ بدل دے بے شک ہم اپنے رب کی طرف رجوع کرنے والے ہیں

كَذَلِكَ الْعَذَابُ وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَكْبَرُ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ

چنین است عذاب [دنیا] و عذاب آخرت اگر معرفت و آگاهی داشتند، بزرگ تر است.

این گونه است عذاب (دنیا) و البته عذاب آخرت بسیار سخت‌تر است اگر مردم بدانند.

such was their punishment. but the punishment of the everlasting life is much greater, if they but knew.

عذاب یونہی ہوا کرتا ہے اور البتہ آخرت کا عذاب تو کہیں بڑھ کر ہے کاش وہ جانتے

إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ عِندَ رَبِّهِمْ جَنَّاتِ النَّعِيمِ

بی تردید برای پرهیزکاران نزد پروردگارشان بهشت های پرنعمت است.

(در آخرت) برای متقیان نزد پروردگارشان باغهای بهشت پرنعمت خواهد بود.

surely, the cautious shall have gardens of bliss with their lord.

بے شک پرہیزگاروں کے لیے ان کے رب کے ہاں نعمت کے باغ ہیں

أَفَنَجْعَلُ الْمُسْلِمِينَ كَالْمُجْرِمِينَ

آیا ما تسلیم شدگان [به فرمان ها و احکام خود] را چون می رمان قرار می دهیم؟

آیا هرگز اهل اسلام را با کافران بدکار یکسان قرار می‌دهیم؟

what, shall we make those who are submissive like the wrongdoers?

پس کیا ہم فرمانبرداروں کو مجرموں کی طرح کر دیں گے

مَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ

شما را چه شده؟ چگونه داوری می کنید؟!

شما را چیست؟چگونه شما (این چنین) حکم (ظالمانه) می‌کنید؟

what is the matter with you then, how do you judge?

تمہیں کیا ہوگیا کیسا فیصلہ کر رہے ہو

أَمْ لَكُمْ كِتَابٌ فِيهِ تَدْرُسُونَ

آیا شما را کتابی [آسمانی از نزد خدا] ست که در آن می خوانید

آیا شما را کتابی است (آسمانی) که در آن این حکم می‌خوانید؟

or, have you a book from which you study

کیا تمہارے پاس کوئی کتاب ہے جس میں تم پڑھتے ہو

إِنَّ لَكُمْ فِيهِ لَمَا تَخَيَّرُونَ

که در آن جهان هر چه را شما بخواهید و انتخاب کنید برای شما خواهد بود؟!

که هر آنچه به هوای نفس بخواهید شما را فراهم است؟

surely in it you shall have whatever you choose!

کہ بے شک تمہیں آخرت میں ملے گا جو تم پسند کرتے ہو

أَمْ لَكُمْ أَيْمَانٌ عَلَيْنَا بَالِغَةٌ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ إِنَّ لَكُمْ لَمَا تَحْكُمُونَ

یا شما را بر ما تا روز قیامت پیمان و سوگند استواری است که هر چه را به سود خود حکم کنید ویژه شماست؟!

یا شما را بر ما (به عدم عقاب) عهد و سوگند دائمی تا روز قیامت است که هر چه حکم فرمایید به یقین بر شما فراهم است؟

or, have you an oath from us that stretches to the day of resurrection (if so) you shall surely have what you judge!

کیا تمہارے لیے ہم نے قسمیں کھا لی ہیں جو قیامت تک چلی جائيں گی کہ بے شک تمہیں وہی ملے گا جو تم حکم کرو گے

سَلْهُم أَيُّهُم بِذَلِكَ زَعِيمٌ

از آنان بپرس کدامشان ضامن آن ادعاست [که مسلمان و می رم یکسانند؟!!]

از آنان بپرس تا کدام ضامن این پیمانند؟

ask them, which of them will guarantee that!

ان سے پوچھیئے کون سا ان میں اس بات کا ذمہ دار ہے

أَمْ لَهُمْ شُرَكَاء فَلْيَأْتُوا بِشُرَكَائِهِمْ إِن كَانُوا صَادِقِينَ

یا شریکانی [در ربوبیت خدا] دارند [که از آنان نزد خدا شفاعت کنند که در اجر و ثواب با مسلمانان یکسان شوند؟] پس اگر راستگویند، شریکانشان را [به میدان] آورند.

یا آنها گواهانی (بر دعوی خود) دارند؟اگر راست می‌گویند آن گواهان را حاضر کنند.

or, do they have associates? then let them bring their associates, if what they say is true!

کیا ان کے معبود ہیں پھر اپنے معبودوں کو لے آئيں اگر وہ سچے ہیں

يَوْمَ يُكْشَفُ عَن سَاقٍ وَيُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ فَلَا يَسْتَطِيعُونَ

[یاد کن] روزی را که کار بر آنان به شدت سخت و دشوار شود، [و آن روز که جای هیچ تکلیف و عبادتی نیست به عنوان سرزنش و ملامت] به سجده کردن دعوت شوند، ولی در خود قدرت و استطاعت [سجده کردن] نیابند!

در آن روز بسیار سخت به سجده خدا خوانده شوند و نتوانند.

on the day when the leg shall be bared, and they are ordered to prostrate themselves, they will be unable.

جس دن پنڈلی کھولی جائے گی اور وہ سجدہ کرنے کو بلائے جائیں گے تو وہ نہ کر سکیں گے